Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вильгельм, Албания ханзадасы (1876–1945)
Prince of Albania (1876–1945)
Вильгельм, Албания ханзадасы (Вильгельм Фридрих Генрих; 26 наурыз 1876 – 18 сәуір 1945) 1914 жылдың 7 наурызынан 3 қыркүйегіне дейін Албания княздығының тәуелсіз билеушісі болды. Оның билеуі 1925 жылдың 31 қаңтарында ел Албания Республикасы деп жарияланғанда ресми түрде аяқталды. Ел сыртында және дипломатиялық хат алмасуда ол «тәуелсіз ханзада» деп аталды, ал Албанияда оны mbret, яғни король деп атады.
Wilhelm, Prince of Albania (Wilhelm Friedrich Heinrich; , 26 March 1876 – 18 April 1945) was sovereign of the Principality of Albania from 7 March to 3 September 1914. His reign officially came to an end on 31 January 1925, when the country was declared an Albanian Republic. Outside the country and in diplomatic correspondence, he was styled "sovereign prince", but in Albania, he was referred to as mbret, or king.
Отбасы және ерте өмірі
Вильгельм 1876 жылғы 26 наурызда Пруссия Рейнланд аймағындағы Кобленц қаласына жақын Нойвед сарайында Вид ханзадасы Вильгельм (Вильгельм Фридрих Генрих Принц цу Вид) ретінде дүниеге келді. Медиатизацияланған Вид-Нойвед әулетіне жататын Видтің 5-ші ханзадасы Вильгельмнің (Румыния королевасы Елизаветаның інісі) және оның әйелі Нидерланд принцессасы Маридің (Швеция королевасы Луизаның қарындасы) үшінші ұлы болды. Ол Германия императоры Вильгельм II-нің екінші туысы еді. Принц Вильгельм 1911 жылы неміс генерал штабының капитаны болғанға дейін прус кавалериясының офицері қызметін атқарды.
William was born on 26 March 1876 in Neuwied Castle, near Koblenz, in the Prussian Rhineland, as Prince William of Wied (Wilhelm Friedrich Heinrich Prinz zu Wied). Born into the mediatised house of Wied Neuwied, he was the third son of William, 5th Prince of Wied (brother of Queen Elisabeth of Romania), and his wife Princess Marie of the Netherlands (sister of Queen Louise of Sweden). He was second cousin of Wilhelm II, German Emperor. Prince William served as a Prussian cavalry officer before becoming a captain in the German General Staff in 1911.
Албания тағына үміткер
Принц Уильямның тәтесі, Румыния королевасы Елизавета, Ұлы державалардың Албанияны басқару үшін аристократ іздеп жүргенін білгенде, Take Ionescu-дан оны өзінің жүрегі туған інісін осы лауазымға тағайындауға көндіруге тырысуын сұрады. Кайзер Вильгельм ханзаданың Албания патшасы болып таңдалуына наразы болды, бұл таңдауды ақылға сыймас деп есептеді. Кайзер "мүмкін болса, мұсылман ханзаданы таңдауға тырысқанын" мәлімдеді. 1913 жылы Батыс Еуропалықтар Албанияны кедей, тәртіпсіз және дамылмаған ел деп санады, ал кейбір шетелдік пікірлер өте қатал болды. Француз баспасөзі Вильгельмді "бос ханзада" деген мағына беретін "le Prince de Vide" деп атады; "vide" сөзі оның Wied елдік атауымен байланысты әдемі ойын.
Prince William's aunt, Queen Elisabeth of Romania, on learning that the Great Powers were looking for an aristocrat to rule over Albania, asked Take Ionescu to attempt to persuade them to appoint her nephew to the post. Kaiser Wilhelm was not pleased with the selection of the prince as the king of Albania; considering the choice to be unwise. The Kaiser claimed that he tried to have "a Mohammedan Prince chosen, if possible". Western Europeans considered Albania to be a poor, lawless and backward country in 1913, and some foreign opinion was scathing. The French press referred to Wilhelm as "le Prince de Vide", meaning "the prince of emptiness"; vide being a pun on his homeland of Wied.
Албанияның ханзадасы
1914 жылдың 7 ақпанында Вильгельм Ұлы державаларға тақты қабылдауға дайын екенін хабарлады. 1914 жылдың 21 ақпанында Эсад-паша Топтани бастаған және Арбэршелер (Луиджи Баффа мен Винченцо Баффа Траски басқаратын) делегациясы ресми өтініш жасады, ол оны қабылдап, осылайша державалардың құрметімен және халықтың еркімен Албанияның Мбреті (князі) атанды. Таққа отырғаннан кейін бір ай өткен соң, 7 наурызда ол уақытша астанасы Дуррес қаласына келді және өкіметін құруға кірісіп, алғашқы албан кабинетін құру үшін Турхан Паша Перметиді тағайындады.
On 7 February 1914, William let the Great Powers know that he would accept the throne. On 21 February 1914 a delegation of Albanian notables led by Essad Pasha Toptani and Arbëreshë ones (headed by Luigi Baffa and Vincenzo Baffa Trasci), made a formal request, which he accepted thereby becoming By the grace of the powers and the will of the people the Prince (Mbret) of Albania. One month after accepting the throne on 7 March, he arrived in his provisional capital of Durrës and started to organise his government, appointing Turhan Pasha Përmeti to form the first Albanian cabinet.
Қашу, құлату және өлім кезінде билік ету
Принц Уильям 1914 жылдың 3 қыркүйегінде елден шығып, бастапқыда Венецияға бағыт алды. Албанияны тастап кеткеніне қарамастан, ол мемлекет басшысы болып қала берді деп талап етті. Ол сондай-ақ ұлттық батыр Скандербегке құрмет көрсету мақсатында Скандербег II деп аталды. Ол Германияға оралып, "Круя графы" деген лақап атымен Императорлық неміс армиясына қайта қосылды. Бұл лақап Албаниядағы Круя қаласының атынан алынған. 1916 жылдың басында австро-венгрлер серб және қарамонталық әскерлерін Солтүстік Албаниядан ығыстырғанда, Вильгельмнің таққа қайта оралу үміті оянды, бірақ бұл үміт ақталмады. Соғыстан кейін де ол таққа қайта оралу амбициясын сақтап, Париж бейбітшілік конференциясының қатысушылары оған қарсы соғысқан адамға тақты қайтаруға келіспейтінін түсінді. Соғыстан кейінгі Албанияда билік үшін күрескен бірнеше топтар өздерін Вильгельмнің регенттері деп жариялағанмен, 1924 жылы орталық билік толыққанды қалпына келтірілгеннен кейін, ел 1925 жылдың 31 қаңтарында республика деп жарияланды, осылайша оның билеуі ресми түрде аяқталды. Албанияда монархия қайта орнатылып, президент Ахмет Зогу патша болған кезде, Принц Уильям өзінің таққа деген құқығын қайта растады, өзі мен мұрагерлері үшін таққа талап етуін мәлімдеді. Ол Бухаресттегі Biserica luterană din București шіркеуіне жерленді.
Prince William left the country on 3 September 1914 originally heading to Venice. Despite leaving Albania he did so insisting that he remained head of state. He was also styled Skanderbeg II, in homage to Skanderbeg, the national hero. He returned to Germany and rejoined the Imperial German Army under the pseudonym "Count of Kruja". The name derived from the city of Krujë in Albania. When the Austro Hungarians forced the Serbian and Montenegrin armies out of Northern Albania in the early months of 1916, William's hopes of being restored were raised although ultimately they came to nothing. After the war, he still harboured ambitions that he might be restored, but the participants at the Paris Peace Conference were unlikely to restore the throne to someone who had just fought against them. Although several of the factions competing for power in post war Albania billed themselves as regencies for William, once central authority was definitively restored in 1924, the country was declared a republic on 31 January 1925, officially ending his reign. With the monarchy in Albania set to be restored with President Ahmet Zogu becoming king, Prince William reaffirmed his claim to the throne announcing he still claimed the throne for himself and his heirs. He was buried at the Biserica luterană din București in Bucharest.
Танымал мәдениетте
Принц Вильгельм 2008 жылғы албандық "Комета уақыты" фильмінде бейнеленген (Исмаил Кадаренің "Қараңғы жыл" ("Viti i mbrapshtë") романы негізінде), бұл оқиға оның билігі тұсында болған. Оны неміс актері Томас Хайнце сомдайды.
Prince Wilhelm is portrayed in the 2008 Albanian film Time of the Comet (based on Ismail Kadare's novel "The dark year" (Viti i mbrapshtë), which takes place during his reign. He is played by the German actor Thomas Heinze.