Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бассейндері немесе басқа да суға шомылуға арналған жабдықтары бар ғимараттар.
Buildings with swimming pools or other facilities for bathing
Қоғамдық моншалар көптеген адамдардың халық орталықтарында жеке жуыну мүмкіндігі болмаған кезде пайда болды. "Жалпыға арналған" деп аталғанымен, олар көбінесе жыныс, дін, жеке мүшелік және басқа да критерийлер бойынша шектеулерге тап болды. Гигиеналық функциясынан басқа, қоғамдық моншалар әлеуметтік жиналатын орындар болып та қызмет етті. Оларда сауналар, массаждар және қазіргі заманғы күштік жатқан орталықтардағыдай басқа да демалыс емдеулері болды. Кейбір қоғамдарда жеке жуыну бөлмелері бар үйлердің саны артқан сайын, қоғамдық моншаларға деген қажеттілік азайды және қазір олар негізінен демалыс үшін қолданылады.
Public baths originated when most people in population centers did not have access to private bathing facilities. Though termed "public", they have often been restricted according to gender, religious affiliation, personal membership, and other criteria. In addition to their hygienic function, public baths have also been social meeting places. They have included saunas, massages, and other relaxation therapies, as are found in contemporary day spas. As the percentage of dwellings containing private bathrooms has increased in some societies, the need for public baths has diminished, and they are now almost exclusively used recreationally.
Инд алқабы өркениетінің
Алғашқы қоғамдық моншалардың кейбірі Инд өркениетінің қираған жерлерінде табылған. Джон Кийдің айтуынша, қазіргі Пәкістанның Мохенджо-Даро қаласындағы "Ұлы монша" "шағын қалалық бассейн" сияқты болған, оның екі шетінде де суға түсетін баспалдақтар бар еді. Монша үлкен әрі күрделі ғимараттың ішінде орналасқан және қоғамдық суға түсу үшін қолданылған.
Some of the earliest public baths are found in the ruins in of the Indus Valley civilization. According to John Keay, the "Great Bath" of Mohenjo Daro in present day Pakistan was the size of 'a modest municipal swimming pool', complete with stairs leading down to the water at each one of its ends. The bath is housed inside a larger—more elaborate—building and was used for public bathing. and ancient Rome.
Қытай
Қытай әдебиетіндегі монша мәдениеті Шан әулетінің (б.з.д. 1600 – 1046) дәуіріне дейін жетеді. Оракул сүйектеріндегі жазулар адамдардың шаштары мен денелерін моншада жуғанын көрсетеді, бұл жеке гигиенаға қызығушылықты білдіреді. Жоу әулетінің (б.з.д. 1046 – 256) салт-дәстүрі, саясаты және мәдениеті туралы «Ритуалдар кітабы», Соғысқан мемлекеттер кезеңінде жинақталған, бес күнде бір рет ыстық суға түсу және үш күнде бір рет шаш жуу керектігін айтады. Сондай-ақ, кешкі асқа дейін үй иесі қонаққа монша ұсынса, ол әдептілік саналған. Хан әулеті кезінде моншаға бару әр бес күнде бір рет қалыпты жағдайға айналды. Ежелгі Қытай қалаларында, мысалы, Хэнань провинциясындағы Дончжоуян археологиялық қазбаларында ежелгі қоғамдық моншалар табылды. Моншалар «би» деп аталған, ал ванналар қоладан немесе ағаштан жасалған. Хан әулетінде бұршақтан, қызыл гүлден, бүркіт ағашынан, гүлдерден және тіпті ұнтақталған нефритен жасалған ұнтақ сабын – «бау-фабрикасы» сәнді гигиеналық құрал саналған, ал қарапайым халық дәмдеуішсіз ұнтақталған бұршақтарды қолданған. Тан әулеті кезінде ыстық бұлақтардың маңында салынған сәнді моншалар туралы мәліметтер бар. Осы кезеңде көмірдің көп болуына байланысты, әртүрлі әлеуметтік топқа жататын қытай халқы жиі моншаға барып, қоғамдық моншаларда немесе өз үйлеріндегі ванналарда жуынып жүрген. Мин әулетінің моншаларында едендер плиткамен жабылған, ал төбелері кірпіштен құралған күмбез тәрізді болған. Үйдің арт жағында үлкен қазан орнатылып, ол туннель арқылы бассейнмен байланысқан. Суды бассейнге жеткізу үшін жұмысшылармен басқарылатын су дөңгелектері пайдаланылған. Кореяның «чжимчильбанг» моншаларының танымалдылығына байланысты, кейбіреулері Кореядан тыс жерлерде де ашыла бастады.
Bathing culture in Chinese literature can be traced back to the Shang dynasty (1600 – 1046 BCE), where Oracle bone inscriptions describe the people washing hair and body in bath, suggesting people paid attention to personal hygiene. Book of Rites, a work regarding Zhou dynasty (1046 – 256 BCE) ritual, politics, and culture compiled during the Warring States period, describes that people should take a hot shower every five days and wash their hair every three days. It was also considered good manners to take a bath provided by the host before the dinner. In the Han dynasty, bathing became a regular activity every five days. Ancient public bath facilities have been found in ancient Chinese cities, such as the Dongzhouyang archaeological site in Henan Province. Bathrooms were called Bi , and bathtubs were made of bronze or timber. Bath beans, a powdery soap mixture of ground beans, cloves, eaglewood, flowers, and even powdered jade, was a luxury toiletry in the Han dynasty; commoners used powdered beans without spices. Luxurious bathhouses built around hot springs were recorded in the Tang dynasty. At that time coal was so plentiful that Chinese people of every social class took frequent baths, either in public baths or in bathrooms in their own homes. A typical Ming dynasty bathhouse had slabbed floors and brick dome ceilings. A huge boiler was installed in the back of the house, connected with the bathing pool through a tunnel. Water could be pumped into the pool by water wheels attended by staff. Due to the popularity of Korean jjimjilbangs, some have started to open up outside of Korea.
Непал
Непалда кемінде 550 жылдан бері қоғамдық суару бұлақтары болған, оларды дхунге-дара немесе хити деп те атайды. Бұл дхунге-даралардың басты мақсаты – оңай қолжетімді және қауіпсіз ішуге жарамды сумен қамтамасыз ету болды. Олардың мөлшері мен орналасқан жеріне қарай, олар халыққа арналған монша ретінде және басқа да жуу, тазалау шаралары үшін де пайдаланылған. Көбісі бүгінге дейін сол мақсатта қолданылып келеді.
From at least as early as 550 AD there have been public drinking fountains in Nepal, also called dhunge dhara or hiti. The primary function of these dhunge dharas was to provide easily accessible and safe drinking water. Depending on their size and location, they were also used as a public bath and for other washing and cleaning activities. Many of them are still being used as such today.
Жапония
Жапондықтар сумен тазару рәсімін мизоги деп атайды. Жапония буддалық мәдениетті қабылдағаннан кейін көптеген ғибадатханаларда сауналар болды, оларды кез келген адам тегін пайдалана алатын. Хэйан дәуірінде сарайдағы дворяндар мен самурайлар сияқты беделді отбасылардың үйлерінде моншалар болған. Суға шомылудың діни мәні жоғалып, оның орнына демалысқа айналды. Мисоги гёзуиге айналды, яғни ағаштан жасалған шағын ваннада суға түсу. XVII ғасырда Жапонияға келген алғашқы еуропалық саяхатшылар әртүрлі жыныстағы адамдардың бірге күнделікті шомылу әдеті туралы жазды. Бұл өзендер мен бұлақтарда шомылудан басқа, ежелгі Яваның Матарам патшалығында шомылу бассейні пайда болғанын көрсетеді, бірақ ол толығымен "қоғамдық" емес еді, себебі ол патшалар мен олардың резиденциясында тұратындарға арналған деп есептелді. Маджапахит қаласының 14-шы ғасырғы Троулан қаласында бірнеше шомылу құрылыстары болды, оның ішінде хандық шомылу бассейні саналатын Канди Тикус бассейні және Сегаран су қоймасы, үлкен қоғамдық бассейн. Көпшілігі индуист дінін ұстанатын Бали аралында бірнеше қоғамдық шомылу бассейндері бар, мысалы, 9-шы ғасырдан бері сақталған Гоа Гаджа. Ерекше қоғамдық шомылу бассейні – Тирта Эмпул, ол балилік индуизмнің тазару рәсімі үшін негізгі орын болып табылады, санитариялық немесе ойын-сауық мақсатында қолданылмайды. Оның көпіршікті суы Пакерисан өзенінің басты көзі болып табылады.
The origin of Japanese bathing is misogi, ritual purification with water. After Japan imported Buddhist culture, many temples had saunas, which were available for anyone to use for free. In the Heian period, houses of prominent families, such as the families of court nobles or samurai, had baths. The bath had lost its religious significance and instead became leisure. Misogi became gyōzui, to bathe in a shallow wooden tub. In the 17th century, the first European visitors to Japan recorded the habit of daily baths in sexually mixed groups. This suggests that other than bathing in riverbanks or springs, people of ancient Java's Mataram Kingdom developed a bathing pool, although it was not actually "public" since it was believed to be reserved for royalty or people residing in the compound. The 14th century Majapahit city of Trowulan had several bathing structures, including the Candi Tikus bathing pool, believed to be a royal bathing pool; and the Segaran reservoir, a large public pool. The Hindu majority island of Bali contains several public bathing pools—some, such as Goa Gajah, dating from the 9th century. A notable public bathing pool is Tirta Empul, which is primarily used for the Balinese Hinduism cleansing ritual rather than for sanitation or recreation. Its bubbling water is the main source of the Pakerisan River.
Рим империясы
Б.з.д. 19 жылы салынған алғашқы қоғамдық сусауыттың диаметрі 25 метр болатын, оның айналасында шағын бөлмелер орналасқан. Олар жасанды өзен мен бассейні бар саябақта орналасқан. 300 жылға қарай Диоклетианның моншасы кеңейіп, биік гранит пен порфирі күніне 3000 адамға арналған болатын. Римдіктердің көпшілігі, ең жоғары топтағылардан басқа, үйлерінде жуынуға арналған орын болмағандықтан, рим қоғамының әртүрлі топтары қоғамдық моншаларда жиналатын. Рим моншалары "су орталығы мен ойын-сауық паркінің арасындағы бір нәрсеге" айналды, онда бассейн, жаттығу алаңдары, ойын бөлмелері, бақтар, тіпті кітапханалар мен театрлар болды. Ең танымал қоғамдық моншалардың бірі - Англиядағы Бат қаласындағы Аква Сулис. Пенсильвания мемлекеттік университетінің профессоры Гаррет Фэган өзінің "Рим әлемінде қоғамдық суға түсу" атты кітабында римдіктер үшін қоғамдық суға түсуді "әлеуметтік оқиға" деп сипаттаған. Ол сондай-ақ "Батыс Еуропада финдер ғана әлі күнге дейін шын мәнінде қоғамдық суға түсу дәстүрін сақтап келеді" деген пікірді келтіреді.
The first public thermae of 19 BC had a rotunda 25 metres across, circled by small rooms, set in a park with an artificial river and pool. By AD 300 the Baths of Diocletian would cover , its soaring granite and porphyry sheltering 3,000 bathers a day. Most Roman homes, except for those of the most elite, did not have any sort of bathing area, so people from various classes of Roman society would convene at the public baths. Roman baths became "something like a cross between an aqua centre and a theme park", with pools, exercise spaces, game rooms, gardens, even libraries, and theatres. One of the most famous public bath sites is Aquae Sulis in Bath, England. Dr. Garrett G Fagan, a professor at Pennsylvania State University, described public bathing as a "social event" for the Romans in his book Bathing in Public in the Roman World. He also states that "In Western Europe only the Finns still practice a truly public bathing habit."
Мұсылман әлемі
Қоғамдық моншалар мұсылман әлемінің мәдениетінде маңызды рөл атқарды, олар римдік термалар үлгісінен мұраға алынған. Мұсылман моншалары, сондай-ақ хаммамдар (حمّام сөзінен) немесе түрік моншалары (Осман империясымен байланысы себепті) деп аталады, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка, әл-Андалус (Ислам Испаниясы мен Португалия), Орталық Азия, Үнді субконтиненті және Осман билігінде болған Орталық және Шығыс Еуропа аумақтарында тарихи түрде кездеседі. Ислам мәдениетінде хаммамның маңызы діни және қоғамдық болды: ол ритуалдық тазару (вуду және гусл) қажеттіліктерін қанағаттандырды, сонымен қатар жалпы гигиенаны қамтамасыз етті және қоғамда ерлер мен әйелдердің әлеуметтесуі үшін жиналатын орындар сияқты басқа да функцияларды атқарды. Археологиялық зерттеулер ислам әлеміндегі моншалардың Умайялар дәуірінде (7-8 ғасырлар) бар екенін көрсетеді және олардың маңыздылығы қазіргі заманға дейін сақталған. "Калла Раббати" кішігірім трактатының (10-тарау) ертедегі Израиль даналары, қоғамдық моншаға кіретін әрбір яһудидің қалай әрекет ету керектігін түсіндірген. Яһуди моншаға кірмес бұрын, алдымен Құдайға қысқа дұға оқуы керек, онда оған ешқандай жағымсыз жағдайдың орын алмауы үшін тілек тілеуі тиіс. Сондай-ақ, ол моншаға кірмес бұрын қандай киімдерін шешу керектігі туралы нұсқау алады, ең соңғы шешілетін киім денесін ең көп ашатын киім болуы керек. Бұл шектеулер басқа моншаға келген адаммен тығыз байланыс орнатудың алдын алу үшін қабылданды, әйтпесе екеуі де жалаңаш болғанда орынсыз мінез-құлыққа әкелуі мүмкін.
Public bathhouses were a prominent feature in the culture of the Muslim world which was inherited from the model of the Roman thermae. Muslim bathhouses, also called hammams (from حمّام) or Turkish baths (due to their association with the Ottoman Empire), are historically found across the Middle East, North Africa, al Andalus (Islamic Spain and Portugal), Central Asia, the Indian subcontinent, and in central and eastern Europe under Ottoman rule. In Islamic culture the significance of the hammam was both religious and civic: it provided for the needs of ritual ablutions (wudu and ghusl) but also provided general hygiene and served other functions in the community such as meeting places for socialization for both men and women. Archaeological remains attest to the existence of bathhouses in the Islamic world as early as the Umayyad period (7th–8th centuries) and their importance has persisted up to modern times. In the Minor tractate Kallah Rabbati (chapter 10), the early Sages of Israel instructed on what should be the conduct of every Jew who enters a public bath. Before a Jew enters a public bath, he is first required to offer a short prayer unto God, requesting that no offensive act befall him there. He is also instructed on which clothes he is to remove before entering the bath itself, with the item that puts his body at the most exposure being the very last thing removed. These strictures were enacted in order to discourage developing any close bond and connection with another bather that might, otherwise, lead to inappropriate behavior while both men are naked.
Христиан әлемі
Ертедегі христиан дін қызметкерлері римдік моншалардағы аралас шомылу салтын, сондай-ақ ер адамдардың алдында жалаңаш жуынуды әдеттенген әйелдердің пұтқа табынушылық амалдарын айыптағанына қарамастан, бұл Шіркеуді өзінің жамағатын гигиена мен денсаулыққа пайдалы шомылу үшін қоғамдық моншаларға баруға шақырудан тоқтатып қоймады, бұл туралы Шіркеу Әкесі Александриялық Климент айтқан. Шіркеу монастырлар мен қасиетті орындардың жанында әр жынысқа бөлек қоғамдық моншалар салды; сондай-ақ, папалар ерте орта ғасырдан бастап шіркеу базиликалары мен монастырларда моншалар ашты. Папа Григорий Ұлы өзінің жамағатын дене мұқтаждығы ретінде шомылудың маңыздылығына көндірді. Константинополь және Антиохия сияқты Византия орталықтарында үлкен моншалар салынды, ал папалар римдіктерге диакония арқылы, немесе жеке Латеран моншалары арқылы, тіпті сегізінші және тоғызыншы ғасырларда жұмыс істеген көптеген монастырь моншаларын бөліп берді. Католик діни ордендерінің, августиндер мен бенедиктиндердің ережелерінде ритуалдық тазару қарастырылған, сондай-ақ Нурсиялық Бенедикт терапиялық шомылуды қолдады; бенедиктин монахтары шипажайларды дамыту мен насихаттауда маңызды рөл атқарды. Протестантизм де британдық шипажайлардың дамуына үлкен үлес қосты, олар Таяу Шығыста жылы сумен шомылған. Бірақ, олар тез арада бұзықшылық ошағына айналды немесе кем дегенде осындай репутацияға ие болды және әр түрлі уақытта жабылды. Мысалы, Англияда Генрих II патшаның тұсында Темза өзенінің жағасында Саутворкте монша үйлері салынды. Олардың барлығы 1546 жылы Генрих VIII-нің бұйрығымен жағымсыз беделіне байланысты ресми түрде жабылды.
Despite the denunciation of the mixed bathing style of Roman pools by early Christian clergy, as well as the pagan custom of women bathing naked in front of men, this did not stop the Church from urging its followers to go to public baths for bathing, which contributed to hygiene and good health according to the Church Father, Clement of Alexandria. The Church built public bathing facilities that were separate for both sexes near monasteries and pilgrimage sites; also, the popes situated baths within church basilicas and monasteries since the early Middle Ages. Pope Gregory the Great urged his followers on the value of bathing as a bodily need. Great bathhouses were built in Byzantine centers such as Constantinople and Antioch, and the popes allocated to the Romans bathing through diaconia, or private Lateran baths, or even a myriad of monastic bath houses functioning in eighth and ninth centuries. Catholic religious orders of the Augustinians' and Benedictines' rules contained ritual purification, and inspired by Benedict of Nursia encouragement for the practice of therapeutic bathing; Benedictine monks played a role in the development and promotion of spas. Protestantism also played a prominent role in the development of the British spas. who had enjoyed warm baths in the Middle East. These, however, rapidly degenerated into brothels or at least the reputation as such and were closed down at various times. For instance, in England during the reign of Henry II, bath houses, called bagnios from the Italian word for bath, were set up in Southwark on the river Thames. They were all officially closed down by Henry VIII in 1546 due to their negative reputation.
Қазіргі заманғы қоғамдық суға шомылу орындары
Бұл үрдіске ерекше тосқауыл болған елдер – Финляндия және Скандинавия, онда сауна танымал еді, тіпті Реформация кезеңінде де кеңейді, ал Еуропалық моншалар бұзылып жатқанда. Фин сауналары сол елдегі өмір салтының ажырамас және ежелгі бөлігі болып табылады. Оларды көл жағасында, жеке пәтерлерде, компания штаб-пәтерлерінде, Парламент ғимаратында және тіпті Пайхасалми кенішінің тереңдігінде де кездестіруге болады. Сауна – ұлттық ерекшеліктің маңызды бөлігі және мүмкіндігі барлар оны аптасына кем дегенде бір рет қабылдайды.
A notable exception to this trend was in Finland and Scandinavia, where the sauna remained a popular phenomenon, even expanding during the Reformation period, when European bath houses were being destroyed. Finnish saunas remain an integral and ancient part of the way of life there. They are found on the lake shore, in private apartments, corporate headquarters, at the Parliament House and even at the depth of in Pyhäsalmi Mine. The sauna is an important part of the national identity and those who have the opportunity usually take a sauna at least once a week.
Британ империясы
Алғашқы заманауи қоғамдық моншалар 1829 жылы Ливерпульде ашылды. Алғашқы белгілі жылы тұщы сумен жабдықталған қоғамдық жуу үйі 1842 жылдың мамыр айында ашылды. Жуу үйлерінің танымалдылығын ирланд иммигранты, "жұмысшының әйелі" атанған Китти Уилкинсонға газеттердегі қызығушылық күшейтті, ол "қаңғыбақтардың әулиесі" ретінде танылды. 1832 жылы холера эпидемиясы кезінде Уилкинсон көршілеріне киім жуу үшін үйі мен ауласын пайдалануға ұсыныс жасады, аптасына бір пенни төлемақымен.
The first modern public baths were opened in Liverpool in 1829. The first known warm fresh water public wash house was opened in May 1842. The popularity of wash houses was spurred by the newspaper interest in Kitty Wilkinson, an Irish immigrant "wife of a labourer" who became known as the Saint of the Slums. In 1832, during a cholera epidemic, Wilkinson took the initiative to offer the use of her house and yard to neighbours to wash their clothes, at a charge of a penny per week,
1830 жылдар шамасында Бирмингемде онға жуық жеке монша болды. Моншалардың көлемі шағын болғанымен, олар түрлі қызметтер ұсынды. Бирмингемдегі моншалардың ірі иесі – Леди Велл мен Сноу Хиллде ғимараттары болған Монро мырза. Жеке моншалардың емдік қасиеттері бар екені және олардың диабет, подагра және басқа да тері ауруларын емдеуге қабілетті екені жарналанды. Лондонның алғашқы қоғамдық моншасы 1847 жылы Уайтчепелдегі Гульстон алаңында ашылды, негізін қалау рәсіміне ханзада-нұрсат қатысты. Ұлыбритания мәдениетіне моншалардың енгізілуі – халықтың санитариялық жағдайды жақсартуға деген қажеттілігіне жауап болды, ал 1915 жылға қарай Ұлыбританияның көптеген қалаларында кем дегенде бір монша болды.
In Birmingham, around ten private baths were available in the 1830s. Whilst the dimensions of the baths were small, they provided a range of services. A major proprietor of bath houses in Birmingham was a Mr. Monro who had had premises in Lady Well and Snow Hill. Private baths were advertised as having healing qualities and being able to cure people of diabetes, gout and all skin diseases, amongst others. The first London public baths was opened at Goulston Square, Whitechapel, in 1847 with the Prince Consort laying the foundation stone. The introduction of bath houses into British culture was a response to the public's desire for increased sanitary conditions, and by 1915 most towns in Britain had at least one.
Ыстық моншақтар
Викториялық түрік моншалары (Рим моншаларынан бастау алған дәстүрлі мұсылман моншалары негізінде) Ұлыбританияға дипломат және кейде Стаффорд округінің парламент мүшесі болған Дэвид Уркхарт әкелді. Ол саяси және жеке себептермен түрік мәдениетін танымал етуді қалады. 1850 жылы ол 1848 жылы Испания мен Мароккоға жасаған саяхаты туралы «Геркулес тіректері» атты кітап жазды. Онда ол сол жерлерде және Осман империясында қолданылған, рим дәуірінен бері көп өзгермеген құрғақ ыстық ауа моншалары жүйесін сипаттады. 1856 жылы Ричард Бартер Уркхарттың кітабын оқып, онымен бірге осындай монша салу үшін жұмыс істеді. Бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін Бартер Ирландияның Корк графтығындағы Бларни қаласының жанындағы Сент-Энн гидропатиялық мекемесінде осы типтегі алғашқы моншаны ашты. Келесі жылы Манчестерде Рим дәуірінен бері Ұлыбританияда салынған алғашқы қоғамдық монша ашылды және бұл идея жылдам тарады. 1860 жылдың шілдесінде ол Лондонға жетті, Уркхарттың Сыртқы істер комитетінің мүшесі Роджер Эванс Мрамор Арканың жанындағы Белл-стрит, 5 мекенжайында түрік моншасын ашты. Келесі 150 жыл ішінде Ұлыбританияда 700-ден астам түрік моншасы ашылды, оның ішінде муниципалитеттердің бассейндер кешендерінің бөлігі ретінде салғандары да болды. Британ империясының басқа аймақтарында да осыған ұқсас моншалар ашылды. 1859 жылы Австралияның Сидней қаласында доктор Джон Ле Гей Бреретон түрік моншасын ашты, Канадада 1869 жылы, ал Жаңа Зеландияда алғашқы монша 1874 жылы ашылды. Уркхарттың ықпалы империядан тыс жерлерде де сезілді, 1861 жылы доктор Чарльз Х. Шепард АҚШ-та, Нью-Йорк қаласының Бруклин-Хайтс ауданындағы Колумбия көшесінің 63-үйінде алғашқы түрік моншаларын ашты, бұл шамамен 3 қазан 1863 жылы болды.
Victorian Turkish baths (based on the traditional Muslim bathhouses which are derived from the Roman bath) were introduced to Britain by David Urquhart, diplomat and sometime Member of Parliament for Stafford, who for political and personal reasons wished to popularize Turkish culture. In 1850 he wrote The Pillars of Hercules, a book about his travels in 1848 through Spain and Morocco. He described the system of dry hot air baths (little changed since Roman times) which were used there and in the Ottoman Empire. In 1856 Richard Barter read Urquhart's book and worked with him to construct such a bath. After a number of unsuccessful attempts, Barter opened the first bath of this type at St Ann's Hydropathic Establishment near Blarney, County Cork, Ireland. The following year, the first public bath of its type to be built in mainland Britain since Roman times was opened in Manchester, and the idea spread rapidly. It reached London in July 1860, when Roger Evans, a member of one of Urquhart's Foreign Affairs Committees, opened a Turkish bath at 5 Bell Street, near Marble Arch. During the following 150 years, over 700 Turkish baths opened in Britain, including those built by municipal authorities as part of swimming pool complexes. Similar baths opened in other parts of the British Empire. Dr. John Le Gay Brereton opened a Turkish bath in Sydney, Australia in 1859, Canada had one by 1869, and the first in New Zealand was opened in 1874. Urquhart's influence was also felt outside the Empire when in 1861, Dr Charles H Shepard opened the first Turkish baths in the United States at 63 Columbia Street, Brooklyn Heights, New York, most probably on 3 October 1863.
Ресей
Банилерде жуу және денеге бумен, қайың бұтақтары сияқты құралдармен жылулық емдеулер дәстүрлі түрде жасалып келген. Бұл дәстүр ауылдық жерлерде туған, Ресей – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін шаруашылықпен айналысатын халықтың басым болған кең ел. Шаруалардың ағаш үйлерінде су құбырлары мен дене жууға арналған ыстық ванналар болмағандықтан, олар денелерін жуу үшін орыс пештерінің жылуы мен кеңістігін пайдаланған, немесе үйдің өзінен сияқты ағаштан бір отбасылық монша салып, оны тұрғын үйлерінің артындағы жер теліміне орналастырған. Бұл әдетте төмен кіреберісі және ішкі жылуды сақтау үшін бір ғана кішкентай терезесі бар шағын ағаш үй болатын. Дәстүр бойынша, отбасы аптасына бір рет, Киелі кітапта белгіленген демалыс күніне (жексенбіге) дейін денелерін толық жуатын, себебі (бу) моншаға бару үшін көп мөлшерде отын мен су тасып әкелуге, сондай-ақ ваннаны жылытуға басқа шаруа жұмыстарынан уақыт бөлуге тура келді. 18-шы ғасырдан бастап Ресейдің ірі қалалары өскен сайын, оларда, содан кейін ауылдарда қоғамдық моншалар ашылды. Бай қалалықтар өз пәтерлерінде ағын сумен ванна бөлмелерін (19-шы ғасырдың соңынан бастап) алуға мүмкіндік алса, кедей топтар міндетті түрде қоғамдық бу моншаларын – арнайы үлкен ғимараттарды пайдаланды, олар саудагерлерге ұнаған дамыған қосымша қызметтермен жабдықталған. 20-шы ғасырдың бірінші жартысынан бастап қалалардағы көп қабатты үйлердің барлық тұрғындарына жылытылмаған ауыз су қолжетімді болды, бірақ егер мұндай үйлер 1930-шы жылдары салынған болса және кейіннен жаңартылмаса, онда ыстық су болмайды (орталық жылытудан басқа) немесе ванна орнатуға орын болмайды, сантехникалық жабдықтар тек ас үй раковинасымен және кішкентай дәретхана бөлмесімен шектеледі. Осылайша, мұндай пәтерлерде тұратын адамдар, 1917 жылға дейін салынған және толықтай жөндеуден өтпеген үйлерде тұратын адамдар сияқты, қоғамдық моншаларды пайдаланудан басқа амалдары болмайды. 1950-ші жылдардан бастап қалалар мен ауылдарда жайлы тұрғын үйлер ұлттық стандартқа айналды, және дерлік барлық пәтерлерде суық және ыстық сумен жабдықталған, ваннасы бар жуынатын бөлмелер бар, бірақ оларда тұратын адамдардың бір бөлігі әлі де денсаулық сақтау үшін бумен, ағаш бұтақтарымен, хош иіс майларымен қоғамдық бу моншаларына барады.
Washing and thermal body treatments with steam and accessories such as a bunch of birch branches have been traditionally carried out in banyas. This tradition was born in rural areas, Russia being a spacious country with a farming population dominating until World War II. Farmers did not have inside their log cabins running water supply and hot bathtubs for washing their bodies, so they either used for their washing heat and space inside their Russian stoves or built from logs, like the cottage itself, a one family banya bath outhouse behind their dwelling on the family's land plot. It was usually a smallish wooden cabin with a low entrance and no more than one small window to keep heat inside. Traditionally, the family washed their bodies completely once a week before the day of the Bible prescribed rest (Sunday) as having a (steam) bath meant having to get and bring in a considerable amount of firewood and water and spending time off other farm work heating the bathhouse. With the growth of Russian big cities since the 18th century, public baths were opened in them and then back in villages. While the richer urban circles could afford to have an individual bathroom with a bathtub in their apartments (since the late 19th century with running water), the lower classes necessarily used public steambaths – special big buildings which were equipped with developed side catering services enjoyed by the merchants with a farming background. Since the first half of the 20th century running unheated drinking water supply has been made available virtually to all inhabitants of multi story apartment buildings in cities, but if such dwellings were built during the 1930s and not updated later, they do not have hot running water (except for central heating) or space to accommodate a bathtub, plumbing facilities being limited in them only to a kitchen sink and a small toilet room with a toilet seat. Thus the dwellers of such apartments, on a par with those living in the part of pre 1917 built blocks of flats which had not undergone cardinal renovation, would have no choice but to use public bathhouses. Since the 1950s in cities, towns, and many rural areas more comfortable dwelling became a nationally required standard, and almost all apartments are designed with both cold and hot water supply, and a bathroom with a bathtub, but a percentage of people living in them still go to public steam baths for health treatments with steam, tree branches, aromatic oils.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та қоғамдық моншалардың салынысы 1890 жылдары басталды. Жеке моншалар кеңінен таралғанға дейін, жұмысшы табының денсаулығы мен санитарлық жағдайын жақсарту мақсатында қоғамдық моншалар ашылды. Алғашқы қоғамдық моншалардың бірі – жақсы жабдықталған Джеймс Лик моншасы ғимараты, онда кір жуатын орын-жайлар да болды. 1890 жылы Джеймс Лик мұрагерлері оны Сан-Франциско қаласының тұрғындарына тегін пайдалану үшін тапсырды. Лик моншасы 1919 жылға дейін қоғамдық пайдалануда болды. 1890 жылғы Милуокидегі Вест-Сайд Нататориумы, 1894 жылғы Чикагодағы алғашқы монша және 1891 жылғы Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігіндегі Халық моншасы сияқты басқа ерте мысалдар да әлеуметтік жақсарту рухында ұқсас болды. Халық моншасын Саймон Барух ұйымдастырды және Кедейлердің жағдайын жақсарту қауымдастығы қаржылады. 1897 жылы Питтсбургпен салыстырғанда, онда муниципалдық моншалар болмаған, Филадельфияда ондаған монша болды, олар "қаланың ең кедей аудандарына орналасқан", әрқайсысында бетонды бассейн және 80 киім ауыстыру бөлмесі бар еді. Әрбір бассейн аптасына екі рет тазартылып, жуылып, шайылып тұрды, содан кейін әйелдерге арналған күндер – дүйсенбі және бейсенбі күндері болып өтетін. Филадельфия моншаларына апта сайын шамамен 28 000 адам келіп, мектептен кейін 30 минуттық уақыт шегіне қарамастан, балалардың көптігі байқалды. Операторлар сабын қолдануға көтергенше тыйым салды. 1895 жылғы Нью-Йорк штатының заңына сәйкес, 50 000-нан аса халқы бар әрбір қала денсаулық сақтау басқармасы қажет деп тапқандай көптеген қоғамдық моншаларды ұстап тұруға міндетті болды, олар күніне кемінде 14 сағат ыстық және суық сумен қамтамасыз етуге тиіс еді. Осы талапқа қарамастан, Нью-Йорктегі алғашқы азаматтық монша – Ривингтон көшесіндегі муниципалдық монша төменгі шығыс жағында бес жылдан кейін ашылды. Бұл 1900-1910 жылдар аралығында ең жоғап нүктесіне жеткен ұлттық монша салу қозғалысына әкелді. Осы қозғалысқа Арканзас штатындағы Хот-Спрингс курортты қаласы және 1908 жылы аяқталған Нью-Йорктегі Ассер Леви қоғамдық моншасы да кірді.
The building of public baths in the United States began in the 1890s. Public baths were created to improve the health and sanitary condition of the working classes, before personal baths became commonplace. One pioneering public bathhouse was the well appointed James Lick Baths building, with laundry facilities, given to the citizens of San Francisco in 1890 by the James Lick estate for their free use. The Lick bathhouse continued as a public amenity until 1919. Other early examples such as the 1890 West Side Natatorium in Milwaukee, the first of Chicago's in 1894, and the 1891 People's Baths on the Lower East Side of Manhattan were alike in their explicit spirit of social improvement—the People's Baths were organized by Simon Baruch and financed by the Association for Improving the Condition of the Poor. In an 1897 comparison to Pittsburgh, which had no municipal baths, Philadelphia was equipped with a dozen, "distributed through the very poorest quarters of the city," each with a concrete pool and 80 dressing rooms. Every pool was drained, flushed and swept twice a week, prior to the two days set aside for ladies only, Mondays and Thursdays. The average number of visitors to the Philadelphia baths every week was about 28,000, with a "great crush" of boys appearing after school hours, boys who were likely to ignore their 30 minute time limits. Operators discouraged the use of soap. A New York state law of 1895 required every city over 50,000 in population maintain as many public baths as their Boards of Health deemed necessary, providing hot and cold water for at least 14 hours a day. Despite that mandate, the first civic bathhouse in New York City, the Rivington Street municipal bath on the Lower East Side, opened five years later. This amounted to a national bath building movement that peaked in the decade between 1900 and 1910. in the spa resort town of Hot Springs, Arkansas, and the Asser Levy Public Baths in New York City, completed in 1908.