Кіріспе

Америка Тәуелсіздік соғысындағы шайқас

Трой-Ривьер шайқасы 1776 жылдың 8 маусымында Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде болды. Квебек губернаторы Гай Карлтон басқаратын британ армиясы, бригадалық генерал Уильям Томпсонның басшылығымен Континенталдық армия бөлімдерінің Сент-Лоуренс өзені аңғарында британдықтардың ілгерілеуін тоқтатуға жасаған әрекетін жеңді. Бұл шайқас американдық отарлаушылардың Квебекке басып кіруінің бір бөлігі болды, ол 1775 жылдың қыркүйегінде провинцияны британдық үкімден босату мақсатымен басталды. Американдық әскерлердің Сент-Лоуренс өзенін кесіп өтуін Квебек жасақтары байқап, Труа-Ривьердегі британдық әскерлерге хабарлады. Жергілікті шаруа американдықтарды батпаққа салап жіберді, бұл британдықтарға ауылға қосымша күштер жіберуге және американдық әскердің артында бекініп алуға мүмкіндік берді. Британдықтардың орналасқан қатары мен батпақтан шыққан американдық әскерлер арасындағы қысқаша шайқастан кейін американдықтар шатасқан түрде шегінді. Шегіну жолдарының кейбіреуі кесілгендіктен, британдықтар генерал Томпсонды және оның көп бөлігін қоса алғанда, көптеген тұтқындарды алды. Бұл Квебек топырағында болған соғыстың соңғы шайқасы еді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Джон Салливан басқаратын американдық әскерлердің қалған бөлігі алдымен Сент-Жан бекінісіне, содан кейін Тикондерога бекінісіне шегінді.

Өмірбаян

1775 жылдың қыркүйегінде Квебекке басып кірген Континенттік армия 1775 жылдың Жаңа жыл түнiнде Квебек қаласына жасалған сәтсiз шабуылда зор үлкен соққыға ұшырады. Сол жеңілістен кейін Бенедикт Арнольд және армияның қалған бөлігі 1776 жылдың мамырына дейін Квебекті қоршауға алды. 6 мамырдың таңында үш Корольдік теңіз кемесі Квебек портына кірді. Бұл кемелердегі әскерлер дереу қалаға жөнелтілді, ал көп ұзамай генерал Гай Карлтон оларды жинап, американдық қоршау лагеріне бастап барды. Сол кезде американдық күштерге қолбасшылық етіп тұрған генерал Джон Томас қана шегінуге дайындық жасап жатқан еді, бірақ британдықтардың келгені оның әскерлерін қорқынышқа түсірді. Ол шамамен 18 мамырда Сорелге жеткен ұйымсыз шегінуді басқарды.

Британдық әскерлер Труа-Ривьерде

Мамыр айы бойына және маусымның басына дейін әскерлер мен соғыс жабдықтарын тасымалдайтын кемелер Квебекке келіп түсті. 2 маусымға қарай Карлтон генерал Джон Бургойнмен бірге 9-шы, 20-шы, 29-шы, 53-ші және 60-шы жаяу полктерін өзінің құрамасына қосты. Флотпен бірге Барон Ридезель басқаратын Брансвик Гессен әскерлері де келді. Америкалықтар мамыр айының басында шегінгеннен кейін Карлтон елеулі шабуылға бармады, бірақ 22 мамырда Аллан Маклиннің басшылығымен 47-ші және 29-шы жаяу полктерінің бөлімдерін Трои-Ривьерге жіберді. Бригад генерал Саймон Фрейзер 2 маусымда Трои-Ривьерге қосымша күштерді жеткізді. 7 маусымға қарай Трои-Ривьердегі жердегі күштер саны шамамен 1000-ға жетті, ал ауылға жақын және өзен бойымен бірнеше шақырымға дейін 25 кеме қосымша әскерлер мен жабдықтармен тізілді.

Америкалық келісімдер

Томас үш кеменің, ішінде небары жүздей сарбаз бар, мерзімінен бұрын келгендігіне байланысты британдық әскердің нақты мөлшерін білмеді. 21 мамырда Сорельде өткен соғыс кеңесіне Екінші Континенттік Конгрестің өкілдері де қатысты. Бұл шешім британдық әскердің күші туралы анық емес хабарлар мен қауесеттерге негізделіп қабылданды және әскери емес Конгресс өкілдері басымдық танытты. 21 мамырда Томас шешекке шалдықты, ол 2 маусымда қайтыс болды. Оның орнына бригадалық генерал Уильям Томпсон қысқа мерзімге келді, ол 5 маусымда Форт Тикондерогадан қосымша күштермен Сорельге келген кезде қолбасшылықты генерал Джон Салливанға тапсырды. 5 маусымда, Салливанның келуіне бірнеше сағат қалғанда, Томпсон полковник Артур Сент-Клэр басқаруымен 600 сарбазды Трой-Ривьерге жонелтті, мақсаты – ондағы шағын британдық күшті күтпеген шабуылмен жеңу. Салливан Сорельге келгеннен кейін бірден Томпсонды 1600 сарбазбен бірге оларды қууға жіберді. Бұл күштер Сент-Клэрді Николетте қуып жетеді, онда келесі күні өзендегі әскерлердің қозғалысына қарсы қорғаныс құрылыстары салынды. 7 маусым күні түні Томпсон, Сент-Клэр және 2000-ға жуық сарбаз өзеннен өтіп, Трой-Ривьерден бірнеше шақырым жоғарыдағы Понт-дю-Лакқа түсті.

Шайқас

Америкалықтардың шабуылын жергілікті жасақтың капитаны көріп, дереу Трои-Ривьердегі британдық лагерьге жетіп, генерал Фрейзерге хабарлады. Томпсон қону жерін күзету үшін 250 сарбазды қалдырып, қалғандарын Трои-Ривьерге қарай жолдады. Жергілікті жерді білмейтіндіктен, ол жергілікті шаруа Антуан Готьеден сарбаздарды Трои-Ривьерге бастап салуын өтінді. Готье әдейі түрде америкалық әскерді батпақты, қиын өтетін жерге жетеледі, одан шығуларына сағаттаған уақыт кетті. Осы уақытта америкалықтардың келгені туралы естіген британдықтар флоттан әскер түсіріп, ауыл сыртындағы жолда шайқасқа дайындалды. Сонымен қатар, Пойнт-дю-Лакқа кемелер жіберілді, олар американдық күзетшілерді өзеннің арғы жағына қашуға мәжбүр етті, көптеген қайықтарды қалдырып кетті. Томпсон бастаған американдық сарбаздар батпақтан шығып, HMS "Мартин" кемесіне тап болды, ол оларды жүзімша түйірдей оқтармен кері батпаққа қуды. Полковник Энтони Уэйн басқаратын сарбаздар тобы да батпақтан шығып, Фрейзердің жасағына қарсы тұрды. Ұзаққа соқпаған атыс болды, бірақ Фрейзердің күштеріне қарағанда әлсіз болғандықтан америкалықтар шатыр-шұңқыр қашып, қару-жарақтары мен жабдықтарын қалдырып кетті. Американдықтардың бір бөлігі орман шетіне шегініп, қамтылуға тырысып, британдық сарбаздарға шабуыл жасауға әрекеттенді, бірақ британдықтардың атысы оларды жолдан алса, өзендегі кемелердің атысы жағалауға жақындауға мүмкіндік бермеді. Генерал Карлтон шайқас аяқталғанда Трои-Ривьерге келді. Майор Грант басқаратын британдық жасақ Сент-Лоуренс өзенінің солтүстік жағалауымен шегінетін американдықтар үшін маңызды болған Ривьер-дю-Луп көпірін басып алды. Карлтон Грантқа кері шегінуге бұйрық берді, осылайша көптеген американдықтар қашуға мүмкіндік алды, себебі ол көптеген тұтқындармен айналысқысы келмеді немесе американдықтарды одан әрі әлсіретуді көздеді. Брендан Морриссидің сөзінше, шамамен 30 маусымда Континентальдық армия провинцияны тастап кетті, бірақ Монреальді өртеп жіберуге тырысқаннан кейін, сондай-ақ Форт-Сен-Жанды және Шамплейн көлінде жүзуге жарамды барлық әскери кемелерді жойды. Карлтон британдық армияның көп бөлігін 9 маусымда Сорельге қарай жолға шығуға бұйырды, бірақ олар 13 маусымда оған қосылғанға дейін шықпады. Британдық армияның бөлімдері 17 маусымда Монреальге кірді және Форт-Сен-Жанға соңғы американдықтарды (соңғысы Бенедикт Арнольд болған деп хабарланды) оның өртенген қирандыларынан кетуіне үлкерді. Трои-Ривьер қаласында шайқастың әртүрлі аспектілерін еске түсіретін үш тақта орнатылған. Британдық қатысушыларды құрметтеу үшін тақта Канаданың тарихи орындар және ескерткіштер жөніндегі кеңесі ұлттық тарихи жерге орналастырды. 1985 жылдың тамыз айында Америка революциясының қыздары америкалық қаза тапқандарды құрметтеу үшін Парк Шамплейнге тақта орнатты. 2009 жылдың 4 шілдесінде қаланың 375 жылдығын тойлау кезінде американдық консул Дэвид Феттер Урсулиндерге 130 канад долларын төлеп, символдық түрде қарызын өтеді.