Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кристиерн Педерсен (шамамен 1480 – 16 қаңтар 1554) – даниялық канон, гуманист ғалым, жазушы, баспагер және баспа иесі.
Christiern Pedersen (c. 1480 – 16 January 1554) was a Danish canon, humanist scholar, writer, printer and publisher.
Білім
Кристин Педерсен Данияның Хельсингор қаласында дүниеге келген. Ол Роскилдеде білім алды және 1496 жылдан бастап Грайфсвальд университетінде оқыды. 1498 жылы бакалавр дәрежесін алды, ал 1505 жылдан бастап Лунд соборында каноник қызметін атқарды. Ол 1508-1515 жылдары Париж университетінде оқыды, 1511 жылы өнер магистрі дәрежесін алды. Парижде болған кезінде ол жазу, аудару және басылым ісіне қызығушылық танытты. Ол кезде Париж әлі де жаңа баспа ісінің даусыз орталығы болып табылды. Жаңа латын-даны сөздік жазуды жоспарлап отырып, ол 1199 жылы Александр Вильдьеу жазған 300 жылдық латын грамматикасы – Doctrinale-ге жаңа балама жазды. Ол сол кездегі Дания мектептерінде стандарт ретінде қолданылып келді. 1510 жылы ол Vocabularium ad usum Dacorum деп аталған латын-даны сөздігін жариялады.
Christiern Pedersen was born in Helsingør, Denmark. He was schooled in Roskilde and studied from 1496 at the University of Greifswald. He received a baccalaureate degree in 1498 and from 1505 was a canon at Lund Cathedral. He studied at the University of Paris from 1508 to 1515, where in 1511 he received a Master of Arts degree. During his stay in Paris he developed an interest in writing, translating and publishing. At that time Paris was the undisputed capital of the still new printing press. While considering writing a new Latin Danish lexicon, he wrote a replacement for the 300 year old Latin grammar, Doctrinale, written in 1199 by Alexander of Villedieu, and still used as standard in the schools of Denmark at that time. In 1510 he published his new Latin Danish lexicon, called Vocabularium ad usum Dacorum.
Gesta Danorum (Даналық кітап)
Ол Саксо Грамматик жазған 300 жылдық Данияның үлкен хроникасын, Gesta Danorum жариялауды қалаған, бірақ осы еңбектің қолжазбасына қол жеткізу қиын болды. Сол кезде осы жұмыс туралы ең көп мәлімет 1342 жылғы Chronica Jutensis-те орналасқан Compendium Saxonis деген жинақтан алынған. Педерсен осы туралы да осы арқылы білгені сөзсіз. Педерсен Данияның барлық жеріне достарына хаттар жіберіп, қолжазбаны табуға тырысты, бірақ олардың ешқайсысынан таба алмады немесе оған беруге келіспеді. Соңында ол кітапханалар мен монастырларды іздеу үшін Данияға сапар шекті, бірақ нәтижесіз болды. Күтпеген жерден Лунд архиепископы Биргер Гуннерсеннен хат келді, онда ол өзінің округінде бір данасын тапқанын және оны Педерсенге беруге дайын екенін хабарлады. Педерсенмен қарым-қатынасы енді тек кәсіби емес, одан да артық болған Жодокус Бадиус Асценсиус (сонымен қатар Жодокус Ван Аше Бадиус деп те белгілі) көмегімен олар Gesta Danorum-ның бірінші басылымын, editio princeps, Danorum Regum heroumque Historiae деп атап, 15 наурыз 1514 жылы Парижде жариялады. Бұл бүгінгі күнге дейін Саксоның Gesta Danorum еңбегінің ең көне толық түрі болып табылады.
He wanted to publish the huge 300 year old chronicle of Denmark, Gesta Danorum, written by Saxo Grammaticus, but he had difficulty in gaining access to a manuscript of the work. At that time the most knowledge of this work came from a summary called Compendium Saxonis located in Chronica Jutensis, dated about 1342. Undoubtedly this is also how Pedersen knew of it. Pedersen began to send letters to friends all over Denmark, trying to locate a manuscript, but they either did not have one or did not want to release it to him. He finally travelled to Denmark to search through libraries and monasteries, but still could not find one. Unexpectedly a letter arrived from Archbishop Birger Gunnersen of Lund stating that he had found a copy in his district and it would be made available to Pedersen. With the help of Jodocus Badius Ascensius (also known as Jodocus Van Asche Badius), whose relationship with Pedersen had now grown to more than just a professional one, they published this first edition, editio princeps, of the Gesta Danorum, titled Danorum Regum heroumque Historiae, 15 March 1514, in Paris. This is today the oldest known complete copy of Saxo’s Gesta Danorum.
Кейінгі жылдары
1516 жылы Педерсен Лундқа оралып, архиепископ Биргер Гуннерсенге жұмыс істеді. 1522 жылы ол жаңа архиепископ Иоганн Весс басшылығымен канцлер болды. Бірақ, келесі архиепископ Ааге Спарре билікке келген кезде Педерсенді мемлекетке опасыздық жасады деген айып тағылып, оның нәтижесінде Педерсен Германияға қашып кетті. Ол король Кристиан II-ге адал болғандықтан, Берлинде кездескен соң 1526 жылы оның Нидерландыдағы жер аударылысына ілесіп барды. 1529 жылы ол католик дінінен бас тартып, лютеран дінін қабылдады. Осының салдарынан, Нидерланд регенті Австриялық Маргарет Кристиан II-ден оны қызметтен босатуды сұрады, бірақ шет елде жүрген король оның өтінішін қабылдамады. Ол 1532 жылға дейін Данияға оралмады және Мальмёде қоныстануға рұқсат алып, онда баспахана ашты. Оның король Кристиан II-ге деген адалдығы оған ақсүйектер арасында жаңа достар табуға көмектеспеді, және ол жағдайды нашарлатты, кейіннен Азамат соғысына (Гревенс Фейде) жеңілген тараптан белсенді қатысты. 1534 жылы Мальмёде Эльза Якобсдаттерге үйленді, ол 1539 жылы бала туғанда қайтыс болды. Педерсен баспаханасын сатып, 1541 жылы Копенгагенге көшіп кетті. Осы жылдары ол Киелі кітапты дания тіліне аударды. Бұл оның өмірлік еңбегі болды, кейде оны «дания әдебиетінің әкесі» деп атайды. 1543 жылы аяқталған, бірақ алғаш рет 1550 жылы жарық көрген бұл еңбек, «Библия», аударманың ғана шедеврі емес, сонымен қатар жақсы сапалы графикасы мен ағаштан ойылған суреттерімен техникалық тұрғыдан да өте жақсы жасалған. Бұл – толыққанды дания тіліне аударылған алғашқы Киелі кітап. 3000 данасын Людвиг Диц басып шығарды. Педерсен өмірінің соңғы 10 жылы ауырып жүрді, бірақ 1554 жылы туған-туыстарымен бірге Хельсингеде қайтыс болғанға дейін жұмысын жалғастырды.
In 1516, Pedersen returned to Lund and worked for Archbishop Birger Gunnersen. In 1522, he became Kanzler under the new archbishop, Johann Wess. However, during the reign of the next archbishop, Aage Sparre, Pedersen was accused of treason, among other things, resulting in Pedersen leaving for Germany. As he was loyal to King Christian II, he followed him in exile to the Netherlands in 1526, after meeting him in Berlin, where he spent the next five years in the then Dutch city of Lier. In 1529, he renounced his Catholicism (and his canon status) and became Lutheran. Consequently, Margaret of Austria, Regent of the Low Countries asked Christian II to dismiss him, but the exiled king ignored her request. He did not return to Denmark before 1532, and got permission to settle in Malmø, where he opened a printing press shop. His continued loyalty towards King Christian II gained him no friends among the nobility, and it did not get better when later he actively participated in the Civil War (Grevens Fejde) on the losers' side. He married Else Jacobsdatter in 1534 in Malmø, who died during childbirth in 1539. Pedersen sold his printing press shop and moved to Copenhagen in 1541. During these years he translated the Bible to Danish. This was to become his life's work, which sometimes earns him the title "the father of Danish literature". Finished in 1543, but first published in 1550, this work, Biblia, was not only a masterpiece of translation, but also technically excellent, with good quality graphics and woodcuts. This is the first complete Danish Bible translation. 3000 copies were printed by Ludwig Dietz. Pedersen was ill during the last 10 years of his life, but he continued to work until his death in 1554, while he was living with relatives in Helsinge.