Кіріспе
Баварияның регенті 1886-1912 жылдар аралығында Лютпольд Карл Жозеф Вильгельм Людвиг, Баварияның принц-регенті (12 наурыз 1821 – 12 желтоқсан 1912) 1886-1912 жылдар аралығында Баварияны іс жүзінде басқарды, өйткені ол өнепсіздері, король Людвиг II және король Отто үшін регент болды. Оның регенттік билігіне себеп оның өнепсіздерінің психикалық қабілетсіздігі болды.
Luitpold Karl Joseph Wilhelm Ludwig, Prince Regent of Bavaria (12 March 1821 – 12 December 1912), was the de facto ruler of Bavaria from 1886 to 1912, as regent for his nephews, King Ludwig II and King Otto. His regency arose due to his nephews' mental incapacity.
Ерте өмір
Лютпольд Вюрцбургте Бавария королі Людвиг I мен оның әйелі Тереза Саксен-Хилдбургхаузеннің үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Бавария королі Максимилиан II мен Грекия королі Оттоның кіші інісі болды. Лютпольд Бавария корольдігінің тағына мұрагер болып саналды, сондай-ақ оның ағасы Оттоның балалары болмағандықтан, Грекия тағына да мұрагерлік құқығы болды. Алайда, грек конституциясы Оттоның мұрагерінің грек православиесіне жататынын талап етті. 1862 жылы Отто тақтан алынып, орнына Данияның принці Вильгельм келді, ол гректердің патшасы Георг I атанды. 1867 жылы Отто қайтыс болды, соның нәтижесінде Лютпольд пен оның ұрпақтары Оттоның талаптарын жалғастырды. Бірақ Лютпольд бұл талапты ешқашан іске қоспады. Он төрт жасында Лютпольд Бавария армиясына қабылданып, 1835 жылы артиллерия капитаны болды. 1848 жылғы төңкеріс кезінде князь Лютпольд әкесімен наразы азаматтарды қабылдауға көмектесті. Ағасы Максимилиан II (1848–64) билік кезінде Лютпольд саяси жағдайда маңызды рөл атқармады. Немересі Людвиг II (1864–1886) таққа отырғаннан кейін, князь Лютпольд патшаның жиі астанадан кетіп тұруына байланысты патшалық үйді көбірек өкілдік етуге мәжбүр болды. 1866 жылғы австрия-пруссия соғысында Лютпольд 3-ші Бавария корольдік дивизиясының командирі болды. Соғыстан кейін ол Бавария армиясын қайта ұйымдастыруға қатысты. 1869 жылы Бавария армиясының бас инспекторы болып тағайындалды, ал 1870 және 1871 жылдардағы франко-пруссия соғысы кезінде ол Баварияны Германия Бас штабында өкілдік етті. Осы қызметі барысында ол 1870 жылдың 3 желтоқсанында Людвигтің императорлық хатын табыс етті, онда Людвиг Пруссия королі Вильгельм I-ді Германия императоры ретінде Германия империясын құруды мақұлдады. Баварияның тәуелсіздігін жоғалтуына қарамастан, Людвиг Вильгельмнің 18 қаңтарда Версаль сарайында император ретінде жариялануына қатысудан бас тартты, сондықтан Людвигтің ағасы, князь Отто және оның інісі Лютпольд Версаль сарайында оның орнына болды. Отто ағасына жолдаған хатында бұл тойды көрсетуге тырысушылық және жүрексіз деп сынады. 1876 жылы Лютпольд фельдмаршал атағын алды.
Регенттік
1886 жылдың 10 маусымында Лютпольдтың немере інісі Людвиг II есінен адасқан деп жарияланды және Лютпольд регент атанды. Лютпольдтың рөлі әлі де даулы. Бірнеше күннен кейін Людвиг II-нің құпия өлімінен соң, оның ағасы Отто таққа отырды. Алайда, Отто да (немесе тіпті одан да көп) билік етуге психикалық тұрғыдан қабілетсіз болды; ол 1883 жылдан бері медициналық бақылауда болды. Сәйкесінше, Лютпольд регенттік қызметін жалғастырды. Кейбір адамдар Лютпольд ханзадасын тіпті немере інісін өлтірген деп айыптады, бірақ көп ұзамай адал және мейірімді ханзада Баварияның ең танымал билеушілерінің біріне айналды. Оның алғашқы әрекеттерінің бірі (1886 жылдың 1 тамызында) Людвиг II-нің сарайларының бірнешеуін жұртшылыққа ашу болды. Саяси тұрғыдан Лютпольд көбінесе бейтарап қалды. Оның үкіметтері бұрынғы католиктерге қарсы мәдени күрестен бірте-бірте алшақтады. Бұл даму 1912 жылы Орталық партияның саясаткері Георг фон Гертлингтің министр-президент болып тағайындалуымен аяқталды; бұл сонымен қатар үкіметтің парламентаризациялануына әкелді, өйткені Гертлингтің Орталық партиясы Ландтагтағы ең ірі фракция болды. Людвиг пен Оттоның есінен адасқандығы туралы диагнозы оларды жаққа салу үшін сылтау болды деген болжамдар көптен бері айтылып келді, өйткені олар Пруссияға салқын қарайтын, ал Лютпольдтің Пруссияны қолдайтыны ойылды. Алайда, Лютпольдтың регенттігі кезінде Мюнхен мен Берлин арасындағы қарым-қатынас суық болды, себебі бавариялықтар Пруссияның империядағы стратегиялық үстемдігіне наразылық білдірді. Лютпольд 1912 жылға дейін регенттік қызметін жалғастырды, содан кейін бронхитке шалдығып, Мюнхенде қайтыс болды. Ол Мюнхендегі Театинскиркінің мазарда жерленген. Оның орнын үлкен ұлы Людвиг басқарды, ол тағы бір жыл регент болып қалды. 1913 жылы конституцияға түзетулер енгізіліп, егер регенттік кем дегенде 10 жылға созылса және корольдің белсенді билік ету мүмкіндігі болмаса, регент таққа өз құқығымен отыра алатыны айқындалды. Бұл түзету жарияланғаннан кейін көп ұзамай Людвиг регенттікті тоқтатып, Оттоны тақтан түсіріп, Людвиг III ретінде таққа отырды. Лютпольдтың регенттігі, жиі "принц-регенттің дәуірі" деп аталатын, Бавария мүдделерінің Германия империясының мүдделеріне қарай біртіндеп ауысуын белгіледі. Бавария монархиясының бұзылуы бұрынғы король Людвиг II-нің бақытсыз аяқталуымен байланысты, тіпті одан да күшті көрінді. Соңында, 1913 жылғы конституциялық түзету тарихшылар пікірінше, корольдық биліктің үздіксіздігіне шешуші соққы берді, өйткені бұл өзгеріс Ландтагтың өкілдер палатасы ретінде мақұлдағандықтан және демек, Баварияда парламенттік билікке қарай жасалған алғашқы қадамды білдірді. Бүгінде осы екі оқиғаның байланысы 1918 жылғы қараша революциясы кезінде Бавария патшалығының қарсылықсыз, көзге түспей аяқталуының басты себебі деп есептеледі. Алайда, оның 26 жылдық регенттігі кезінде Лютпольд қарапайымдылығымен, қабілетімен және танымалдылығымен халқының бастапқы алаңдаушылығын жеңе білді. Бұл ханзадалардың регенттік жылдары, ақырында, ең алдымен, ретроспективті тұрғыдан Баварияның алтын ғасырына айналды, тіпті "ертегі король" Людвиг II-ні жоқтаған болса да, оның есімі бүгінге дейін фольклорлық ностальгиямен еске алынады.
Мұра
Бала кезінде Доменико Куальо Жаспен тәрбиеленген Луитпольд өнерге зор қызығушылық танытты. Луитпольдтың регенттік жылдары Баварияда көркем өнер мен мәдениет өркендеген кезең болды, ол Prinzregentenjahre ("Принц-регенттік жылдар") немесе Prinzregentenzeit деп белгілі. Бавария либералды үкімет тұсында гүлденді, ал Мюнхен Еуропаның мәдени орталығына айналды. Томас Манн осы кезең туралы "Мюнхен жарқырады" (1902, Gladius Dei) деп жазды. Швабинг Мюнхендегі суретшілердің маңызды ауданы болды. Бавария қалаларында Prinzregentenstrasse немесе Luitpoldstrasse деп аталатын көптеген көшелер бар. Көптеген мекемелер Луитпольдтың құрметіне аталған, оның ішінде Мюнхендегі Принцрегент театры, Люитпольд аренасы және Нюрнбергтегі Люитпольд залы. 1891 жылы Луитпольд Мюнхенде Люитпольд гимназиясын ашты. Prinzregententorte – оның құрметіне аталған шоколадты кремді көп қабатты торт. Германия императорлық теңіз күштерінің "SMS Prinzregent Luitpold" кемесі мен Люитпольд жағалауы Луитпольдтың құрметіне аталды. Луитпольдтың өнерден кейінгі ең басты құмарлығы – аң аулау болды, оның аңызға айналған аң аулаулары Баварияның түкпір-түкпірінде өтті.