Кіріспе

Копт күнтізбесінің төртінші айы Кояк (/k//ɔː//j//æ//k/; , []), сондай-ақ Шояк (, Khoiák) және Кияхк (, Kiahk, []; كياك немесе كيهك) деп аталады, ежелгі Египет және копт күнтізбесінің төртінші айы. Ол Григориан күнтізбесінің 10 желтоқсаны мен 8 қаңтары аралығында, ал копт күнтізбесінің жыл санауы бойынша Григориан күнтізбесінің 11 желтоқсаны мен 9 қаңтары аралығында болады. Копт күнтізбесіндегі жылдардың төрттен бірі жылдық жыл болып саналады (копт күнтізбесінде 4-ке бөлінетін жылдардың алдындағы жылдар, мысалы, 1719, 1723, 1727, 1731 ж.б.). Кояк айы – ежелгі Египеттегі Ахет (тасқын) маусымының төртінші айы, сол кезде Нил өзені жерді су басатын. Асван жоғары бөгеті салынғаннан бері мұндай тасқын болған жоқ.

Атауы

Қойак айының атауы ежелгі египеттік "kꜣ ḥr kꜣ" фразасынан шыққан, бұл фраза "Жан үстінде Жан" деген мағынаны білдіреді және қасиетті ежелгі египеттік Апис бұқасының аты болған. Бұл атау клинописьте ku i iḫ ku деп жазылған, бұл /kɔʔ iḥ kɔʔ/ дыбысталуын көрсетеді, кейінгі копт тіліндегідей "о" дауысымен айтылған. Сонымен қатар, бұл атау Египеттегі Елефантинадағы яһуди колониясындағы Ананияның хаттарында империялық арамей тілінде כיחך kyḥk деп кездеседі.

Копт дәстүрі

Кояк айы Копт Православие шіркеуінің рәсімінде ерекше орын алады. Ол "Мариам айы" ("Мария айы") деп аталады, себебі Копт күнтізбесі бойынша туған күн 29 Кояк күніне сәйкес келеді. Бұл ай Иеміздің Мәсіхтің кіруін еске түсіретін және Ұлы Ана Мәриямды құрметтейтін әдемі түнгі мадақтаулармен ерекшеленеді. Кояк айының түнгі мадақтау атауы "Жеті және Төрт" деп аударылады, ол 4 ғибрат және 7 Theotokia (Әйелі Мәриямды даңқтау) тұратын мадақтаудың құрылымын көрсетеді. Копт күнтізбесінің 1726 жылындағы Кояк айының басында Мәриям Ана Мысырдың барлық шіркеулерінде пайда болды деген әңгіме бар.

Әдет-ғұрыптар

Қояқ айында Египетте Озирис, Изида және Нефтиді құрметтеу үшін көптеген рәсімдер мен мерекелер өткізіледі. Бұл рәсімдер Жаңа патшалық дәуірінде-ақ маңызды болған. Екі әйел Изида мен Нефти рөлін сомдап, қайтыс болған інісі Озириске аза тұтады. Басты мереке он күнге созылып, Озирис қайта тірілген күні аяқталды. Осы күні египеттіктер жаңа егін егу маусымын бастады, жаңа жылға егін еккен. Мереке күндерінің әрқайсысында Озиристің қайта тірілуімен байланысты тазалау рәсімдері, тойлар мен ескерткіштер салынуы көрсетілді.