Кіріспе

Үкіметтік емес гуманитарлық ұйым

Даниялық Ауғанстандық босқындарға көмек комитеті (DACAAR) (Дания: Den danske komité for hjælp til afghanske flygtninge) – 1984 жылдан бері Ауғанстан халқының өмірін жақсартуға жұмыс істеп келе жатқан саяси емес, үкіметтік емес, коммерциялық емес гуманитарлық және даму ұйымы. DACAAR ауылдық жерлерде жұмыс істейді және ауғандық қауымдастықтарды өздерінің даму процесіне белсенді қатысушылар ету арқылы тұрақты шаралармен ауылдық тұрмысты жақсартуға ұмтылады. DACAAR жобалардың ұзақ мерзімді нәтижелілігін қамтамасыз ету үшін ауылдық дамудың барлық саласына кешенді көзқараспен қарастырады. 1984 жылы құрылғаннан бері DACAAR-дың гуманитарлық/даму шараларынан Ауғанстанның 34 провинциясындағы шамамен 12 миллион ауғанстандық пайда көрді.

Тарих

Ауғанстандық босқындарға көмек көрсету жөніндегі Дания комитеті (DACAAR) 1984 жылы Пәкістан мен Иранға қашқан 5 миллионнан астам ауғанстандықтарға, сондай-ақ Кеңес Одағының басып алуы кезінде Ауғанстан ішінде орналасқан 2 миллион адамға қолдау көрсету мақсатымен құрылды. DACAAR-дың негізін Данияның босқындар кеңесі (DRC), Дания халықтық көмегі (DPA), Данияның халықаралық ынтымақтастық қауымдастығы (MS) және Данияның Caritas ұйымы қалады. 1984 жылы DACAAR Пәкістанның Пешавар қаласында босқындар ретінде тұратын ауған әйелдері үшін шағын тігін орталығы ретінде жұмысын бастады. Екі жылдан кейін DACAAR Ауғанстанның Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясындағы (NWFP) Хайбер-Пахтунхвада ауған босқындары үшін алғашқы сумен жабдықтау бағдарламасын іске қосты. Келесі үш жылда бағдарлама NWFP-дағы көптеген лагерьлерге тарады және сумен жабдықтау және су тарату жүйелерін күтіп ұстауды қамтыды. 1989 жылы Кеңес әскерлерін Ауғанстаннан шығарғаннан кейін DACAAR Ауғанстанға оралып, ауылдық жерлерде бағдарламаларды іске қосты. Бас кеңсе Пешаварда қалды, бірақ алдағы жылдарда Ауғанстанның әртүрлі аймақтарында филиалдар ашылды. 1994 жылы Талибан Ауғанстанның көп бөлігін бақылауына алды, ал 1996 жылға қарай DACAAR-дың барлық қызметі Талибан бақылауындағы аумақтарда жүзеге асырылды. DACAAR мүмкіндігі болғанда ауған халқымен жұмысын жалғастырды. 1990 жылдардың соңында DACAAR гуманитарлық көмек көрсетуді тоқтатып, ауғандық қауымдастықтардағы даму жұмысына көшті, жобаларға жергілікті халықты тартты. 2001 жылдың соңында Талибан режимі одақтас күштермен құлатылып, Кабулда жаңа үкімет құрылды. 2002 жылдың қарашасында DACAAR бас кеңсесін Пешавардан Кабулға көшірді, ал 2006 жылы Ауғанстандағы жұмысына назар аудару үшін Пәкістандағы қызметін тоқтатты. 2007 жылы Ауғанстандағы қауіпсіздік жағдайының нашарлауы DACAAR-ты кейбір аймақтарда қызметін қысқартуға және кері шегінуге мәжбүр етті. Қауіпсіздіктің нашарлауы 100 мыңнан астам ішкі қоныс аударушының пайда болуына себеп болды, бұл қолдауға мұқтаж жандардың санын арттырды. Ауғанстанға қайтып келген босқындардың соңғы толқындарымен бірге бұл DACAAR жұмысына айтарлықтай әсер етті, қайта оралғандар мен ішкі қоныс аударушылардың қоныстарындағы белсенділік күштей түсті, әсіресе таза сумен және санитарлық жағдаймен қамтамасыз етуде. 2008 жылы DACAAR сумен жабдықтау және ауылдық даму бойынша жүргізіліп жатқан жобаларына қосымша, қайтып келгендер мен ішкі қоныс аударушылар лагерлеріне су тасымалдау сияқты төтенше көмек көрсетуді жалғастырды. Гендерлік бөлімді құру DACAAR-дың ішкі және сыртқы деңгейде гендерлік теңдікті дамыту жөніндегі күш-жігерінің маңызды жетістігі болды. Сонымен қатар, жобалардың тиімділігін, тұрақтылығын және ұзақ мерзімді әсерін қамтамасыз ету үшін жобаны бақылау және бағалауға жаңадан баса назар аударылды. 2009 жылы қолмен су шығару мүмкін болмайтын жерлерде суға қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін күн энергиясымен жұмыс істейтін су құбырлары енгізілді. Жер бетіндегі судың жалғыз көзі болған немесе жер асты сулары мырыш және ауыр металдармен ластанған жерлерде DACAAR био-күм сүзгілерін жаңаша үй шаруашылық су тазарту технологиясы ретінде енгізді. Қауіпсіздік жағдайы нашарлағанша, DACAAR 2010 жылы 2 миллионнан астам адамға көмек көрсетті, оның көп бөлігі ауылдық жерлердегі осал топтарға бағытталды. Шала құрғақ аймақтардағы қауымдастықтардың табиғи ресурстарды басқару қабілеті жаңа техникалар мен тәсілдерді енгізу арқылы ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыруға бағытталды. Жерсіздердің ауылдық жердегі өмір сүру деңгейін жақсарту үшін DACAAR шағын кәсіпорындарды дамытуға және кәсіптік оқытуға басымдық берді. DACAAR Су сараптамасы және оқыту орталығын (WETC) құрды, ол білімді басқару және зерттеулер орталығы, сондай-ақ мемлекеттік органдарға, үкіметтік емес ұйымдарға және жеке секторға оқыту және техникалық қолдау көрсету үшін пайдаланылды. WETC арқылы DACAAR өзінің мол тәжірибесін тиімді пайдаланып, әлеуетті дамытуды жеделдетті. WETC сонымен қатар DACAAR және Ауғанстанның WASH секторы үшін қызмет ететін су сапасын тексерудің заманауи зертханасын қамтиды. 2011 жылы жалғасып жатқан қақтығыс пен тұрақсыздық гуманитарлық кеңістікті тарылтып, DACAAR-дың Ауғанстанның ең осал және шалғайдағы қауымдастықтарына көмек көрсету қабілетін қиындатты. Сонымен қатар, барлық қақтығыстағы және қақтығыстан кейінгі елдердегідей, Ауғанстан да тұрақты даму процесіне кірісу үшін қажетті әлеуетті құру процесінде болды. DACAAR осы күш-жігерді ҰҚЖ-дағы серіктес ретінде қолдауын жалғастырды. DACAAR жұмыс істеген 12 провинцияның 10-ындағы қызметтер қауымдастықтарды дамыту кеңестерінің (CDCs) әлеуетін арттыруды қамтыды. 500 мыңнан астам қауымдастық мүшелері бар ауылдық ауған қауымдастықтары жобаларды іске асыру, есеп беру, сатып алу, қатысушылық мониторинг, CDCs жарғылары және жақсы басқару бойынша оқыту арқылы өзінің даму процесін басқаруға мүмкіндік алды. 2013-2016 жылдарға арналған жаңа стратегиялық бағдарламалық аяқша 2012 жылы DACAAR-дың төрт жылдық стратегиялық бағытын белгілеу үшін бекітілді. Бұрынғы екі бағдарламаны біріктіру төрт салаға бағытталғандықпен нығайтылды: Су, санитария және гигиена; Табиғи ресурстарды басқару; Әйелдерді күштендіру; және Шағын кәсіпорындарды дамыту. Бағдарлама сапасын арттыру үшін салалар арасындағы оқу мен синергияны жақсарту мақсаты көзделді. DACAAR сонымен қатар ұйымның тиімділігін арттыру үшін жыл бойына жақсартулар жасалған жаңа ұйымдық құрылымды іске қосты. Директор – жетекші лауазымдағы жалғыз шетелдік қызметкер болды, ал төрт департамент (Қаржыны жинау және байланыс; Бағдарлама; Қаржы және әкімшілік; және Адам ресурстары) ауғандықтармен басқарылды. 2013 жылы DACAAR ACBAR мүшелерімен Гуманитарлық елдік командаға (HCT) сайланды. Сонымен қатар, DACAAR Ауғанстанның WASH кластерінің тең төрағасы болып сайланды. 2015 жылы Пәкістандық тайпалық босқындардың Хост провинциясындағы ұзақ мерзімді тұруына байланысты DACAAR осы босқындардың жағдайын жақсарту үшін төтенше жағдайларға жауап беруге бағытталған бағдарламалардан өзгеше, кәсіптік оқыту курсын ұсынған алғашқы ұйымдардың бірі болды. 2017 жылы елдегі кең ауқымды қоныс аударуларға жауап ретінде DACAAR төтенше WASH бағдарламасының географиялық қамтуын 19 провинциядан 23 провинцияға дейін кеңейтті.

Су, санитарлық тазалық және гигиена

DACAAR – Ауғанстанда Су, санитария және гигиена (WASH) саласындағы алғашқы ұйымдардың бірі, ол жаңа технологиялар мен тәсілдерді енгізумен қатар, елдегі осы сектордың әлеуетін арттыру арқылы да көзге түседі. Олар Ауғанстан WASH кластеріне бірлесіп жетекшілік етеді және Су секторы тобында, Су техникалық жұмыс тобында, Гигиена және санитария техникалық жұмыс топтарында белсенді және тұрақты түрде қатысады. Олардың WASH қызметтері өмірді сақтап қалуға бағытталған төтенше жағдайларға жедел жауап беру шараларын қамтиды, бұл шаралар дағдарыстың бастапқы кезеңдеріне арналған және соңғы уақытта ішкі орын аударылғандар мен қайтып келген босқындарды, сондай-ақ қақтығыстар мен табиғи апаттардан зардап шеккен қауымдастықтарды қамтиды. Дегенмен, олардың бағдарламаларының көп бөлігі таза ауыз суға тұрақты қол жеткізуді және жақсы гигиена мен санитария әдеттерін қалыптастыруды қамтамасыз етуге бағытталған, өйткені бұл қауымдастықтардың өздерінің қадір-қасиетін мен төзімділігін қайта қалпына келтіріп, жаңару мен даму жолына түсуі үшін маңызды. DACAAR Су сараптылығы және оқыту орталығын басқарады, ол WASH саласындағы жобаларды жүзеге асырушылардың әлеуетін арттыруға көмектеседі, осы мақсатта тұрақты техникалық оқу семинарларын, зерттеу жұмыстарын жүргізеді және WASH серіктестеріне тәжірибелік қолдау көрсетеді. Олардың тәсілі қауымдастықтарға сумен жабдықтау жүйелерін ұзақ мерзімді пайдалануға және күтіп-ұстауға мүмкіндік береді.

Табиғи ресурстарды басқару

DACAAR-дың табиғи ресурстарды басқару (NRM) бойынша шаралары негізінен ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығына бағытталған және осал афған фермерлері мен олардың отбасыларының ұзақ мерзімді өмір сүруін және өмір сапасын жақсарту үшін өнімділік пен өндірісті арттыруға көмектеседі. Бұл шаралар әрбір қауымның қажеттіліктері мен олардың географиялық орналасуына сәйкес жоспарланып, іске асырылады. Олар кішкентай суару құрылыстарын жаңартуға немесе қайта жасайды, сондай-ақ суармалы жерлерге су жеткізілуін жақсарту үшін фермерлердің өздігінен жұмыс істеу және күтім жасау қабілетін арттырады. Суармалы су жеткіліксіз болған аймақтарда құрғақ егістікпен айналысатын фермерлерге қолдау көрсетіледі. Су тапшылығы бар аймақтарда тамшылатып суару технологиясын енгізу де қолданылады. DACAAR өз шараларында негізінен Фермерлік далалық мектептер әдісін пайдаланады. Бұл практикалық шаруашылық мектептері фермерлерді бір маусым бойына бірлесіп оқуға, тәжірибе жасауға және білім алмасуға жинап, мамандардан үлгілік участаларда ең жақсы шаруашылық тәжірибелерін үйренеді. Бітіруші фермерлер өз шаруашылықтарында алған білімдерін қолдану үшін құралдар мен материалдар алады, сондай-ақ DACAAR мамандарынан тұрақты техникалық кеңес пен көмек алады. DACAAR Ауғанстанда шафран өсіруді қолдаушы жетекші ұйымдардың бірі болып табылады. Шафран – өте құнды ақшалай дақыл және опиум өндірісін тоқтатуға үлкен үлес қосты. Батыс Ауғанстанда құмды дала құбылысынан зардап шегетін көптеген қауымдар үшін DACAAR жайылымдарды қоғамдық күштермен қорғауды ауыл шаруашылығымен, жұмыспен қамту және кәсіпкерлікпен байланыстырады. Осылайша, қауымдар өздерінің ауылдық өмір сүру деңгейін жақсартумен қатар, жайылымдарын тұрақты түрде қорғауға және бекітуге көмектеседі.

Шағын кәсіпорындарды дамыту

DACAAR-дың шағын кәсіпорындарды дамыту (SSED) шаралары, Ауғанстандағы жастар мен фермерлер арасында кәсіп дамыту мен жұмыспен қамту мүмкіндіктерін, кәсіби даму бағдарламаларын ұсыну және өндірушілер қауымдастықтарын құру арқылы ілгерілетуге бағытталған. Бұл курстар нарыққа бағытталған және орталықта өткізіледі. Әрбір курс тақырыбы нарық талдауы негізінде анықталады, бұл түлектердің жергілікті аудандар мен қалаларда жұмыс табуына және/немесе өз бизнесін ашуына мүмкіндік береді. Әр курсқа дейін 20 оқушы қабылданып, 7 айға дейін білім алады. Техникалық дағдыларды үйренумен қатар, оқушылар негізгі сауаттылық және есептеу дағдыларын, сондай-ақ қажетті бизнес-менеджмент дағдыларын меңгереді. DACAAR әрбір түлекке құрал-жабдық жиынтығын және өз бизнесін бастау үшін грант алу мүмкіндігін ұсынады. Бизнесті бастаған алғашқы алты айда олар DACAAR-дың далалық оқытушыларынан сараптық кеңес пен қолдау алуға құқылы. Кәсіби оқытудан өткен түлектерден жиналған деректер мен талдаулар көрсетіп тұр, түлектердің 90%-ы бастапқы грантты өздерінің жергілікті аймақтарында шағын бизнес ашу үшін сәтті пайдаланған. 2014-2017 жылдар аралығында олар Ауғанстанның 9 провинциясындағы курстарын 650-ге жуық түлекпен (33%-ы әйелдер) аяқтады. 2021 жылға қарай 12 провинцияда тағы 2800 адамды оқыту жоспарлануда. Табиғи ресурстарды басқару компонентімен тығыз байланысты, DACAAR фермерлерге өндірушілер қауымдастықтарын құруға көмектесу арқылы ұжымдық құндылық тізбегіне қатысуға мүмкіндік береді. Әр қауымдастық 150-ге дейін фермерлерді біріктіріп, олардың өнімдерін өңдеу, қаптау, таңбалау және жергілікті нарықта сатумен айналысады. Бұл қауымдастық мүшелеріне өз өнімдері үшін нарықта жеке қатысуға қарағанда, жақсы бағамен келіссөз жүргізуге мүмкіндік береді.

Әйелдердің құқықтары мен міндеттерін арттыру

Су, санитарлық тазалық және гигиена, табиғи ресурстарды басқару және шағын кәсіпорындарды дамыту бағдарламалары аясында әйелдер мен қыздарға бағытталғаннан өзге, DACAAR әйелдер мен қыздарға арналған, олардың Ауғанстандағы ауылдық, қала маңындағы және қалалық аймақтардағы ықпалын және тұрмысын арттыруға көмектесетін жеке бастамаларды жүзеге асырады. Әлеуметтік араласу шаралары Әйелдер ресурстық орталықтарының қолдауымен іске асырылады. Әйелдер ресурстық орталықтары – өздігінен ұйымдасқан ұжымдар, мүше әйелдерге табыс табуға мүмкіндік беретін және мақсатты білім беру мен қабілетін арттыру бағдарламаларын ұсынатын ұжымдар. Орталықтар әйелдерді күштендіру шараларының негізгі құралы болып табылады, ауыл әйелдеріне мәдени тұрғыдан қабылданған, тек әйелдерге арналған қауіпсіз ортада жиналуға мүмкіндік береді. Әйелдер лидерлік дағдыларын оқып үйренеді, дамытады, шағын бизнеспен айналысады және табыс әкелетін қызметтерге қатысады, пікір алмасады, ой-түсінік пен біліммен бөліседі және бір-бірін қолдайды. Әрбір Әйелдер ресурстық орталығы бес ауыл мен олардың қоғамдық даму кеңестерінен 500-ден астам әйелге мүмкіндік береді. Орталық басшылығы демократиялық жолмен сайланады. 2004 жылдан бері DACAAR 49 Әйелдер ресурстық орталығын құруға көмектесті, онда 30 000 мүше бар. Ауғанстанның жоғары патриархалды қоғамын ескере отырып, әйелдер ресурстық орталығын құру туралы идеяны қауымдастықтарға қабылдату әрқашан мүмкін болмайды. Мұндай жағдайларда DACAAR-дың қолдауы тоқтатылмайды, керісінше, қауым орталық құру идеясына келіскенше, үй шаруасының басшылары сияқты әрекет етуге бейім әйелдерге бағытталған көмек көрсетіледі.

Азаматтардың хартиясы Ауғанстан бағдарламасы

Жоғарыда аталған салалардан өзге, DACAAR – кедей қоғамдарға ең төменгі деңгейдегі қызметтер алуға көмектесу мақсатындағы Ауғанстанның «Азаматтар хартиясы» бағдарламасының іске асыруға көмектесетін серіктесі болып табылады. Қазір аяқталған Ұлттық ынтымақтастық бағдарламасы аясында құрылған Ауылдық даму кеңестері, жергілікті деңгейдегі қызмет көрсетуді жоспарлау, басқару және жақсарту үшін мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл үшін платформа және серіктес ретінде қолданылады. «Азаматтар хартиясының» мақсаты – біріккен ауылдар, қалалық қауымдастықтар мен қалаларды құру, үкімет пен халқы арасындағы қарым-қатынасты жақсарту және негізгі қызметтерді ұсыну арқылы кедейлікті азайту. DACAAR Лағман, Кунар және Нуристан провинцияларындағы 850 қоғам үшін көмектесуші серіктес болып табылады.

Тұрақты дамудың мақсаттары

DACAAR БҰҰ-ның тұрақты даму мақсаттарының көп бөлігі бойынша жұмыс істейді. Олардың бағдарламалары мынадай мақсаттарға үлес қосады:

(1) Кедейлік жоқ, (2) Аштық жоқ, (3) Салауатты өмір мен әл-ауқат, (4) Сапалы білім, (5) Гендерлік теңдік, (6) Таза су және санитария, (8) Лайықты жұмыс және экономикалық өсім, (10) Теңсіздікті азайту, (11) Тұрақты қалалар мен қоғамдар, (16) Бейбітшілік, әділдік және күшті институттар, (17) Мақсаттарға серіктестік.

Серіктестер

DACAAR Ауғанстанға көмек көрсету жөніндегі Агенттіктерді үйлестіру органы (ACBAR), Ауыл шаруашылығы, суару және мал шаруашылығы министрлігі, Ауылдық жерлерді қайта жаңарту және дамыту министрлігі және Әйелдер ісі министрлігі (MoWA) мен тығыз байланыс танысты. DACAAR Данияның халықаралық даму агенттігі (DANIDA), Норвегия Сыртқы істер министрлігі, DFID және Еуропалық комиссия сияқты көптеген донорлардан қаржы алады.