Батенбергтің Александр билеушісі: Болгар князінің тарихы
Alexander of Battenberg
Александр Баттенберг – Болгарияның бірінші князі (1878-1886). Конституцияны реформалап, Шығыс Румелиямен бірігуге қол жеткізген. Тарихы мен билігі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Александр Иосиф (5 сәуір 1857 – 17 қараша 1893), Александр Баттенберг деп танылған, 1878 жылдан 1886 жылы тақтан бас тарғанға дейін Болгарияның автономиялы Княздығының алғашқы князі (княз) болды. Болгарияның князі 1878 жылдан 1886 жылға дейін.
Alexander Joseph (; 5 April 185717 November 1893), known as Alexander of Battenberg, was the first prince (knyaz) of the autonomous Principality of Bulgaria from 1878 until his abdication in 1886. Prince of Bulgaria from 1878 to 1886
Болгарияның Ұлы Ұлттық Ассамблеясы оны 1878 жылы автономиялы Болгарияның князі етіп сайлады. Ол 1880 жылы Ассамблеяны таратып, 1881 жылы Конституцияны тым либералды деп есептеп, қолдануын тоқтатты. 1883 жылы Конституцияны қайта қолданысқа енгізді, бұл Ресеймен ашық қақтығысқа алып келді және оны Болгарияда танымал етті. 1885 жылы Шығыс Румелиямен бірігу жолына қол жеткізіліп, ірі державалар тарапынан мойындалды. Ресейге жақын болған Болгария армиясының офицерлері жасаған төңкеріс салдарынан 1886 жылдың қыркүйегінде тақтан бас тартуға мәжбүр болды. Кейін Австрия армиясында генерал болды.
The Bulgarian Grand National Assembly elected him as Prince of autonomous Bulgaria, in 1878. He dissolved the assembly in 1880 and suspended the Constitution in 1881, considering it too liberal. He restored the Constitution in 1883, leading to open conflict with Russia that made him popular in Bulgaria. Unification with Eastern Rumelia was achieved and recognised by the powers in 1885. A coup carried out by pro Russian Bulgarian Army officers forced him to abdicate in September 1886. He later became a general in the Austrian army.
Ерте өмір
Александр Гессен және Рейн ханзадасы Александрдың екінші ұлы болды. Оның анасы, графиня Юлия фон Хауке және оның ұрпақтары 1858 жылы Баттенберг ханшайымы (Гессеннің ұлы княздарының ежелгі резиденциясынан шыққан атау) титулын және "Durchlaucht" ("Жоғарылық") мәртебесін алды. Александр ханзада Ресей патшасы Александр II-нің сіңлісімен үйленген Гессен ханзадасы Александрдың туған інісі болды. Оның анасы, поляк генералы Ханс Мориц Хаукедің қызы, патшайымның қасында қызметкер болған. Александр отбасының және көптеген кейінгі өмірбаяндардың арасында "Сандро" немесе "Дрино" деп белгілі болды. Александрдың ағасы, Баттенберг принці Людовик, Гессен және Рейн ханшайымы Викторияға, королева Викторияның немере қызына үйленді. Олардың балаларына Швеция королевасы Луиза, Бирма графы Маунтбеттен және королева Елизавета II-нің күйеуі Эдинбург герцогы принц Филипптің анасы Баттенберг ханшайымы Алиса кірді. Александрдың тағы бір ағасы, Баттенберг принці Генрих, королева Викторияның кіші қызы, принцесса Беатрисқа үйленді. Олардың балаларының арасында Испания королевасы Виктория Евгения да болды.
Alexander was the second son of Prince Alexander of Hesse and by Rhine by the latter's morganatic marriage with Countess Julia von Hauke. The Countess and her descendants gained the title of Princess of Battenberg (derived from an old residence of the Grand Dukes of Hesse) and the style Durchlaucht ("Serene Highness") in 1858. Prince Alexander was a nephew of Russia's Tsar Alexander II, who had married a sister of Prince Alexander of Hesse. His mother, the daughter of Polish general Hans Moritz Hauke, had been lady in waiting to the Tsaritsa. Alexander was known to his family, and many later biographers, as "Sandro" or "Drino". Alexander's brother, Prince Louis of Battenberg, married Princess Victoria of Hesse and by Rhine, a granddaughter of Queen Victoria. Their children included Queen Louise of Sweden, Earl Mountbatten of Burma and Princess Alice of Battenberg, the mother of Prince Philip, Duke of Edinburgh, husband of Queen Elizabeth II. Alexander's other brother, Prince Henry of Battenberg, married Queen Victoria's youngest daughter Princess Beatrice. Among their children was Queen Victoria Eugenia of Spain.
Болгарияның ханзадасы
Бала кезінде және жас шағында Александр Санкт-Петербургке жиі барып тұратын, ал 1877 жылғы Болгария жорығында оған өте жақын болған ағасы, император Александр II-ге бірге ілесіп жүрді. Берлин шарты (1878) бойынша Болгария Осман империясының жоғары билігіндегі автономиялы княздыққа айналғанда, император өзінің інісін болгарларға жаңа құрылған таққа үміткер ретінде ұсынды, ал Ұлы Ұлттық жиналыс бірауыздан Александрды Болгария князі етіп сайлады (1878 жылғы 29 сәуірде). Ол сол кезде Потсдамдағы пруссиялық гвардияда лейтенант қызметін атқарды. Болгарияға аттанар алдында, князь Александр Ливадиядағы императорға, сондай-ақ ірі державалардың сарайларына барып қайтты. Осман сұлтанының сарайына барғаннан кейін, орыс соғыс кемесі оны Варнаға жеткізді, онда ол Велико-Тырновода (1878 жылғы 8 шілдеде) Тырново конституциясына адалдық серт берді, содан кейін Софияға бет бұрды. Жол бойындағы халық оны зор қуанышпен қарсы алды.
In his boyhood and early youth, Alexander frequently visited Saint Petersburg, and he accompanied his uncle, Tsar Alexander II, who was much attached to him, during the Bulgarian campaign of 1877. When, under the Treaty of Berlin (1878), Bulgaria became an autonomous principality under the suzerainty of the Ottoman Empire, the Tsar recommended his nephew to the Bulgarians as a candidate for the newly created throne, and the Grand National Assembly unanimously elected Prince Alexander as Prince of Bulgaria (29 April 1878). At that time he held a commission as a lieutenant in the Prussian life guards at Potsdam. Before proceeding to Bulgaria, Prince Alexander paid visits to the Tsar at Livadia, to the courts of the Great Powers. After paying a visit to the Ottoman Sultan's court, a russian warship conveyed him to Varna where he took an oath to the Tarnovo Constitution at Veliko Tarnovo (8 July 1878) and then proceeded to Sofia. People everywhere en route greeted him with immense enthusiasm.
Билік
Жаңа билік құрған ханзаданың үкіметте бұрынғы тәжірибесі болмағандықтан, оған көптеген қиындықтар туды. Ол ресейліктердің, олар оны ештеңе істемейтін патша (a roi fainéant) болғанын қалаған, және Болгарияның тұрақтылығына қауіп төндіретін, өз дауларын зорлықпен шешуге тырысқан болгар саясаткерлерінің арасында қалды. Оның қызметкерлерінің бірі – Казанешті ауылынан шыққан бессарабиялық бояр Стефан Увалиев, оны қаржылай қолдады. 1881 жылы Александр мен пруссиялық Виктория ханшайымының, Германияның сол кездегі тәж мұрагерінің қызы және Ұлыбританияның Виктория патшайымының үлкен қызы арасында некелесу ұсынылды. Ханшайымның анасы мен әжесі бұл одақты қолдағанмен, оның әкесінің әкесі, император Вильгельм I, ағасы, кейіннен император Вильгельм II (император Вильгельм I-нің немересі), және Германия канцлері Отто фон Бисмарк бұл одаққа қарсы болды, себебі ол ресейліктерді, әсіресе Александр ханның туысы, император Александр III-ті ренжітеді деп қорқыды. Ол жақында ғана таққа отырған еді және әкесінен өзгеше, ханзадаға жылы қабақтанбайтын. Кейіннен Александрға бұл некелесуден бас тарту туралы ресми мәлімдеме жасау бұйырылды. Осы қиын жағдайларда шамамен екі жыл басқарғаннан кейін, ханзада, ресей императорының келісімімен, Конституцияны тоқтата тұрып, абсолютті билікті өз қолына алды (9 мамыр 1881 жыл). Арнайы шақырылған жиналыс (13 шілде 1881 жыл) жеті жылға созылатын, өте демократиялық Конституцияны тоқтата тұру туралы шешім қабылдады. Бірақ бұл тәжірибе сәтсіз аяқталды; монархиялық төңкеріс болгар либералдары мен радикалдарының наразылығын тудырды, ал нақты билік Санкт-Петербургтен жіберілген екі орыс генералы, Соболев пен Каулбарсқа өтті. Ханзада генералдарды қайтарып алуға тырысқаннан кейін, барлық болгар саяси партияларының келісімімен Конституцияны қайта жаңартты (19 қыркүйек 1883 жыл). Бұдан кейін Ресеймен қарым-қатынас ушығып, ханзаданың болгар ұлттық мүдделерін қолдауы бұл ушығуды одан әрі күшейтті. 1885 жылдың 18 қыркүйегінде Пловдивте болған төңкеріс нәтижесінде Шығыс Румелия Болгариямен бірікті. Келесі жылы ханзада өзінің әскери және дипломатиялық қабілеттерін көрсетті. Ол болгар армиясын қайта құрды, оның ресейлік офицерлерінен (император Александр III-тің бұйрығымен алынып тасталған) орнына болгар әскери академиясының түлектерін тағайындады, олар сербтердің басып кіруіне қарсы тұру үшін (кейін "Болгар кадеттерінің серб генералдарына қарсы жеңісі" деп аталды) күш білдірді. Александр әскерлерін түрік шекарасында жинап, оларды Сливницаға мүмкіндігінше жылдам жеткізуге бұйырды. Сонымен қатар, ол сол жерде орналасқан әскерлеріне бекіністерін нығайтуды бұйырды. Операциялардың дұрыс жүруін қамтамасыз еткеннен кейін, Александр София маңында сербтердің шабуылын тойтарып, болгар шебіне қауіп төндіргеннен кейін оралды. Ол серб әскерлеріне қарсы соңғы қарсы шабуыл жасау үшін дәл уақытында келді, содан кейін оларды өз аумағына терең қуып кірді. Болгарлар Сливницада (19 қараша) шешуші жеңіске жетті, содан кейін болгар әскерлері 27 қарашада Пиротқа жетіп, оны басып алды. Австрияның араласуы Сербияны жеңілістің салдарынан сақтаса да, Александр ханның табысы Шығыс Румелиямен одақты бекітті. Ұзақ келіссөздерден кейін Осман сұлтаны Абдул Хамид II оны бес жылға сол провинцияның генерал-губернаторы етіп тағайындады (5 сәуір 1886 жыл).
The new ruling prince had not had any previous experience in government, and a range of problems confronted him. He found himself caught between the Russians, who wanted him to be a do nothing king (a roi fainéant), and the Bulgarian politicians, who actively pursued their own quarrels with a violence that threatened the stability of Bulgaria. One of his servants was the Bessarabian boyar Stefan Uvaliev from the Căzănești village, who supported him financially. In 1881, a marriage was suggested between Alexander and Princess Viktoria of Prussia, the daughter of the then Crown Princess of Germany and oldest daughter of the United Kingdom's Queen Victoria. While the would be bride's mother and maternal grandmother supported the marriage, her paternal grandfather, Kaiser Wilhelm I, her brother, later Kaiser Wilhelm II (Kaiser Wilhelm I's grandson), and German Chancellor Otto von Bismarck were against the marriage, fearing that it would offend the Russians most notably, Prince Alexander's cousin, Tsar Alexander III. He had recently ascended to the throne and, unlike his father, was far from kindly disposed to the prince. Alexander was later ordered to make a formal declaration renouncing the betrothal. After attempting to govern under these conditions for nearly two years, the prince, with the consent of the Russian Tsar, assumed absolute power, having suspended the Constitution (9 May 1881). A specially convened assembly voted (13 July 1881) for suspension of the ultra democratic constitution for a period of seven years. The experiment, however, proved unsuccessful; the monarchical coup infuriated Bulgarian Liberal and Radical politicians, and real power passed to two Russian generals, Sobolev and Kaulbars, specially dispatched from Saint Petersburg. The prince, after vainly endeavouring to obtain the recall of the generals, restored the constitution with the concurrence of all Bulgarian political parties (19 September 1883). A serious breach with Russia followed, and the part which the prince subsequently played in encouraging Bulgarian national aspirations widened that breach. The revolution of Plovdiv (18 September 1885), which brought about the union of Eastern Rumelia with Bulgaria, took place with Alexander's consent, and he at once assumed the government of the province. In the year which followed, the prince gave evidence of considerable military and diplomatic ability. He rallied the Bulgarian army, now deprived of its Russian officers (withdrawn by Tsar Alexander III), which Alexander replaced by graduates of the Bulgarian Military Academy to resist the Serbian invasion (later known as "The Victory of Bulgarian Cadets vs. Serbian Generals"). Alexander mobilised his troops standing at the Turkish frontier and ordered them to go north to Slivnitsa as fast as possible. In the meantime, he ordered his troops already deployed there to fortify the garrison. Having ensured the smooth running of operations. Alexander returned after repelling a Serbian attack near Sofia threatening Bulgarian lines from the hinterland. He returned just in time to conduct a final counterattack against Serbian troops, followed by pursuing them deep into their own territory. The Bulgarians won a decisive victory at Slivnitsa (19 November), after which Bulgarian troops advanced as far as Pirot, capturing it on 27 November. Although the intervention of Austria protected Serbia from the consequences of defeat, Prince Alexander's success sealed the union with Eastern Rumelia. After long negotiations, Ottoman Sultan Abdul Hamid II nominated him as governor general of that province for five years (5 April 1886).
Тақтан айырылды
Бұл жағдай Александрдың Болгариядағы танымалдылығының көп бөлігін жоғалтты, ал науқан аяқталғанда сыйлықтарды бөлістегенде өзін кемсіткенін ойлаған бірқатар офицерлері арасында наразылық күшті болды. Ресей армиясындағы болгарлық шеніне ие болуға және орыс жалақысын алуға уәде берген офицерлер әскери қастандық жоспарлады. 1886 жылдың 20 тамызы күні түнде қастандық жасаушылар ханзаданы Софиядағы сарайда тұтқынға алып, тақтан бас тартуға мәжбүр етті; одан кейін оны Оряховоға Дунайға алып, яхтасымен Рениге жеткізіп, Ресей билігіне тапсырды, олар оған Лембергке баруға рұқсат берді. Бірақ Стефан Стамболов басқарған қарсы төңкеріс сәтті аяқталып, Софиядағы Ресей партиясы құрған уақытша үкімет құлатылғаннан кейін ол Болгарияға оралды. Дегенмен, оның жағдайы тұрақсыз болды, себебі ол оралғанда патша Александр III-ке жіберген ойсыз телеграммасының әсері болды. Бисмарк, Ресей және Австрия үкіметтерімен бірлесіп, әскери қастандық жасағандарды жазалауға тыйым салғандықтан, Александрдың беделі әлсіреді. Сондықтан ол тақтан бас тарту туралы манифест жариялап, 1886 жылдың 8 қыркүйегінде Болгариядан кетіп қалды. Болгария тағынан бас тарғаннан кейін Александр I Тарново князі атағын алды және өмірінің соңына дейін осы атақты қолданды.
This arrangement, however, cost Alexander much of his popularity in Bulgaria, while discontent prevailed among a number of his officers, who considered themselves slighted in the distribution of rewards at the close of the campaign. Encouraged by the promise of Tsar Alexander III to keep their Bulgarian rank in the Russian army and receiving common Russian salary these officers formed a military plot, and on the night of 20 August 1886 the conspirators seized the prince in the palace at Sofia and compelled him to sign his abdication; they then hurried him to the Danube at Oryahovo, transported him on his yacht to Reni, and handed him over to the Russian authorities, who allowed him to proceed to Lemberg. However, he soon returned to Bulgaria as a result of the success of the counter revolution led by Stefan Stambolov, which overthrew the provisional government set up by the Russian party at Sofia. His position, however, had become untenable, partly as a result of an ill considered telegram which he addressed to Tsar Alexander III on his return. The attitude of Bismarck, who, in conjunction with the Russian and Austrian governments, forbade him to punish the leaders of the military conspiracy, also undermined Alexander's position. He therefore issued a manifesto resigning the throne, and left Bulgaria on 8 September 1886. After his abdication from the Bulgarian throne, Alexander I claimed the title Prince of Tarnovo and used it until his death.
Кейінгі жылдар
Содан кейін Александр жеке өмірге шығып кетті. Бірнеше жылдан соң ол актриса Йоханна Лоизингерге үйленді және 1889 жылдың 6 ақпанында граф фон Хартенау атағын алды. Олардың Асен граф фон Хартенау (1890-1965) деген ұлы және Мария Тереза Вера Цветана фон Хартенау (1893-1935) деген қызы болды. Өмірінің соңғы жылдарын ол негізінен Грац қаласында өткізді, онда Австрия армиясында жергілікті қолбасшылық қызметін атқарды және 1893 жылдың 17 қарашасында апендицит жарылуынан қайтыс болды. Оның мәйіті Софияға жеткізіліп, онда қоғамдық жерлеу рәсімі өтті және оның есіне арналған мавзолейге жерленді. Александр ханзаданың мінезі тартымды әрі әдемі болды; ол бойы ұзын, қадірлі және ерекше көркімен көзге түсетін. Көптеген сарапшылар оның әскери қабілеттерін мойындады. Ол билік құрғанда кейбір қателіктер жасады, бірақ оның жастығы, тәжірибесіздігі және өте қиын жағдайы оның көп қателіктеріне себеп болды. Оның дипломатиялық шеберлігі де болды, оның сезімталдығы мен адамдарды түсіну қабілеті кейде оны қоршаған саясаткерлердің алдын оқуға мүмкіндік берді. Оның басты кемшілігі – нық қадамдық және шешім қабылдау қабілетінің жетіспеуі болды; оның ойсыз тілі жауларының санын арттырды.
Alexander then retired into private life. A few years later he married Johanna Loisinger, an actress, and assumed the style of Count von Hartenau (6 February 1889). They had a son Assen, Count von Hartenau (1890 1965) and a daughter Countess Marie Therese Vera Tsvetana von Hartenau (1893 1935). The last years of his life he spent principally at Graz, where he held a local command in the Austrian army, and where he died of a ruptured appendix on 17 November 1893. His remains, brought to Sofia, received a public funeral there, and were buried in a mausoleum erected to his memory. Prince Alexander possessed much charm and amiability of manner; he was tall, dignified and strikingly handsome. Many authorities have generally recognised his capabilities as a soldier. As a ruler he committed some errors, but his youth and inexperience and the extreme difficulty of his position account for much. He had some aptitude for diplomacy, and his intuitive insight and perception of character sometimes enabled him to outwit the crafty politicians who surrounded him. His principal fault remained a want of tenacity and resolution; his tendency to unguarded language undoubtedly increased the number of his enemies.