Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хронологиялық немесе тарихнамалық мақсаттар үшін белгіленген уақыт кезеңі. Эра – белгілі бір монархия тарихындағы патшалық мерзімдер, нақты бір күнтізбеде қолданылатын күнтізбелік эра немесе Жер тарихы үшін анықталған геологиялық эралар сияқты, хронологиялық немесе тарихнамалық мақсаттар үшін белгіленген уақыт кезеңі. Баламалы терминдер: эпоха, дәуір, кезең, саэкулум, эон (грекше айон) және санскритше юга.
Span of time defined for the purposes of chronology or historiography
An era is a span of time defined for the purposes of chronology or historiography, as in the regnal eras in the history of a given monarchy, a calendar era used for a given calendar, or the geological eras defined for the history of Earth. Comparable terms are epoch, age, period, saeculum, aeon (Greek aion) and Sanskrit yuga.
Этимология
Бұл сөз 1615 жылдан бері ағылшын тілінде қолданылып келеді және «уақыт есептеліп басталатын дәуір немесе кезең» деген мағына беретін латын тілінің aera сөзінен шыққан. Бұл сөз латын тіліндегі æra – «есептеуге қолданылатын санағыштар», ал æs – «мыс, ақша» сөздерінің көпше түрімен байланысты. Латын сөзінің хронологияда қолданылуы 5 ғасырдағы Визиготтар Испаниясында басталған секілді, оны Севильялық Исидордың тарихында және кейінгі мәтіндерде кездестіруге болады. Испан дәуірі б.з.д. 38 жылдан есептеледі, мүмкін, сол жылы алынған салық (indiction-мен салыстырыңыз) немесе б.з.д. 31 жылы болған Актиум шайқасының қате есептелуі себеп болған. «Эпоха» сияқты, ағылшын тіліндегі «era» сөзі бастапқыда «жаңа дәуірдің басталу нүктесі» деген мағынаны білдірген; «хронологиялық нотация жүйесі» мағынасы шамамен 1646 жылы, ал «тарихи кезең» мағынасы 1741 жылы пайда болған.
The word has been in use in English since 1615, and is derived from Late Latin aera "an era or epoch from which time is reckoned," probably identical to Latin æra "counters used for calculation," plural of æs "brass, money". The Latin word use in chronology seems to have begun in 5th century Visigothic Spain, where it appears in the History of Isidore of Seville, and in later texts. The Spanish era is calculated from 38 BC, Before Christ, perhaps because of a tax (cfr. indiction) levied in that year, or due to a miscalculation of the Battle of Actium, which occurred in 31 BC. Like epoch, "era" in English originally meant "the starting point of an age"; the meaning "system of chronological notation" is c. 1646; that of "historical period" is 1741.
Хронологияда қолдану
Хронологияда "эра" – уақытты өлшеуді ұйымдастырудың ең жоғары деңгейі. "Кезең" белгілі бір бастапқы датадан (эпохадан) бастап саналатын көп жылдық мерзімді білдіреді, бұл көбінесе саяси мемлекеттің, космологияның, әулеттің, билеушінің, көшбасшының тууының немесе басқа да маңызды тарихи немесе мифологиялық оқиғаның пайда болуымен байланысты болады; ол әдетте өзінің негізгі оқиғасына сәйкес аталады, мысалы, "Виктория дәуірі".
In chronology, an "era" is the highest level for the organization of the measurement of time. A "calendar era" indicates a span of many years which are numbered beginning at a specific reference date (epoch), which often marks the origin of a political state or cosmology, dynasty, ruler, the birth of a leader, or another significant historical or mythological event; it is generally called after its focus accordingly as in "Victorian era".
Геологиялық дәуір
Ірі масштабты табиғаттануда адам қызметіне тәуелсіз, тіпті одан әлдеқайда ұзақ мерзімді (көбінесе тарихқа дейінгі) уақыт перспективасы қажет, онда "геологиялық дәуір" нақты анықталған уақыт кезеңдерін білдіреді. Мысалы, фанерозой эоны дәуірлерге бөлінеді. Қазіргі таңда фанерозойда үш дәуір анықталған; келесі кестеде олар жас тізімінен ескіге қарай реттелген (BP – "қазіргі уақыттан бұрын" дегеннің аббревиатурасы). Дәуірдің басталуы (млн жыл бұрын) Аяқталуы (млн жыл бұрын) Кенозой 66.038 N/A Мезозой 252.17 66.038 Палеозой 542 252.17 Ескі протерозой және археан эондары да дәуірлерге бөлінеді.
In large scale natural science, there is need for another time perspective, independent from human activity, and indeed spanning a far longer period (mainly prehistoric), where "geologic era" refers to well defined time spans. The Phanerozoic Eon, for example, is subdivided into eras. There are currently three eras defined in the Phanerozoic; the following table lists them from youngest to oldest (BP is an abbreviation for "before present"). Era Beginning (millions of years BP) End (millions of years BP) Cenozoic66.038N/A Mesozoic 252.17 66.038 Paleozoic 542 252.17
The older Proterozoic and Archean eons are also divided into eras.
Космологиялық дәуір
Ғарыш тарихының белгілі бір кезеңдері үшін әдетте "эпоха" термині қолданылады, бірақ мысалы, "Жұлдызды Эра" сияқты жағдайларда "эра" қолданылады.
For periods in the history of the universe, the term "epoch" is typically preferred, but "era" is used e. g. of the "Stelliferous Era".
Күнтізбелік дәуірлер
Күнтізбелік дәуірлер белгілі бір күннен (эпохадан) бастап жылдарды есептейді, көбінесе діни маңызы бар датадан. Anno mundi (дүние жылы) – Жаратылыс кітабында сипатталғандай әлем жаратылған деп есептегенде, әлемнің жасын есептеу негізіндегі күнтізбелік дәуірлер тобы. Яһуди дініндегі кейбір нұсқалары әлі де қолданылады, ал көптеген шығыс православиелік діни күнтізбелер 1728 жылға дейін басқа нұсқаны пайдаланды. 5772 еврей жылы 2011 жылдың 28 қыркүйегінде күн батқанда басталып, 2012 жылдың 16 қыркүйегінде аяқталды. Батыс шіркеуінде Anno Domini (AD, сондай-ақ CE деп те жазады), Исаның туғанына дейінгі жылдарды дәстүрлі есептеу бойынша санау, әрқашан басым болды. Ислам күнтізбесі, оның да түрлері бар, Ислам пайғамбары Мұхаммедтің 622 жылы Меккеден Мединеге жасаған хижрасынан (көші-қонынан) жылдарды есептейді. Ислам жылы 365 күннен бірнеше күнге қысқа; 2012 жылдың қаңтары 1433 AH («Хижрадан кейін») жылға сәйкес келді. 1872 жылдан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде жапондықтар императорлық жыл санау жүйесін (коки) қолданды, олар 660 ж.б.д. мифтік император Джимму Жапонияны құрған жылдан бастап есептеді. Көптеген будда күнтізбелері Будданың қайтыс болған күнінен басталады, ең көп қолданылатын есептеулер бойынша бұл б.з.д. 545–543 немесе 483 жылдарда болған. Күндер «Будда дәуірі» үшін «BE» деп белгіленеді; Таиланд күн күнтізбесінде 2000 жыл біздің заманымызда 2543 BE жылға сәйкес келді. Сондай-ақ, ежелгі римдік ab urbe condita («AUC»), қаланың негізі қаланған күннен бастап есептеу жүргізілді.
Calendar eras count the years since a particular date (epoch), often one with religious significance. Anno mundi (year of the world) refers to a group of calendar eras based on a calculation of the age of the world, assuming it was created as described in the Book of Genesis. In Jewish religious contexts one of the versions is still used, and many Eastern Orthodox religious calendars used another version until 1728. Hebrew year 5772 AM began at sunset on 28 September 2011 and ended on 16 September 2012. In the Western church, Anno Domini (AD also written CE), counting the years since the birth of Jesus on traditional calculations, was always dominant. The Islamic calendar, which also has variants, counts years from the Hijra or emigration of the Islamic prophet Muhammad from Mecca to Medina, which occurred in 622 AD. The Islamic year is some days shorter than 365; January 2012 fell in 1433 AH ("After Hijra"). For a time ranging from 1872 to the Second World War, the Japanese used the imperial year system (kōki), counting from the year when the legendary Emperor Jimmu founded Japan, which occurred in 660 BC. Many Buddhist calendars count from the death of the Buddha, which according to the most commonly used calculations was in 545–543 BCE or 483 BCE. Dates are given as "BE" for "Buddhist Era"; 2000 AD was 2543 BE in the Thai solar calendar. and the Ancient Roman ab urbe condita ("AUC"), counting from the foundation of the city.
Тарихнама
"Эра" термині тарих ғылымында нақты белгіленген кезеңдерді атау үшін қолданылады, мысалы, Рим эрасы, Елизавета эрасы, Виктория эрасы сияқты. Бұл термин жақындағы кезеңдерді немесе тақырыптық тарихты қамтуы мүмкін, мысалы, кеңес эрасы, сондай-ақ қазіргі заманғы танымал музыка тарихындағы "биг-бенд эрасы", "диско эрасы" және басқа "музыкалық эралар".
"Era" can be used to refer to well defined periods in historiography, such as the Roman era, Elizabethan era, Victorian era, etc. Use of the term for more recent periods or topical history might include Soviet era, and "musical eras" in the history of modern popular music, such as the "big band era", "disco era", etc.