Кіріспе
Морден – Канаданың Манитоба провинциясының оңтүстігіндегі Пенбина аңғары аймағында, АҚШ шекарасына жақын орналасқан қала. Ол көршілес Винклер қаласынан батысқа қарай орналасқан; Морден мен Винклер жиі Манитобаның егіз қалалары деп аталады. Стэнли ауылдық муниципалитетімен қоршалған Морден – Манитобадағы сегізінші ірі және ең жылдам өсіп келе жатқан қала. Статистика Канадасы мәліметтері бойынша, 2021 жылы қаланың халқы 9 929 адамды құрады, бұл 2016 жылғы көрсеткіштен 14,5%-ға артық, соның нәтижесінде Морден Манитобаның ең жылдам дамитын қаласы атанды.
Тарих
Морден 1882 жылы құрылды, қашан Канадалық Тынық мұхит темір жолы Өлі жылқы сайы (француз тері саудагерлері Le Cheval Mort деп атаған) арқылы өтетін темір жол желісін салды, бұл жер сол кезде Шевал деп белгілі болған. Бұл орын су ішуге және локомотивтерді сумен қамтамасыз етуге өте ыңғайлы болғандықтан, тоқтауға танымал орынға айналды. Алви Морденнің отбасының жерінде қоғам құрылғандықтан, елді мекен "Морден" деп аталды. Морден 1882 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет ретінде тіркелді. Манитоба үкіметі 1903 жылы Морденге қала мәртебесін берді, ал кейіннен 2012 жылы қала мәртебесін берді.
Климат
Морденде ылғалды континенталды климат (Кёппен климаттық жіктелуі Dfb, USDA өсімдіктер қаттылығы 3a аймағы) ыстық жаздары және суық қыстары бар. Шілде айындағы орташа ең жоғары температура және орташа ең төменгі температура болып табылады. Морден аймағы Манитоба штатындағы ең жылы температураны бастан өткергендіктен, ол ауыл шаруашылығы және бағбандалық зерттеулердің орталығына айналды. 1915 жылдан бері қалада Канада үкіметі басқаратын Морден ғылыми-зерттеу және даму орталығы орналасқан.
Өнер және мәдениет
Морденде Канаданың қазба зерттеу орталығында орналасқан теңіз жорғалаушыларының қазбаларының ең ірі коллекциясы бар. Олардың коллекциясына 13 метрлік, 80 миллион жылдық мозазавр кіреді; ол көпшілыққа көрсетілетін ең үлкен мозазавр ретінде Гиннес рекордтары кітабына енген. Pembina Hills өнер галереясы Морден қаласында орналасқан. 2008 жылы Морден қаласы Канаданың Мұра және әйелдер мәселелері министрі тарапынан өнер мен мәдениетке берілген назар үшін "Мәдени астана" атағымен марапатталды. Бұл қалалық қауымдастықтағы халықтың ежелгі мәдениетінің ықпалын көрсететін Back Forty фестивалі сияқты түрлі фестивальдарды ұйымдастыруды қамтиды. Бұл марапаттан түскен қаржы жаңа өнер орталығының құрылысына және төрт сурет салуға жұмсалды.
Жүгері мен алма фестивалі
Морденде әр тамыз айында жүгері мен алма фестивалі өтеді. 1967 жылы негісталған фестивальде тегін жүгері мен алма суы беріледі және Морденнің ұзақ вегетациялық кезеңінде жақсы өсетін жемістер мен көкөністер тойланады. Бұрынғы фестивальдерде Prairie Oyster, Колин Джеймс, Dr. Hook, Рэнди Бахман, The Trews, Чад Браунли және Рик Мерсер сияқты танымал артистер өнер көрсеткен. Морденнің сүйкімді және тарихи қала орталығы 2020 жылы Amazon Prime Video арнасының "Tales from the Loop" сериалында және 2022 жылы Hallmark Channel арнасының "Pumpkin Everything" телефильмінде көрсетілді. 2023 жылы Canadian Broadcasting Corporation телеарнасының "Still Standing" бағдарламасы, "қиын жағдайдағы, бірақ табанды тұрған қалалар" туралы Морден қаласын көрсетті.
Көрікті жерлер
Қоғамның демалыс орталығы – Access Event Centre. Бұл көп мақсатты кешенде екі жабық арена, 1000 орындық қоғамдық зал, Манитоба бейсбол даңқы, сондай-ақ банкеттік және конференция залдары бар. Кешеннің төменгі қабатында Канада қазбалық жаңалықтар орталығы орналасқан.
Спорт
Морденде түрлі хоккей командалары бар, оның ішінде Оңтүстік-Шығыс Манитоба хоккей лигасының «Морден Бомбардирлері», Манитоба жоғары мектеп хоккей лигасының «Морден Дауылы» және Манитоба әйелдер хоккей лигасының «Пембина Вэлли Хоукс» командалары бар. 2017 жылғы Esso кубогы, Канаданың ұлттық қыздар хоккей чемпионаты, «Хоукс» командасының ұйымдастыруымен Морденде өткізілді. «Морден Мад Хенс» - 2018 жылы провинциялық титулды жеңіп алған, Шекара бейсбол лигасында ойнайтын ерлер бейсбол командасы. Морден 1996 және 2014 жылдары Манитоба ойындарының жазғы және қысқы кезеңдерін қабылдады.
Көлік
Мордендегі жолдарға мыналар жатады: Провинциялық жол 432, Манитоба провинциялық тас жолы 3, Манитоба тас жолы 14 және Манитоба тас жолы 75. Морден АҚШ шекарасының солтүстігінде орналасқан. Морденді шағын ауылдық әуежай, Морден өңірлік әуежайы қызмет көрсетеді. Қалада такси қызметі бар. Greyhound Морденге курьерлік қызмет ұсынады; жолаушылар тасымалы тоқтатылды. Морденді шығыстан батысқа қарай өтетін Канадалық Тынық мұхиты темір жолы екіге бөледі. Боундер Трейл темір жолы Мордендегі Канадалық Тынық мұхитымен тоғысады.
Білім
Морден мемлекеттік мектептері Батыс мектеп бөлімінің құрамына кіреді, оған екі бастауыш мектеп – Maple Leaf Elementary School және Minnewasta Elementary School, бір орта мектеп – École Morden Middle School, бір жоғары мектеп – Morden Collegiate Institute және ересектер білімі орталығы кіреді. Морден қаласында сондай-ақ Campus Manitoba филиалы орналасқан, ол Red River College колледжінің жоғары білім беру курстарын ұсынады.
Медиа
Морденнің жергілікті газеті – The Winkler Morden Voice, ол да апта сайын шығарылып, Винклер және Морден қалаларындағы, сондай-ақ көптеген кішігірім аймақтардағы үйлерге пошта арқылы жеткізіледі. Алдыңғы "Морден Таймс" газеті 2020 жылы жабылды.