Кіріспе

Француз футболшысы және менеджері Клод Макелеле Синда (18 ақпан 1973 жыл) – футбол менеджері және бұрынғы кәсіби ойыншы, қорғаныс жартылай қорғаушы ретінде ойнаған. Барлық уақыттағы ең ұлы қорғаныс жартылай қорғаушылардың бірі саналатын Макелеле ағылшын футболында қорғаныс жартылай қорғаушы рөлін қайта анықтады, әсіресе 2004–05 жылғы Премьер-лига маусымында, ол «Челси» клубының 95 ұпаймен чемпион болуына үлкен үлес қосты. Оның құрметіне, қорғаныс жартылай қорғаушы позициясы кейде «Макелеле рөлі» деп аталады. Ойыншылық карьерасы «Пари Сен-Жермен» клубында аяқталған Макелеле бұрын «Нант», «Марсель», «Сельта Виго», «Реал Мадрид» және «Челси» клубтарында да ойнады. Ол Франция, Испания және Англия лигаларында чемпион атанды, сондай-ақ «Реал Мадрид» сапында ойнаған кезінде 2001–02 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы болды. Бұған қоса, Макелеле «Челси» клубында ойнап жүргенде бір рет ФИФПро әлемдік құрамасына іліккен. Заирде туған Макелеле 13 жыл бойы Франция құрамасының құрамында ойнады және 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатының финалына жеткен Франция ұлттық құрамасының құрамында болды. Ол сондай-ақ 2002 жылғы ФИФА әлем чемпионатында, екі УЕФА Еуропа чемпионатында және 1996 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында ел өкілі болды. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Макелеле жаттықтырушылық және техникалық штабтағы қызметтерге кірісті. Ол «Бастия» және «Эупен» клубтарының бас жаттықтырушысы, «Пари Сен-Жермен» және «Суонси» клубтарының менеджерлерінің көмекшісі, «Челси» клубында жастар командасының жаттықтырушысы және техникалық кеңесшісі, ал «Монако» клубында техникалық директор болып жұмыс істеді.

Ерте мансап

Макелеле Киншасада (Заир, қазіргі Демократиялық Конго Республикасы) дүниеге келді. "Макелеле" деген сөз лингала тілінде "шулар" дегенді білдіреді. Ол 1977 жылы төрт жасында Париждің Сина-э-Марн департаментінің Савиньи-ле-Темпл қаласына көшіп барды. Оның әкесі Андре Жозеф Макелеле де футболшы болған. Ол Демократиялық Конго Республикасы құрама командасы сапында ойнаған, ал карьерасын Бельгияның үшінші дивизионындағы "Юнион Рояль Намур" клубында аяқтаған. 15 жасында Макелеле "Спортинг Мелун Даммари 77" клубымен келісімшарт жасады. Ол бір жыл ойнады, 16 жасында Брест Арморикасының жаттығу орталығына қосылды. Оның айтуынша, Бресттегі жаңа өмірге бейімделу оңай болған жоқ. Жаттығу академиясының өмірі қиын болды, әсіресе ол отбасынан алғаш рет алыстады. Ол Бресте көп еңбек етті, бірақ ойынның нағыз қуанышын Нант қаласында тапты. Макелеле 1991 жылдың желтоқсан айында, 18 жасқа толмағанда, "ФК Нант" клубына қабылданды. "Нант" клубының спорт директоры Роберт Буджински Бресте Макелелені байқағаннан кейін, оның болашақта жаңа Эммануэль Петит болатынына сенімді болғанын мойындады. 1992–1993 маусымының басында Макелеле "Нант" клубының негізгі құрамында ойнады, ол кезде клуб француз бірінші дивизионында өнер көрсетіп тұрған. Ол "Нант" клубында бес маусым ойнап, 1995 жылы Франция чемпионатында жеңіске жетті және келесі маусымда клубты УЕФА Чемпиондар лигасының жартылай финалына жеткізді. Бұл оған "Марсель" клубына өтуге мүмкіндік берді, онда ол бір маусым ойнады.

Сельта Виго

Макелеле "Селта Вигоға" ауысып, галисиандық клубта екі сәтті маусым өткізді. Александр Мостовой, Валери Карпин, Хайм Ревиво және Мишел Сальгадомен бірге ойнағанда, "Селта" УЕФА кубогында "Ливерпульге" 4:1 есебімен және "Ювентусқа" 4:0 есебімен тарихи жеңістерге қол жеткізді.

Челси

2003 жылдың жазында Макелеле «Челси» футбол клубына 16,8 миллион фунт стерлингке өтті, онда бас жаттықтырушы Клаудио Раниери Макелелені команданың «қуаты» деп атады.

2003-04 жылдар

Челси 2003-04 жылғы Англия Премьер-лигасында екінші орынды алды және 2003-04 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жартылай финалында «Монако» клубынан жеңілді.

2004 05

Раниери жұмыстан босатылып, оның орнына Жозе Моуриньо келгеннен кейін, Макелеле «Челсидің» 2004–05 жылғы табысты маусымындағы маңызды ойыншысы болды, ол Премьер-лига мен Лига кубогын жеңіп алды. Оның қорғаныс қабілеттері Франк Лэмпард, Джо Коул, Арьен Роббен, Дэмиен Дафф, Эйдур Гудьонсен және Дидье Дрогба сияқты ойыншыларға шабуылдық шеберліктерін толыққанды көрсетуге мүмкіндік берді. Моуриньо Макелеленің маңыздылығын мойындап, оны «Челсидің жыл ойыншысы» деп атады. 2004–05 жылғы маусымды аяқтаған француз футболшысына Премьер-лига кубогы табыс етілетін күні «Чарлтон Атлетик» командасына қарсы өткен ойында «Челсиге» тағайындалған пенальтиді оқуға рұқсат берілді. «Чарлтонның» қақпашысы Степан Андерсен оны сейфтеді, бірақ Макелеле кері соққыдан гол соқты. 2005 жылдың қыркүйегінде ол FIFPro жүлделерінде әлемдік құрамаға (World XI) ілікті. Бұл құраманы 40 елдің кәсіби футболшылары дауыс беру арқылы анықтады. Келесі маусымда ол FA Community Shield және Премьер-лига жеңісімен медальдар жинағын молайтты.

200506 жыл

2006 жылдың наурызында «Фулхэм» Премьер лига ойынында «Челсиді» 1:0 есебімен жеңді. Бұл ойында «Фулхэмнің» бас бапкері Крис Коулманның тактикасы «Фулхэм» допты бақылауда ұстағанда Макэлелені қанаттар арқылы айналып өтуге, ал «Челси» допты бақылауда ұстағанда Макэлелеге қарсы жартылай қорғаушыларды шығаруға негізделген. Макэлеле тиімді ойын көрсетуге күш жібергенімен, «Челси» ойынды ұтпады. Коулман кейіннен Макэлеле тек қорғаныс жартылай қорғаушысы ғана емес екенін, ол шын мәнінде «Челсидің» тереңдегі ойын жасаушысы екенін және «Челсидің» шабуылдары оның арқылы жүзеге асырылатынын түсіндірді. Осылайша, оны доптан айыру «Челсидің» ойынды бұзуына себеп болды. Содан кейін Моуриньо бұл тактикаға қарсы шара ретінде Лэмпард пен Майкл Эссиенді орта алаңға көбірек кері тартып, Макэлелеге түскен қысымды азайтуға мәжбүр болды.

2006-07 жылдар

2006 жылдың 5 қарашасында «Тоттенхэм Хотспур» клубымен өткен лигалық ойында Макелеле клуб үшін екінші голын соқты. Бұл 18 ярдтық алаңның шетінен қиын қисық волей болды, ол қақпашы Пол Робинсонды қақпаның сол жағына басып өтті, бұл команданың барлық ойыншылары қуанышпен қарсайыс жасауына себеп болды. «Тоттенхэм» 2:1 есебімен «Челсиді» жеңіп алғанымен, бұл гол оған сол жылы гол соғудың ең жоғары көрсеткішін – бір соққыда бір гол, яғни 100% тиімділік әкелді. 2006 жылдың 5 желтоқсанында Лига кубогының «Ньюкасл Юнайтед» клубына қарсы ойынында Макелеле Джон Терридің жоқтығында және Франк Лэмпардты тынықтырғанда капитандық лентасын тақты. Ол ойынның бірінші жартысының соңында Лэмпардқа ауыстырылды. Макелеле келесі маусымда да капитандық лентасын тақты, Терри, Лэмпард және Майкл Баллактың бәрі де қатыса алмаған кезде. Макелеле тіпті Терри мен Лэмпард «Олимпиакосқа» қарсы маңызды Чемпиондар лигасының ойынында да капитан болды, бірақ Терри келесі аптадағы Лига кубогында «Тоттенхэмге» қарсы жеңіліске ұшырағанда капитандыққа қайта оралды.

2007 08

2007–08 маусым 35 жастағы Макелеле үшін қайта жаңғыру кезеңі болды, ол «Челсидің» көптеген ойындарында өнер көрсетті. Маусымның басында болған құлақ инфекциясы салдарынан бірнеше ойынды қатыстыра алмағанына қарамастан, ол өзінің орнын қайта иеленді және Майкл Эссиенді оң қапталға ықпалдап, Джулиано Беллеттиді командадан шеттетуге мәжбүр етті. Макелеле жаттықтырушы Аврам Гранттың басшылығымен «Челсидің» 2008 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалына дейін жеткеніне зор үлес қосты; команда пенальтилер сериясінде «Манчестер Юнайтедке» есе жіберді, ал негізгі және қосымша уақыт 1–1 есебімен аяқталды.

Париж Сен-Жермен

2008 жылдың 18 шілдесінде Макеле келесі күні Парижде медициналық тексеруден өтетіні туралы хабарланды, бұл француз футбол клубына қайта оралуға дайындықтың бір бөлігі болды. 21 шілдеде «Челси» клубы Макеленің трансфері тегін болатынын жариялады, ал «Пари Сен-Жермен» футболшының командаға қосылатынын растады және сол күні түстен кейін баспасөз мәслихатында ресми түрде таныстырылды. 2010 жылдың 25 ақпанында ол маусым соңында карьерасын аяқтайтынын мәлімдеді, бірақ маусым айында бұл шешімнен бас тартып, «ПСЖ» клубымен тағы бір маусымға келісім шарт жасасты. 2009–2010 маусымының соңында ол «ПСЖ» сапында Франция кубогын жеңіп алды. Кейін ол маусым аяқталғаннан кейін футболдан кетті. Келесі маусымда Макеленің бұрынғы клубы «Челсиден» келген Карло Анчелоттидің көмекшісі болып тағайындалды.

Халықаралық мансап

Макелеле 1995 жылғы шілдеде Норвегияға қарсы өткен матчта Франция құрамасы сапында алғаш рет ойнады. Ол 1996 жылғы Жазғы Олимпиадада да ел өкілі болды. Макелеле 1998 жылғы әлем чемпионаты мен 2000 жылғы Еуропа чемпионатында Францияның жеңісіне қатыспады, ал турнирдегі дебютін 2002 жылғы әлем чемпионатында жасады, онда ол А тобының Данияға қарсы соңғы матчында негізгі құрамда ойнады. 2004 жылғы Еуропа чемпионатында Макелеле орта алаңдағы бірінші таңдау ойыншысы болды және Францияның төрт матчының үшеуінде бастапқы құрамда шықты. 2004 жылдың қыркүйегінде Макелеле «Челси» клубына толыққанды назар аудару үшін халықаралық футболдан зейнеткерлікке шығуға шешім қабылдады, бірақ 11 айдан кейін, 2005 жылдың тамызында, ол және отандастары Зинедин Зидан мен Лилиан Турам Францияның 2006 жылғы Германиядағы әлем чемпионатына ілікпеуіне көмектесу үшін зейнеткерліктен қайтып келді. 2006 жылғы әлем чемпионатында Франция құрамасының құрамында болған Макелеледің шаршамас орта алаңдағы ойыны Францияның финалға жолдауына зор үлес қосты, олар нокаут кезеңдерінде Испания, Бразилия (бұрынғы чемпиондар) және 2004 жылғы Еуропа чемпионатының финалисі Португалиядан басым түсті. Оның Патрик Виейрамен жасаған қорғаныс орта алаңындағы серіктестігі тиімді болды, команда жеті ойында тек үш гол жіберіп, төрт рет қақпаны құрғақ ұстады, бұл көрсеткіш әлем чемпионы Италиядан жоғары болды. Әлем чемпионатының финалында Италияға пенальтилер бойынша ұтылғаннан кейін Макелеле бастапқыда халықаралық футболдан тағы да зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. Алайда, Франция құрамасының бас бапкері Реймонд Доменек оны Грузия мен Италияға қарсы 2008 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу матчтарына шақырды. «Sky Sports» телеарнасына берген сұхбатында «Челси» клубының бас бапкері Жозе Моуриньо Франция құрамасының бапкері Доменекті Макелелені құл сияқты қарауына айыптап, оның зейнеткерлікке шығуын құрметтемегенін айтты. Моуриньо Доменектің «өте объективті болғанын» айтты: «Грузиямен және Италиямен ойнауың керек. Макелеле зейнеткерлікке кетуге ниетті, бірақ ұлттық құраманың бапкері оған рұқсат бермейді». ФИФА ұлттық құрамаға ойыншыны жібермейтін клубқа екі матчқа қатысуға тыйым салынатынын растады, бұл ереже клубтарды ойыншының жарақат алғанын айтудан сақтайды. Моуриньомен сұхбат алған күні кешке Макелеле француз телеарнасы TPS Star-ға: «Егер клубым келіспесе де, мен бұл шақыруды құрметпен қабылдаймын» деді.

Ойын стилі

Өз позициясының ең үздік ойыншыларының бірі саналатын Макелеле Премьер-лигада қорғаныс жартылай қорғаушының рөлін түбегейлі өзгертті; осы себепті Англияда бұл позиция жиі "Макелеле рөлі" деп аталатын болды. Ол жауынгерлік қасиеттерімен және еңбекқорлығымен көзге түсетін ойыншы болғандықтан, алға жылжып, шабуылдық позицияларда да ойнай білгенімен, көбінесе командасының қорғаныс шебінің алдында ойнайтын. Мұнда ол көбінесе шабуылдауға бейім әріптестеріне қорғаныс тірегі ретінде көмектесетін. Ол агрессивті тәсілде допты тартып алу қабілетімен, сондай-ақ ойынды оқу, қарсыластардың шабуылын тоқтату, оларды қадағалау және қимылдарын болжау арқылы көзге түсті. Осы рөлде ол әсіресе жылдамдығымен, позицияны дұрыс таңдауымен, тактикалық тәртібімен, зиялылығымен, энергиясымен және допты ұтып алу қабілетімен танымал болды. Ол доппен өте шебер, талантты немесе ауада күшті болмаса да, командасының терең жатқан ойыншысы ретінде жұмыс істей алуы үшін мансабы бойы жоғары бағаланды. Оның қысқа, тиімді пас беру арқылы орталық алаңдағы командасының ойын темпін басқару қабілеті қорғаныс пен шабуылды тиімді байланыстыруға мүмкіндік берді. Кішкентай бойына қарамастан, физикалық күші мен төменгі ауырлық орталығы оған шектеулі кеңістікте допты тепе-теңдікпен ұстауға көмектесті, бұл оған физикалық тұрғыдан күшті қарсыластарға қарсы да допты сақтап қалуға мүмкіндік берді. Қорғаныстық дағдыларынан өзге, Макелеле табандылығымен, жағдаятты сезіну қабілетімен, тұрақтылығымен және мықты мінезімен де танымал болды. 2013 жылы The Guardian газетіне жазған мақаласында Джонатан Уилсон Макелелені "жойғыш" деп атады – бұл негізгі міндеті жүгіру, допты қайтарып алу және оны басқа ойыншыларға таратудан тұратын жартылай қорғаушының түрі.

Басқарушылық мансап

Макелеле 2014 жылдың 24 мамырында «Бастия» клубының бас жаттықтырушысы болды. Бірақ, алты айдан кейін, 2014 жылдың 3 қарашасында, 1 қарашада «Гингампқа» 1:0 есебімен жеңілгеннен соң, клубқа жаттықтырушы ретінде ешқандай әсер ете алмағаны үшін қызметтен босатылды. «Бастияға» дейін Макелеле Пол Клементпен бірге «Пари Сен-Жермен» клубында көмекші жаттықтырушы болып жұмыс істеді. 2016 жылдың қаңтар айында «Монако» клубы Макелелені техникалық директор етіп тағайындады. Макелеле 2017 жылдың қаңтар айында Англия Премьер-лигасындағы «Суонси Сити» клубында Клементтің көмекшісі болып қосылды. Содан кейін 2017 жылдың қарашасында бельгиялық «Эйпен» клубының бас жаттықтырушысы болды. Макелеле 2019 жылдың тамызында бас жаттықтырушы ретінде екі маусымнан кейін «Эйпенді» тастап, бұрынғы «Челси» клубына жасөспірімдермен жұмыс істейтін жаттықтырушы және техникалық кеңесші ретінде оралды.

Жеке өмір

2004 жылдың көктемінде Макэле француз модельі Ноэми Ленуармен қарым-қатынас бастады. Ленуар 2005 жылғы 24 қаңтарда Келян есімді ұл туды. Жұбайлар 2009 жылдың басында ажырасты. Ленуардың Макэлелемен үйленгені туралы кең таралған хабарларға қарамастан, ол 2009 жылы жазған блогында бұрынғы қарым-қатынасын нақтылап: "Мен үйленбегенмін және ешқашан үйленбеген есім. Менің ұлым бар. Менің керемет ұлымның әкесі бар, біз жақсы қарым-қатынастамыз, бірақ мен біраз уақыттан бері жалғызмын" деді. 2010 жылдың мамыр айында Ленуар Макэлеленің Париждегі үйінің жанында өлімге алып келетін дәрі-дәрмектер мен алкоголь ішіп, өзіне қол жұмсауға тырысты. Өзіне қол жұмсау әрекетінен кейін тараған хабарлар, бұл оқиғаның Макэлеле Ленуармен қарым-қатынасын тоқтатып, сол кезде жүкті болған келіншегімен жаңа өмір бастауымен байланысты екенін көрсетті, бірақ ол мұны күшпен жоққа шығарды. Ленуар ұзақ жылдар бойы есірткіге тәуелділікпен күресті және кейіннен оңалту орталығына жатты.