Наполеон соғыстары мен британдық жеке оқшының ерліктері

Кіріспе

1932 жылы жазылған С. С. Форестердің тарихи романы.

«Француздарға өлім» – Наполеон соғыстары кезіндегі Жарым арал соғысы туралы 1932 жылы С. С. Форестер жазған роман. Ол Хорацио Хорнбловер романдарының авторы ретінде белгілі. АҚШ-та бұл роман «Rifleman Dodd» деген атпен жарық көрген.

Шолу

Роман Торес-Ведра сызығының артына одақтас әскері шегінген кезде өз полкінен айырылған 95-ші жаяу полкінің британдық мылтықшысының басынан өткен оқиғаларды суреттейді. Ол бірнеше ай бойы одақтастардың қиратуына ұшыраған және француздар басып алған аймақта тірі қалуға мәжбүр болады. Бірнеше жергілікті португалдардың көмегімен Дод француздарға қарсы партизандық соғыс жүргізеді. Оқиға Додтың және оның қарсыластары – француздардың көзқарастарынан баяндалады. Батылдығы мен қауіпті жағдайлардағы міндетіне берілгендігін көрсететін суреттемесі оны АҚШ Теңіз жаяу әскерінің командирі бекіткен ресми оқу тізіміне енгізуге әкелді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Батыр – Мэтью Додд, британдық армияның 95-ші пехоталық полкінің атқышы. Роман Португалияда Жарым арал соғысының басында өтеді. Англия өзінің одақтасы Португалияға көмекке 10 мыңға жуық адамнан тұратын шағын әскер жіберді. Маршал Андре Массенаның басқаруындағы қарсыластың француз күштерінің үлкен санына қарсы тұрудың орнына, британдық командир лорд Веллингтон Торрес-Ведра сызықтарын құрып, олардың артына шегінді, француз күштеріне қоршаудан басқа таңдау қалдырмады. Француздар үш ай бойы Тежу өзенінің арғы жағынан күшейту күтіп, сызықтардың сыртында орналасты, бірақ ақырында аштық пен ауру оларды шегінуге мәжбүр етті. Британдықтар шегінген кезде Додд өз полкінен бөлініп, британдық күштерден үзіліп қалды, оның және Торрес-Ведрадағы сызықтардың арасында бүкіл француз армиясы болды. Француздарды айналып өту үшін ол Лиссабонға дейін Тагу өзеніне қарай жол тартады, өзен арқылы қалаға жетуді үміттенеді. Бірақ француздар одан бұрын жетіп келген, сондықтан оның жерден тамақ табудан және аман қалудан басқа амалы қалмады. Ол португалдық партизандар тобына қосылып, екі ай бойы француз армиясын мазалап, күзетшілерді өлтіріп, барлаушы топтар мен жабдық таситын малға шабуыл жасайды. Екі ай партизандық соғыстан кейін Додд шамамен он шақырым қашықтықта артиллериялық оқ атуын естиді. Дыбысынан бұл шайқас немесе қоршау емес екенін біледі. Француздармен артиллериялық атыс жүргізгендердің барлығы оның одақтастары екенін түсінеді, сондықтан ол досы Бернардиноны алып, не болып жатқанын көруге кетеді. Олар тағы бір португалдық партизанмен кездеседі, оның есімін білмейді, ол оларды оқ атысқан жерге жетеледі. Ол жерде Тагу өзенінің арғы жағында британдық сарбаздардың Сантарем қаласына ракета атып, француздардың оларды тоқтату үшін оқ жаудырып жатқанын көреді. Додд британдықтар қаладағы бірдеңеге өрт қойғысы келіп тұрғанын, сондай-ақ бұл нәрсе өзенге жақын болуы керек деп болжайды. Осыдан ол нысананың қандай екенін түсінеді: француздар Тагу өзенінен понтондық көпір салуға тырысады, ал британдықтар ракеталармен өзен жағасында сақталған понтондық қайықтарды, арқандарды, ағаштарды және бояуларды өртеп жіберуге тырысады. Британдық ракеташыларды өзеннің арғы жағындағы бекіністерінен ығыстыра алмаған француздар көпір салуға арналған барлық материалды жинап, британдықтар көре алмайтын және оқ жасай алмайтын өзеннің жоғары жағына көшіреді. Додд көпір материалдарын өзі жоюға бел буады. Ол, Бернардино және аты аталмаған партизан өздерінің тобының штаб-пәтеріне оралады, бірақ олар кеткен кезде француздар бүкіл топты тауып, жойғанын, ерлерді ағаштарға іліп, әйелдер мен азықты алып кеткенін біледі. Үшеуінің жеуге ештеңесі жоқ, сондықтан аты аталмаған партизан сол түні француз лагеріне барып, күзетшіні өлтіріп, жүк таситын есекті ұрлайды. Олар есекті сойып, етін шегіп, бірнеше аптаға жететін азықтың қорына ие болады. Содан кейін олар жаңа көпір құрылысының бас кеңсесін іздеуге шығады. Оны таппай жатып, француз патруліне тап болады; олар жасырыну үшін жүгіреді, бірақ Доддтың екі досы құлап, тұтқынға алынады. Додд қауіпсіз жартастардан артына бұрылып, достарының асылып жатқанын көреді. Ол шешімді түрде жалғыз өзі жолға шығып, француз лагерін табады. Ол бірнеше күн бойы жартастар арасында тығылып, лагерьдегі жағдайды бақылайды. Ақырында, ол түнде кіріп, екі күзетшіні өлтіреді және өте тез тұтанатын май мен майды (француздар арқанды майлау, арқандарды бекіту және қайықтарын су өткізбеу үшін қазаншаларда сақтайды) понтондық қайықтарға, ағаштар мен арқандарға жайып, бәрін өртеп жібереді. Ол жартастағы жасырын орнынан бүкіл лагерьтің өртеніп жатқанын көріп, өзінің табысына қуанады; ол француздарға сол күні лагерьді өртеп жіберу туралы бұйрық келгенін ешқашан білмейді, өйткені Массена шегінуге бұйрық берген. Додд француз армиясының шегінуінен аулақ болып, қуанышпен өз полкіне қайта қосылады, айлар бойы атқарған қиын еңбегі үшін ешкім ризашылық білдірмейді және оған ешқандай маңыз бермейді. Бірақ Додд өзі үшін одан да маңызды нәрсені алады: жаңа киім, жаңа етік, шашын қырқып, бірнеше айдан бері нан мен тұздың алғашқы порциясын алады.

The hero is Matthew Dodd, a rifleman in the 95th Regiment of Foot of the British Army. The novel takes place in Portugal early in the Peninsular War. The British had sent a small force of about 10,000 men to the aid of her ally, Portugal. Rather than face the overwhelming numbers of the opposing French forces under Marshal André Masséna, the British commander, Lord Wellington, secretly constructed the Lines of Torres Vedras and withdrew behind them, leaving the French force no options but to lay siege to the lines, or retreat. For three months the French encamped outside the lines, waiting for reinforcements from the other side of the Tagus River, but in the end hunger and disease forced them to retreat. During the British withdrawal, Dodd becomes separated from his regiment and is cut off from the British forces, with the entire French army between him and the lines at Torres Vedras. In an attempt to get around the French, he heads for the Tagus River, hoping to follow it to Lisbon. However, the French are there ahead of him, and he has no option but to live off the land and try to survive. He joins a group of Portuguese guerrillas and spends two months with them, harassing the encamped French army, killing sentries and laying ambushes for scouting parties and supply animals. After two months of guerrilla fighting, Dodd hears artillery fire from about ten miles away. He can tell by the sound that it is neither a battle nor a siege. He knows that anyone exchanging artillery fire with the French is an ally of his, so he takes his friend Bernardino and sets out to see what is happening. They meet another Portuguese guerrilla, whose name they never learn, who leads them to the site of the firing. There he sees British soldiers on the other side of the Tagus firing rockets at the town of Santarém, and the French returning cannon fire to stop them. Dodd deduces that there must be something in the town that the British want to set on fire; furthermore, it must be something near the river. From this he can guess what the target must be: the French are trying to construct a pontoon bridge across the Tagus, and the British are firing the rockets to try to burn the pontoon boats, rope, timber, and paint that are warehoused by the river. Unable to dislodge the British rocketeers from their entrenchments on the far side of the river, the French gather up all the bridge building supplies and move them farther up the river, to a position where the British can neither see them nor fire on them. Dodd determines to destroy the bridge material himself. He, Bernardino, and the unnamed guerrilla return to their band's headquarters, only to find that while they were gone the French had discovered and destroyed the whole band, hanging the men on trees and taking away the women and the food. The three have nothing to eat, so the unnamed guerrilla visits the French encampment that night, kills a sentry and steals a pack mule. They slaughter the mule and smoke the meat, giving them enough food in their packs for several weeks. Then they set out to find the new bridge building headquarters. Before they find it, they are surprised by a French patrol; they run for cover, but Dodd's two friends fall and are captured. From the safety of the rocks, Dodd looks back to see his friends hanged. He resolutely goes on alone and finds the French encampment. He patiently hides in the rocks watching the business of the camp for several days. Finally, he goes in by night, kills two sentries, and spreads highly flammable grease and oil (kept in cauldrons by the French for tarring rope, greasing cordage, and waterproofing their boats) over the pontoons and timber and rope, and sets it all on fire. From his hideout in the rocks, he sees the whole encampment burn, and is pleased with his success; he never learns that orders had arrived only that day for the French to burn the encampment themselves since Masséna had ordered a retreat. Dodd avoids the retreating French army and happily rejoins his regiment, unacknowledged, unthanked and unconcerned about his months of demanding effort. Dodd does, however, get something that to him is more important; a new uniform, new boots, a shave, and his first ration of bread & salt in months.

Құрмет көрсету

Шарптың қашуы (2004) – Бернард Корнвеллдің Ричард Шарп романдарының бірі (олар французға қарсы өлім туралы шығармадан шабыттанды). 1810 жылы Пиреней жартыаралындағы науқан кезінде шайқаста Мэтью Додд атты Rifleman Шарптың взводынан айырылып қалады. Корнвелл өз веб-сайтында бұл кейіпкердің Форрестердің "Француздарға қарсы өлім" романындағы кейіпкермен бір екенін мойындады.