Кіріспе

Фабиен Ален Бартез (28 маусым 1971 жылы туған) – француз автоспортшысы және бұрынғы кәсіби футболшы, қақпашы ретінде ойнаған. Клубтық деңгейде ол Франция және Англия клубтарында – «Тулуза», «Марсель», «Монако», «Манчестер Юнайтед» және «Нант» командаларында доп тепті. Ұлттық құрама деңгейінде Франция құрамасы сапында ойнап, 1998 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында, 2000 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатында және 2003 жылғы ФИФА Конфедерациялар кубогында жеңіске жетті. Ол ФИФА Әлем чемпионаты мен УЕФА Еуропа чемпионатының үш турнирінде ел өкілі болып қатысты; сонымен қатар 2006 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының финалына дейін жетіп, одан кейін халықаралық футболдан кетуімен аяқтады. Оның қалыпына келтірілген шашы үшін «Ле Дивин Шав» («Құдайдың жалпақ басы») деген лақап атымен белгілі.

Марсель қаласы

Бартез 1991 жылғы 21 қыркүйекте "Тулуз" клубында "Нансиге" қарсы бірінші лигаға дебют жасады. 1992 жылы "Марсель" клубына қосылды және Марсельдегі алғашқы маусымының соңында Франция чемпионаты мен Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанды. Финалда "Миланға" қарсы өткен ойында 1:0 есебімен жеңіске жетіп, қақпасын құрғақ ұстады. 1993 жылғы жеңісі оны Икер Касильяс 2000 жылы жеңіске жеткенге дейін Чемпиондар лигасының титулын жеңген ең жас қақпашы етті. Бірақ "Марсель" отандық матчтарды ұйымдастыруға қатысқандықтан, ішкі чемпионаттан айырылды, алайда Чемпиондар лигасының жеңісі күшінде қалды. Бір жылдан кейін (1994) қаржылық қиындықтарға байланысты екінші лигаға түсіп қалды. Француздың элиталық клубтарынан көп ұсыныс түскеніне қарамастан, 1994-95 маусымында 2-ші лигада клубта қалды және "Марсельге" чемпиондық атақ жеңуге көмектесті. Дегенмен, жазалау салдарынан олар 1-ші лигаға қайта оралмады (келесі маусымда 2-ші лигада екінші орын алғаннан кейін қайта оралды).

Монако

1995 жылы Бартез «Монако» клубына қосылып, 1997 және 2000 жылдары Лига 1 жеңімпазы атанды. Ол Жан Тигананың дарынды «Монако» командасында ойнады, ол 1998 жылы «Олд Траффордта» 1–1 есебімен тең түскеннен кейін, өз болашақ клубы «Манчестер Юнайтедті» Чемпиондар лигасынан қақпадан шығарды.

Манчестер Юнайтед

Бартездің әлем чемпионаттары мен Еуропа чемпионаттарындағы табысының нәтижесінде, ол «Манчестер Юнайтед» бапкері сэр Алекс Фергюсонның назарына түсті. Фергюсон жақында кеткен Питер Шмейхельдің орнына жұлдыз дарбазашы іздеп жүрді, себебі ол өткен маусымның дарбазашысы Марк Босничтің ұзақ мерзімді ауыстырушы бола алмайтынын ойлады. Бартез 2000 жылы 7.8 миллион фунт стерлингке «Юнайтедке» қосылды. Кейіннен ол 2001 жылы «Юнайтедке» келген ұлттық құрамадағы әріптесі Лоран Бланкпен қайта қауышты. Бартез бен Бланктың бас сүйе қалыптасуы Чемпиондар лигасының матчтарының басында орындалды. Бартез «Манчестер Юнайтед» үшін жақсы бастады. Оның алғашқы маусымы сәтті болды, өйткені ол жаңбырлы Манчестер мен күннөлді Монакодағы жағдайға бейімделу туралы барлық сұрақтарға жауап берді. Бартез маусым бойы керемет өнер көрсетіп, жанкүйерлердің сүйіктісіне айналды. Жанкүйерлер оның ерекше мінез-құлқы, қарсыластардың шабуылшыларының басынан өткізіп дриблингтері мен адымдарын ұнатып, риза болды.

2001 жылдың наурыз айында «Манчестер Юнайтед» «Лидс Юнайтед» командасымен кездескенде есімде қаларлық оқиға болды. Робби Киннің берген добын қағып алғаннан кейін Бартез қасақана алты ярдтық аймақтың шетінде жерге құлаған Иан Хартке аяғымен соқты, нәтижесінде төреші «Лидске» пенальти тағайындады. Харт соқты, бірақ Бартез оң жағына бір қолмен төмен құтқарып алды. Оның алғашқы маусымындағы жалғыз кемшілік – ФА кубогының төртінші турындағы «Вест Хэм Юнайтедтің» Паоло Ди Каниосын «психологиялық тұрғыдан әсер етуге» тырысқан сәтсіз әрекеті болды. Ди Канио офсайд тұзағына түсіп, Бартез төрешінің сыбызғысын соғуын немесе Ди Канионың тоқтауын күтіп, қолдарын көтеріп тұрды. Ди Канио ойынды жалғастырып, ойынның жалғыз голын соқты және кейін «алдымен гол соғып, содан кейін қақпашы дұрыс па, дұрыс емес па екенін көру жақсы» деді. 2001–02 маусымы оның үшін екі бөлікке бөлінді. Бірінші жартысы қиын болды. Француз ойыншы өз пенальти алаңынан тыс жерде қажетсіз тәуекелдерге барып, оның әрекеттері қарсыластарға қажетсіз голдар соғуға мүмкіндік берді. 2001 жылдың қазан айында «Депортиво де Ла Коруньямен» өткен үй матчында 3–2 есебімен жеңілген кезде екі голдың себебі болды. Фергюсон «әрине, ол ұсталады» деді және мұндай жағдай қайталанбайды деп сендірді. Бірақ келесі айда «Арсеналға» қарсы өткен 3–1 есебімен жеңілген матчтағы келесі қателіктері Бартезге үлкен қысым жасады, оның ішінде екі гол Тьерри Генриге тиді, оның бірі қателік нәтижесінде соғылды. Бартез одан әрі дау-дамайға ұшырады, өйткені ол Мэтью Апсонмен жанжалдасқаннан кейін сары карточка алғаннан кейін, телекамералар оның ортаңғы саусағын Арсенал жанкүйерлеріне көрсеткенін тіркеді, олар матч соңында оның қателіктері үшін оны мазақтап отырды; алайда бұл оқиға төреші Питер Джонстың назарынан тыс қалды. Бартездің құлдырауының себептері туралы көптеген пікірлер айтылды, ал BBC-дің Фил МакНалти сияқты сыншылар оны құрамнан шығаруға шақырды. Алайда сэр Алекс Фергюсон қақпашысына сенім білдіріп, оны қолдады. Нәтижесінде, маусымның екінші жартысында Бартез тұрақты, сенімді ойынмен және оның әйгілі керемет құтқаруларымен өзінің беделін қайта жаңартты. Оның жағдайының өзгеруі «Дерби Каунтимен» «Прайд Паркте» өткен 2–2 есебінде көрінді. «Дербидің» шабуылшысы Малькольм Кристи хет-трик соғуға жақын болды, бірақ төреші Стив Данн бұл голды қабылдамады, Кристи Бартездің қолынан допты соқтырды деп шешті. Ол қарсыластардың пенальти соғуы алдында ойынға психологиялық әсер етуімен де танымал болды. Бұл жағдай алғаш рет 2001 жылдың қараша айында «Лестер Сити» «Олд Траффордқа» келгенде орын алды. Мюзи Иззет пенальти соғуға дайындалғанда, Бартез қақпадан шығып, қолын артына қойып, қақпа тірегіне сүйенді. Иззет күтуден шаршап, допты төменгі бұрышта соқты, бірақ төреші Энди Д'Урсо оны қайтадан соғуға мәжбүр етті, бұл жолы Бартез қақпада тұрды. Иззет солай істеді, бірақ Бартез оң жағына керемет құтқарып, оны жоққа шығарды. Шамамен бір жылдан кейін, 2002 жылдың қазан айында, Бартез «Фулхэмге» пенальти тағайындалғанына наразы болды, сондықтан қақпадан қақпаға жүгіріп, аяқкиімдерін соқты және пенальти соғуға қатысудан бас тартты. Бұл жолы ол төреші Майк Диннен сары карточка алды, содан кейін ол бағаналар арасындағы орнына қайтып, Стид Малбранктың соққысын қайтадан сақтап қалды. 2002–03 маусымы «Юнайтед» үшін тағы бір Премьер-лига жеңісімен аяқталды. Бартез үшін маусым аралас болды. Бір жарқын сәт – «Ливерпульге» қарсы «Энфилдте» Дитмар Хаманның 30 ярдтық соққысын керемет құтқару болды, «Юнайтед» 2–1 есебімен жеңіске жетті. Басқа ойындарда ол өзінің сақтап алуға тиіс голдарды жіберіп алды және маусым соңына қарай нашар формаға түсті. Бұл оның «Юнайтед» сапындағы соңғы ойыны болды, өйткені сэр Алекс Фергюсоннің шыдамдылығы таусылды. Бартез маусымның соңғы үш ойынында құрамнан шығарылды, ал Рой Кэрролл оның орнына шықты.

Марсельге оралу

Бартездің алдыңғы маусымның соңында нашар формада болғаны және 2003 жылдың жазында американдық жаңа ойыншы Тим Ховардтың келуі француздың «Юнайтед» құрамындағы негізгі қақпашы орны үшін күресуіне себеп болды. Бартез халықаралық жарыстан тамыз айында ғана оралғандықтан, Ховард жазғы Америкалық турда ойнады, ал оның көрсеткен ойыны Фергюсонды тамыз айындағы «Чемпиондар кубогында» Бартездің орнына оны бастап ойнатуға итерді. Қазан айына қарай Ховард Бартезден қақпашы орнын жеңіп алды; нәтижесінде, «Юнайтед» 2003-04 маусымынан кейін Бартезді келісімшартынан босатуға және оны бұрынғы клубы «Марсельге» сол маусымның қалған бөлігіне жалға беруге келісті. Бартез «Марсельмен» жаттығуды бастады, клуб оның жалақысының бір бөлігін өтеді, бірақ ФИФА бастапқыда трансферлік терезе аяқталғаннан кейін жасалған келісімді мойындамады. Екі клуб 2004 жылғы 1 қаңтарда трансферлік терезе қайта ашылғаннан кейін жалға алу туралы келісімге келді, ал Бартез көп ұзамай «Марсельге» қосылды. 27 сәуірде «Марсель» пен Бартез екі жарым жылдық келісімшартқа қол қойды, ол оны 2006 жылдың көктеміне дейін клубта қалдыратын болды. Бартез 2005 жылғы 12 ақпанда «Марсель» мен Марокконың «Уидад Касабланка» командалары арасындағы жолдастық матчтағы жанжалға қатысты. Матч аяқталуға он минут қалғанда «Марсель» ойыншысы алаңнан қуылды, содан кейін ойыншылар арасында төбелес басталды. Бартез марокколық төрешіге түкіргені үшін айыпталды. 21 сәуірде Бартез Франция Футбол Федерациясының (FFF) тәртіптік комитетіне шақырылды; келесі күні ол алты айға дисквалификацияланды, соңғы үш ай шартты түрде тоқтатылды. ФФФ Федерациялық кеңесі бұл жазаның кемінде толық алты ай болуы керек деп, бұл шешімге қарсы шағымданып, апелляция жасады. Саяси қысым нәтижесінде оның дисквалификациясы толық алты айға ұзартылды.

Зейнеткерлік

2006 жылдың 8 тамызында Бартез тағы екі жыл кәсіби футбол ойнауға үміттенетінін мәлімдеді, сонымен қатар француз құрамасындағы карьерасын жалғастыруға да ниеттенгенін айтты. Оның идеалдық сценарийі – бірінші клубы Тулузға оралу еді, онда ол ауру анасына күтім жасауға мүмкіндік беретіндей жақын болуы мүмкін. Бірақ ол, егер 31 тамызға дейін клуб таба алмаса, футболдан қанағаттанбайтынын айтты. 2006 жылдың 5 қазанында ол Тулузға оралу туралы келісімге келе алмағандықтан футболдан зейнеткерлікке шыққандығы расталды. Бартез: "Мен баруды қалаған жалғыз клуб мені қабылдауға құштар емес еді. Мұндай жағдайлар болады, оны қабылдау керек", – деді. Микаэль Ландроның өткен жазда "Пари Сен-Жермен" клубына өтуінен кейін тәжірибелі қақпашының жетіспеушілігі байқалды. Бастапқыда Ландроның орнына шақырылған сербиялық қақпашы Владимир Стойкович көңіл көншітпеді және команда ішіндегі жанжалдан кейін қысқы үзілісте "Нант" клубын тастап кетті. 29 сәуірде "Нант" клубының төрағасы Руди Руссильон "Нант" жанкүйерімен болған даудан кейін Бартез отбасымен бірге қаладан кетіп қалғанын хабарлады. Келесі күні Бартез командадан кеткенін растады, ал клуб оның келісім-шартын бұзды. Бартез зейнеткерлікке шығу ниетін жоққа шығарды және француздық "L'Équipe" газетінде кем дегенде екі жылға басқа келісімшарт іздеп жүргенін айтты. Бартез көптеген клубтармен байланыста болды, бірақ ешқандай нәтиже болмады және ол енді кәсіби футбол ойнамайтынына көз жеткізді.

Лузенак

2012 жылы Бартез «Лузенак» Чемпионат Ұлттық командасының құрметті президенті атанды, және ол жеке өзі Квентин Вестберг пен Николас Диузді клубқа шақырып алды.

Халықаралық карьерасының алғашқы жылдары

1994 жылғы 26 мамырда Бартез Франция құрамасы сапындағы алғашқы матчын өткізді, бұл матчта Австралияны 1:0 есебімен жеңіске жеткізді. Сол жылдың басында марихуана қолданғаны анықталғаннан кейін Бартез 1996 жылғы УЕФА чемпионатында Бернар Ламаның қосалқы қақпашысы болды – Франция турнирдің жартылай финалына дейін жетті. Бірақ, Лама сәуірде дисквалификацияланғаннан кейін Бартез турнирден кейін бірден негізгі қақпашы орнына ие болды және осы позицияны он жыл бойы сақтап қалды.

1998 жылғы әлем чемпионаты

1998 жылғы ФИФА әлем чемпионатында, өз елінде өткен турнирде Бартез жеті ойында бар болғаны екі гол жіберді, сондай-ақ сол жылы IFFHS әлемнің үздік қақпашысы сыйлығында Хосе Луис Чилаверттің артынан екінші орынға ие болды. Бартез турнир кезінде де өте танымал болды, ол әр матчтың басталмас бұрын жақсы дос және командаласы Лоран Бланктің қырқылған басын сүйетін болған, бұл сәттілік әкеледі деп сенді. Бартез ұлттық құрамасының тұңғыш жеңісіне зор үлес қосты, соның арқасында 20 жылдан бері алғаш рет үй иесі әлем чемпионатын жеңіп алды. Ол турнир бойында бес ойынды құрғақ қалпында ұстады, жіберген жалғыз голдар топтық кезеңде Данияға қарсы соққан пенальти және жартылай финалда Хорватияға қарсы соққан гол болды. Финалда да ол таза қалпында ойнады, нәтижесінде Франция қорғаудағы чемпион Бразилияны 3:0 есебімен жеңді. Ойын барысында Бартез ерекше даулы жағдайдың ортасында болды, ол бразилиялық супержұлдыз Роналдуды тоқтатуға асығып, оның әйгілі секірісі мен шабуылшыдан қашқанда керемет сейв жасады, бірақ Роналду жарақат алды; Бартез кейіннен ол шабуылшыны жарақаттауға ниеттенбегенін айтты. Францияның әлем чемпионатындағы жеңісінен кейін Бартез Зинедин Зиданнан кейін Франциядағы ең танымал ойыншылардың біріне айналды. Ұлттық құраманың әлем чемпионаты мен Еуропа чемпионатының титулдарын бірдей ұстауы 26 жылдан бері алғаш рет болды, бұл көрсеткішті соңғы рет 1974 жылы Батыс Германия көрсеткен. Осы жеңістен кейін Франция 2001-2002 жылдары ФИФА рейтингісінде көшбасшылыққа ие болды.

2002 жылғы әлем чемпионаты мен 2004 жылғы Еуропа чемпионаты

Бартез 2002 жылы Франция құрамасымен әлем чемпионатына қатысты, бірақ олар бірде-бір ойын жеңбестен және бірде-бір гол соқпастан бірінші турда жарыстан шықты. Ол турнирдегі жалғыз құрғақ ойынын екінші топтық матчта, Уругваймен 0:0 есебімен тең ойнаған кезде сақтап қалды. Сондай-ақ ол 2004 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты; аталған турнирде ол ашылу матчында Дэвид Бекхемнің пенальті соққысын сейімдеді, бірақ Франция жеңімпаз Грекияға қарсы ширек финалда жеңіліске ұшырады.

2006 жылғы әлем чемпионаты

Францияның 2006 жылғы әлем чемпионатындағы бастапқы қақпашы ретінде оның орны, Грегори Купетті қолдау үшін өткізілген үлкен халықтық науқанға қарамастан, көптеген адамдарды таң қалдырды, тіпті Бартездің дисквалификациясынан кейін Купеттің әлем чемпионатының іріктеу кезеңінің қалған бөлігіндегі сөзсіз өнері ескерілгенде де. Бұл шешім француз баспасөзінде қынжырға ұшырады және Купеттің турнирден бұрын ұлттық құрамадан кетуіне әкелді, бірақ ол бір күннен кейін қайта оралды. Кейбіреулер бұл қадамды Францияның 1998 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жеткен ардагерлерін командада ұстауға бағытталғандық деп санайды. "L'Equipe" газеті әлем чемпионатынан кейін Бартездің бастапқы құрамға кірмесе, командадан кетуге дайын болғанын хабарлады. Франция топтық кезеңде жай басталды, алғашқы екі ойында тең ойнап, нокаут кезеңіне өту мүмкіндіктерін қауіпке тілді. Ақырсоңында Бартездің командасы өзінің жағдайын тауып, соңғы турда 2:0 есебімен жеңіске жетіп, келесі сатыға өтті, онда олар 16-ның бірінші кезеңінде күшті саналатын Испанияны 3:1 есебімен жеңіп алды. 2006 жылдың 1 шілдесінде Бразилияны 1:0 есебімен жеңген Бартез, ойын барысында тек бір рет сейф жасады (Роналдодан соңғы минуттағы соққыдан), бразилиялық құраманы екі қатарынан әлем чемпионатының финалдық маттарында жеңген алғашқы қақпашы атанды, алғашқысы 1998 жылғы финалда (3:0) болды. Франция қазір әлем чемпионатының финалдық кезеңінде Бразилияны екі рет жеңген төрт елдің біріне (Италия, Аргентина және Нидерландымен бірге) айналды, және Бартез қақпасының алдында екі рет де осы жетістікке қол жеткізген алғашқы ел. Бұл Бартездің 87-ші және соңғы халықаралық матчы болды, себебі ол турнирден кейін халықаралық футболдан зейнеткерлікке шықты. 2013 жылы ол жаңадан аталған FIA GT Series-те Жерар Тонеллимен бірге Gentleman Trophy класында SOFREV ASP командасының GT3 спецификациялы Ferrari 458 Italia көлігімен де қатысты. 2014 жылдың ақпан айында Бартез 2014 жылғы Ле-Манның 24 сағаттық жарысына қатысатыны жарияланды, ол Sofrev ASP командасының Ferrari 458 көлігін басқаратын болады. Бартез және оның серіктес жүргізушілері жалпы есепте 29-шы орынды, ал LMGTE Am класында тоғызыншы орынды иеленді.

Жаттықтырушылық мансап

2 шілде 2010 жылы Лоран Бланк Франция ұлттық құрамасының жаңа бас жаттықтырушысы болып тағайындалғаннан кейін, Бартез команданың техникалық штабына қақпашылармен жұмыс істейтін жаттықтырушы ретінде қосылды.

Ойын стилі

Сарапшылар Бартезді оның буынының ең ұлы қақпашыларының бірі деп бағалады. Шарықталу кезеңінде Бартез әлемдегі ең жақсы қақпашылардың бірі саналды және өз позициясындағы ең жақсы француз ойыншыларының бірі деп есептеледі, IFFHS-тің ғасыр сайлауларында барлық уақыттағы ең ұлы француз қақпашысы тізімінде төртінші орынға ие болды, Бернар Лама, Пьер Шайригюс және Жюльен Даруиден кейін. Оның бойы шамалы болды, қақпашы үшін аса биік емес еді, бірақ кейде бойының жетіспеуі мен нашар допты ұстауынан жоғарыдан берілген доптарды ұстау қиындық тудыратын. Сонымен қатар, ол әдетте айқын шешім қабылдамағандықтан, доптарды ұстау кезінде сынға ұшырады. Өте епті және инстинктивті қақпашы, ол сондай-ақ керемет рефлекске ие болды, бұл оған таңғажайып, акробатикалық және шешуші реакциялық сейвтер жасауға мүмкіндік берді; сонымен қатар, ол жақсы позициялық сезімге ие болды. Бартез – құмар, танымал және жақсы танылатын футболшы ретінде де белгілі болды. Медиада қақпашылық шеберлігі үшін мақтау алғанмен, Бартез мансабы бойында сарапшылардың өзіне жек көрушілігі, агрессивті, дәстүрден тыс және ерекше ойын стилі, сондай-ақ қажетсіз тәуекелдерге баруы үшін де жиі сынға ұшырады; ол тұрақсыз, сенімсіз және қателер жасауға бейім деп есептелді.