Квебектің шайқасы: Сент-Фуа шайқасы (1760)

Кіріспе

Мюррейдің 3886 адамдық әскері он реггиляр батальонынан, біріккен жеңіл жаяу әскер батальонынан және екі рейнджер ротасынан тұрды. Платоның бүкіл аумағын қамту үшін батальондар әдеттегі иық-иыққа орналасудың орнына, екі қатарға, қатарлар арасында үш фут аралықпен сапталды. Батальондар арасында 40 ярд арақашықтық болды. Жеңіл жаяу әскер оң жақтан қоршады. Оңнан солға қарай 48-ші, 15-ші, 58-ші, 60-шы батальонның 2-ші батальоны, 43-ші, 47-ші, 78-ші және 28-ші батальондар орналастырылды. Рейнджерлер мен еріктілер сол жақ қапталды қоршады. Оң жақ қапталдың артында 35-ші жаяу әскер батальоны, ал 60-шы батальонның 3-ші батальоны сол жақ қапталдың резервін құрады. Жаяу әскерге 20 зеңбірек және екі гаубица көмектесті. Бір сержант британдық армияның "жартылай аштықтан, қаншаңдықтан әлсіреген, аяулы, сүйектен ғана тұратын әскер" екенін жазды.

Солтүстік флангі

Француз әскерінің әлі де орналасып жатқанын байқаған Мюррей, жауларына дайындыққа үлкермес бұрын шабуыл жасауға бел буды. Британдықтар шабуылға көшкенде, Левис өзінің үш құрамы толық оң жақ бригадасын Силлери орманына кері шегіндірді. Осы кезде француздың сол жақ қанаты әлі де жайылмаған еді. Британдық жеңіл жаяу әскері оң жақтанғы жел тегірменінен бірнеше француз гранадерлерін ығыстырып шығарды. Оларды қуалай келе, олар көп ұзамай қиындыққа тап болды. Француздың сол жақ әскерлері қарқынды шабуыл жасап, жеңіл жаяу әскерін шашыратты. Мюррей резервтен 35-ші полктің әскерлерін жіберіп, британдықтардың оң жақ флангын қалпына келтірді.

Шешім

Британдық сол жақ әскерлері бірнеше редуттарды басып алды, бірақ Левис оң қанатымен күшті қарсы шабуыл ұйымдастырды. Мюррей шабуылды тоқтату үшін соңғы резервін, 3/60-шы полкін жіберді. Одан әрі, ол Левис көбінесе назар алмаған 43-ші полкін ортадан шығарып, сол жақ қанатын қолдау үшін қайта орналастырды. Дегенмен, британдық сол жақ флангі ауыр шығындарға ұшырағаннан кейін, соңында мойынсырады, және желі солдан оңға қарай құлдырап түсті. Левис кейіннен британдықтарды Квебектен бөліп тастауға тырысқанын, бірақ бір қателік оның жауына қашуға мүмкіндік берді деп мәлімдеді. Бұйрыққа бағынып, тура шабуыл жасаудың орнына, оның оң қанатындағы бригадалардың бірі жолдан тайып, сол жақ қанатқа көмектесуге бет бұрды.

Шығындар

Британдық әскер 292 қаза тапты, 837 жараланды және 53 тұтқынға алынды, жалпы саны 1,182 адам шығынға ұшырады. Француздар 833 сарбазын жоғалтты, оның ішінде 193 қаза тапты және 640 жараланды. 15-ші полк барлық шендегі 386 сарбазының 138-ін, яғни 34% шығынға ұшыратты. Фрейзер Хайлендерлерінің (78-ші) офицерлерінің үштен екісі қаза тапты немесе жараланды. Осылайша, Сент-Фой шайқасы Канада топырағында болған ең қанды шайқастардың бірі болып табылады.

Жетілмеген қоршау

Алайда Леви Квебекті қайтара алмады. Британдықтар қала қабырғаларының артына шегініп, Левистің мамыр айында теңіз күштерінің келуіне дейін әлсіз қоршауын тойтарды. Француз флоты ешқашан келген жоқ, себебі Францияның теңіз күштеріне деген үміті өткен күзде Киберон шығанағында жойылды, ал Франциядан жіберілген бірнеше көмек кемелері Шалеур шығанағындағы Рестигуш шайқасында жоғалып кетті. HMS Lowestoffe Квебекке жақындағанда өзінің туын көтерді, одан кейін HMS Diana және коммодор Свантон басқаратын HMS Vanguard Левидің Сен-Лорандағы қолдау кемелерін жойды. Ол дереу қоршауды көтерді және Монреальге шегінді, онда қыркүйек айында қалаға үш бағыттан келген көптеген британдық күштерге берілді.

Жады

1863 жылы Квебектегі "Батырлар монументі" Сент-Фой шайқасын еске алды. Ол 1850-1930 жылдар аралығында Канада бойынша өткен естелік шараларының толқынының бастауы болды. Бұл шаралар жағымды естеліктер қалыптастыруға, британдық жаулап алудың қаталдығын жасыруға және ағылшын және француз тілдес халықтарды жақындастыруға бағытталған еді. Француздардың жеңісінің нәтижесі британдық әскери кемелердің келуімен жойылған шайқас және оның салдары, модернист ақын Ф.Р. Скотттың "Квебек террасасында" атты туындысында драмалық түрде бейнеленді: