1758 жылғы Карильон шайқасы: Француз-үнді соғысының қанымен өткен шайқасы

Кіріспе

1758 жылы Француздар мен Үндістер соғысының шайқасы

Канада
| қарсыласушы2 = Ұлыбритания Корольдігі
🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Ұлыбритания Корольдігі Америкасы
| басшы1 = Луи Жозеф де Монкальм, Шевалье де Левис
| басшы2 = Джеймс Аберкромби, Жорж Хоу
| күші1 = 3600 қатарлы әскер, ополчение және үндістер
| күші2 = 6000 қатарлы әскер, 12000 провинциялық әскер, рейнджерлер және үндістер
| шығындар1 = 104 қаза тапты, 273 жараланды. 1758 жылдың 8 шілдесінде Француздар мен Үндістер соғысы кезінде (бұл жаһандық Жеті жылдық соғыстың бір бөлігі болды) шайқас болды. Ол Нью-Йорк британдық колониясы мен Жаңа Франция француз колониясының арасындағы шекаралық аймақтағы Шамплейн көлінің жағасындағы Форт-Кариллон (қазір Форт-Тикондерога деп аталады) маңында өтті. Шайқас негізінен форттан шамамен үш төрттен бір шақырым (бір километр) қашықтықтағы төбеде болды. Генерал маркиз де Монкальм мен Шевалье де Левис басқаратын 3600 шамасындағы француз армиясы генерал Джеймс Аберкромби басқаратын британдық әскерлердің сандық артық күшін жеңді. Британдықтар бекінілген француз позициясына алдын ала артиллерия қолданбастан шабуыл жасады, бұл оларды және олардың одақтастарын осал қалдырып, француздердің толық жеңіске қол жеткізуіне мүмкіндік берді. Бұл шайқас соғыстың американдық майданындағы ең қанды шайқас болды, 3000-нан астам адам қаза тапты. Француздардың шығыны шамамен 400 адамды құрады, ал британдықтардың шығыны 2000-нан асты. Америка тарихшысы Лоуренс Генри Гипсон Аберкромбидің жорығы туралы: «Америка жерінде жауапты лауазымдағы адамдардың мұндай көп қателіктерімен өткен әскери жорық болған емес» деп жазды. Көптеген әскери тарихшылар Кариллон шайқасын тактикалық әскери нашарлықтың классикалық мысалы ретінде келтіреді. Форттың орналасқан жерінің ең маңызды географиялық кемшілігі – бұл Тау Defiance (бұл шайқас кезінде Rattlesnake Hill деп, ал 1770 жылдары Sugar Bush деп аталды), ол форттан оңтүстікке қарай, Ла Шют өзенінен арғы бетте орналасқан. Бұл тік және тығыз орманды төбе фортқа бағытталған артиллерия үшін өте қолайлы ату позициясын ұсынды. Монкальмның бас инженері Николя Сарребоурсе де Понтлерой форттың орны туралы: «Егер маған оны қоршауға тапсырылса, маған тек алты миномет және екі зеңбірек қана жеткілікті болар еді» деді.

Canada
| combatant2 = Kingdom of Great Britain
🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Kingdom of Great Britain America
| commander1 = Louis Joseph de MontcalmChevalier de Levis
| commander2 = James AbercrombieGeorge Howe
| strength1 = 3,600 regulars, militia, & Indians
| strength2 = 6,000 regulars12,000 provincial troops, rangers, & Indians
| casualties1 = 104 killed273 wounded was fought on July 8, 1758, during the French and Indian War (which was part of the global Seven Years' War). It was fought near Fort Carillon (now known as Fort Ticonderoga) on the shore of Lake Champlain in the frontier area between the British colony of New York and the French colony of New France. In the battle, which took place primarily on a rise about three quarters of a mile (one km) from the fort itself, a French army of about 3,600 men under General Marquis de Montcalm and the Chevalier de Levis defeated a numerically superior force of British troops under General James Abercrombie, which frontally assaulted an entrenched French position without using field artillery, a lack that left the British and their allies vulnerable and allowed the French to win a complete victory. The battle was the bloodiest of the American theater of the war, with over 3,000 casualties suffered. French losses were about 400, while more than 2,000 were British. American historian Lawrence Henry Gipson wrote of Abercrombie's campaign that "no military campaign was ever launched on American soil that involved a greater number of errors of judgment on the part of those in positions of responsibility". Many military historians have cited the Battle of Carillon as a classic example of tactical military incompetence. The most serious geographic defect in the fort's location was Mount Defiance (known at the time of this battle as Rattlesnake Hill, and in the 1770s as Sugar Bush), which lay to the south of the fort, across the La Chute River. This hill, which was steep and densely forested, provided an excellent firing position for cannon aimed at the fort. Nicolas Sarrebource de Pontleroy, Montcalm's chief engineer, said of the fort's site, "Were I to be entrusted with the siege of it, I should require only six mortars and two cannon."

Өмірбаян

1758 жылға дейін француз-үнді соғысы британдықтар үшін өте қиын өтті, олардың әскерлері көбінесе өз мақсаттарына жете алмады. 1757 жылы Солтүстік Америкадағы француз жеңістері және Еуропадағы әскери сәтсіздіктерден кейін Уильям Питт жеті жылдық соғыста британдық әскери күш-жігерінің бағытын толыққанды бақылауға алды. Францияның күшті болған Еуропасында қорғанысқа, ал Францияның әлсіз болған Солтүстік Америкасында шабуылға баса назар аударатын стратегияны қолданып, ол үш стратегиялық науқанда Жаңа Францияға (Францияның Солтүстік Америкадағы колонияларына) шабуыл жасауға шешім қабылдады. Пенсильвания шекарасындағы Форт-Дюкесне және Луисбург бекінісін (Иль-Рояль, қазіргі Кейп-Бретон аралы) басып алу үшін кең ауқымды науқандар жоспарланды. Үшінші науқан генерал Джеймс Аберкромбиге тапсырылды, ол Шамплейн аңғары арқылы Канадаға шабуыл жасауды міндеттелді. Питт бұл жорықты Джордж Хаудың, шебер тактик және сергекті көшбасшының басқаруын қалаған болар еді, бірақ қызмет мерзімі мен саяси мәселелер оны салыстырмалы түрде белгілі емес Аберкромбиді тағайындауға мәжбүр етті. Хау бригадир-генерал болып тағайындалды және Аберкромбидің орынбасары болды. Француздар 1755 жылы Кариллон фортын салуды бастады және оны 1757 жылы Форт Уильям Генриді сәтті қоршауға бастау үшін пайдаланды. Осы және Солтүстік Америкадағы 1757 жылғы басқа да жетістіктеріне қарамастан, олардың жағдайы 1758 жылы жақсы болған жоқ. Наурыз айының басында Солтүстік Америкадағы француз күштерінің бас қолбасшысы Луи Жозеф де Монкальм және Жаңа Францияның губернаторы маркиз де Водреюль британдықтардың оларға қарсы көптеген әскерлерді жіберуді жоспарлап отырғанын және Франция королі Людовик XV-тен шамалы қолдау күтетінін білді. Франциядан қолдаудың болмауының басты себебі француз әскерінің Ұлыбританияның Корольдік теңіз күші басымдық танытқан Атлант мұхиты арқылы маңызды әскери күштерді жылжыту қаупін қабылдағысы келмеді. Бұл жағдай 1757 жылы Канададағы нашар егінмен одан әрі ушықты, нәтижесінде қыс суық болған сайын азық-түлік тапшылығы туды. Бір-бірімен жақсы қарым-қатынаста болмаған Монкальм мен Водреюль британдық қауіпке қалай тойтарыс беру керектігі туралы пікірде келіспеді. Олардың 5000-нан аспайтын тұрақты әскері, шамамен алты мың жасақшысы және шектеулі үндістер одақтастары болды, олар британдық күштерге, сандық көрсеткіштері 50 000-ға жететін, қарсы тұруға тиіс болды. Водреюль жеңіске жетті және 1758 жылдың маусым айында Монкальм Квебектен Кариллонға аттанды.

Prior to 1758, the French and Indian War had gone very poorly for the British, whose military met few of its objectives. Following a string of French victories in 1757 in North America, coupled with military setbacks in Europe, William Pitt gained full control of the direction of British military efforts in the Seven Years' War. Embarking on a strategy that emphasized defense in Europe, where France was strong, and offense in North America, where France was weak, he resolved to attack New France (the colonial holdings of France in North America) in three strategic campaigns. Large scale campaigns were planned to capture Fort Duquesne on the Pennsylvania frontier and the fortress at Louisbourg (on Île Royale, now known as Cape Breton Island). The third campaign, assigned to General James Abercrombie, was to launch an attack against Canada through the Champlain Valley. Pitt probably would have preferred to have George Howe, a skilled tactician and a dynamic leader, lead this expedition, but seniority and political considerations led him to appoint the relatively undistinguished Abercrombie instead. Howe was appointed a brigadier general, and placed as Abercrombie's second in command. The French, who had started construction on Fort Carillon in 1755, used it as a launching point for the successful siege of Fort William Henry in 1757. Despite that and other successes in North America in 1757, the situation did not look good for them in 1758. As early as March, Louis Joseph de Montcalm, the commanding general responsible of the French forces in North America, and the Marquis de Vaudreuil, New France's governor, were aware that the British were planning to send large numbers of troops against them, and that they would have relatively little support from King Louis XV of France. The lack of support from France was in large part due to an unwillingness of the French military to risk the movement of significant military forces across the Atlantic Ocean, which was dominated by Britain's Royal Navy. This situation was further exacerbated by Canada's poor harvest in 1757, which resulted in food shortages as the winter progressed. Montcalm and Vaudreuil, who did not get along with each other, differed on how to deal with the British threat. They had fewer than 5,000 regular troops, an estimated six thousand militia men, and a limited number of Indian allies, to bring against British forces reported to number 50,000. Vaudreuil prevailed, and in June 1758 Montcalm left Quebec for Carillon.

Британдық препараттар

Британдықтар әскерін генерал Джеймс Аберкромбидің басшылығымен Джордж көлінің оңтүстік жағында орналасқан, бірақ өткен жылы француздар басып алып жойған Форт Уильям Генридің қирандыларына жақын жинады. Олар сол кезде Солтүстік Америкадағы ең ірі әскер күші – 16 000 сарбазды құрады. Оның құрамында 6 000 қатарлы әскер болды, оның ішінде лорд Джон Мюррейдің 42-ші (Гайленд) жаяу полкі, 27-ші (Иннискиллинг) жаяу полкі, 44-ші жаяу полкі, 46-шы жаяу полкі, 55-ші жаяу полкі, 60-шы (Royal American) полкінің 1-ші және 4-ші батальондары, сондай-ақ Гейджтің жеңіл жаяу әскері кірді. Милициямен қолдау көрсеткен провинциялар: Коннектикут, Массачусетс, Нью-Йорк, Нью-Джерси және Род-Айленд. 1758 жылдың 5 шілдесінде осы әскерлер қайықтарға мінді, ал 6 шілдеде Джордж көлінің солтүстік жағасына түсті. Монкальм 30 маусымда Кариллон фортына келді, онда бар болғаны 3 500 сарбазы бар және тоғыз күнге жететін азық-түлігі ғана бар, жеткіліксіз гарнизонды тапты. Ол дереу Бурламак пен үш батальонды Джордж көлінің солтүстік жағасынан шамамен екі шақырым (3,2 км) қашықтықтағы, форттан 10 шақырым жердегі өзен арқылы өтуді басып алу және нығайту үшін жіберді. Монкальм өзі екі батальонды алып, алдын ала лагерьді басып алып нығайтты, ал қалған әскерлер форттың сыртында қосымша қорғаныс құрылысына кірісті. Ол Монреальге жағдай туралы хабар жіберіп, мүмкіндігі болса, шевалье де Левис пен оның сарбаздарын күшейте беруді сұрады. Бұл Водрёйльдің батыс шебіндегі бекіністерде қызмет етуге ниеттенген әскерлері еді. Левис Монреальден әлі кетпегендіктен, Водрёйль оны 400 сарбазбен Кариллонға жіберді. Олар 2 шілдеде Монреальден жолға шықты. 5 шілдеде Бурламак британдық флоттың жақындап келе жатқаны туралы хабар алған соң, капитан Трепезетті және 350-ге жуық сарбазды флотты бақылауға және мүмкіндігі болса, олардың жағаға шығуына кедері келтіруге жіберді. Монкальм британдық флоттың мөлшерін білгенде, ол "Жорж көлінің бетін жабуға жеткілікті" екенін естіген соң, Бурламаққа кері шегінуге бұйрық берді. Өзінің қорғаныс жағдайына қанағаттанған Бурламак қарсылық көрсетті, Монкальм бұйрықты үш рет қайталағанша шегінбеді. Монкальм қозғалыстың ауқымын білген соң, барлық әскерді Кариллонға қайтаруға бұйрық берді және порттағы екі көпірді де қиратты. Бұл шегіну Трепезетті және оның сарбаздарын негізгі күштен оқшаулады. 6 шілде күні кешке бастап француздар форттың солтүстік-батысына қарай, шамамен 1 шақырым қашықтықта, фортқа дейінгі құрлық жолдарын бақылайтын қоршау салуға кірісті. Бернец бұлағы Ла-Шут өзеніне құятын жерге жақын, француз желісіне қайта оралуға тырысқан капитан Трепезеттің жасағы Финеас Лайманның Коннектикут полкімен кездесіп, орманда шайқас болды. Генерал Хаудың колоннасы шайқасқа жақын болғандықтан, ол оларды сол бағытта жетектеді. Олар шайқас орнына жақындаған кезде генерал Хау мылтықтан атылған оқтан зардап шегіп, бірден қаза тапты. Шайқасқа тартылған Массачусетс провинциясының колоннасы француз патрулінің артынан кесіп тастады. Аса қатыгез шайқаста Трепезеттің 150-ге жуық сарбазы қаза тауып, тағы 150-і тұтқынға алынды. Елу сарбаз, оның ішінде Трепезет, Ла-Шут өзенінен жүзіп құтылды. Трепезет келесі күні шайқаста алған жарақатынан қайтыс болды. Қайтыс болғандардың саны туралы мәліметтер әртүрлі. Уильям Нестер британдықтардың шығыны аз болды деп мәлімдейді, он адам қаза тауып, алты адам жараланды, ал Рене Шартранд 100 адам қаза тауып, жараланды, оның ішінде генерал Хаудың қазасы да бар екенін айтады. Британдықтар қиын орманнан шаршап, Хаудың өліміне қайғырып, түнгі сапардан шаршағандықтан, орманға орналасып, келесі күні таңертең жағалауға оралды.

The British amassed their army, under the command of General James Abercrombie, near the remains of Fort William Henry, which lay at the southern end of Lake George but had been destroyed following its capture by the French the previous year. The army numbered fully 16,000 men, making it the largest single force ever deployed in North America at the time. Its complement of 6,000 regular troops included Lord John Murray's Highlanders of the 42nd (Highland) Regiment of Foot, the 27th (Inniskilling) Regiment of Foot, the 44th Regiment of Foot, 46th Regiment of Foot, the 55th Regiment of Foot, the 1st and 4th battalions of 60th (Royal American) Regiment, and Gage's Light Infantry, while the provinces providing militia support included Connecticut, Massachusetts, New York, New Jersey, and Rhode Island. On July 5, 1758, these troops embarked on boats, which unloaded them at the north end of Lake George on July 6. Montcalm arrived at Fort Carillon on June 30, and found there a significantly under staffed garrison, with only 3,500 men, and food sufficient for only nine days. He immediately detached Bourlamaque and three battalions to occupy and fortify the river crossing on the portage trail about two miles (3.2 km) from the northern end of Lake George, about 6 mile (10 km) from the fort. Montcalm himself took two battalions and occupied and fortified an advance camp at the sawmill, while remaining troops were put to work preparing additional defenses outside the fort. He also sent word back to Montreal of the situation, requesting that, if possible, the Chevalier de Lévis and his men, be sent as reinforcement; these were troops that Vaudreuil intended for duty at the western frontier forts. Lévis had not yet left Montreal, so Vaudreuil instead ordered him and 400 troops to Carillon. They departed Montreal on July 2. When word reached Bourlamaque on July 5 that the British fleet was coming, he sent Captain Trépezet and about 350 men to observe the fleet, and, if possible, to prevent their landing. On learning the size of the British fleet, which was reportedly "large enough to cover the face of [Lake George]", Montcalm ordered Bourlamaque to retreat. Bourlamaque, who was satisfied with his defensive situation, resisted, not withdrawing until Montcalm repeated the orders three times. Montcalm, now aware of the scope of the movement, ordered all of the troops back to Carillon, and had both bridges on the portage trail destroyed. These withdrawals isolated Trépezet and his men from the main body,

Beginning on the evening of July 6, the French began to lay out entrenchments on the rise northwest of the fort, about 0.75 mile (1 km) away, that commanded the land routes to the fort. Near the area where Bernetz Brook enters the La Chute, Captain Trépezet and his troop, who were attempting to return to the French lines, encountered Phineas Lyman's Connecticut regiment, sparking a skirmish in the woods. General Howe's column was near the action, so he led it in that direction. As they approached the battle scene, General Howe was hit and instantly killed by a musket ball. A column of Massachusetts provincials, also drawn to the battle, cut off the French patrol's rear. In desperate fighting, about 150 of Trepézet's men were killed, and another 150 were captured. Fifty men, including Trepézet, escaped by swimming across the La Chute. Trepézet died the next day of wounds suffered in the battle. Sources disagree on the number of casualties suffered. William Nester claims British casualties were light, only ten dead and six wounded, while Rene Chartrand claims that there were about 100 killed and wounded, including the loss of General Howe. The British, frustrated by the difficult woods, demoralized by Howe's death, and exhausted from the overnight boat ride, camped in the woods, and returned to the landing point early the next morning.

Портаж жолы

7 шілдеде Аберкромби подполковник Джон Брэдстритті және үлкен күшті порттау жолымен жіберді. Олар Бурламак лагерь құрған бірінші өткелге жеткенде, ондағы көпірді қайта салып, ағаш кесу комбинатының өткеліне қарай жол жүрді. Содан кейін әскер олардың соңынан ілесіп, сол жерде лагерь құрды. Барлаушылар мен тұтқындар Аберкромбиге Монкальмның 6000 салдаты бар екенін және Шевалье де Левистің кез келген сәтте 3000 күшпен қосылуы мүмкін екенін хабарлады. Олар француздардың көптеген құрылыстарын бұталар мен ағаштармен жасырғанын және олардың іс жүзінде дайын екенін білмеді. Клерктің баяндамасында Rattlesnake Hill төбесінің және оның бағының нығайтылуы туралы ұсыныстар болды. Сол күні кешке Аберкромби соғыс кеңесін өткізді. Ол штабына ұсынған нұсқалар тек келесі күнгі шабуыл үш қатарлы немесе төрт қатарлы болуы керек пе деген сұраққа ғана шектелді; кеңес үш қатарды таңдады. Аберкромбидің шабуыл жоспары Клерктің Rattlesnake Hill төбесін нығайту туралы ұсынысын ескермеді; фронталды шабуылдан басқа, 4 алты фунттық зеңбірек пен гаубица Ла-Шют өзенімен төмен ағып, Rattlesnake Hill төбесінің бағына орнатылуы керек еді, ал осы әрекетті қолдау үшін 20 қайықпен әскер жеткізілуі тиіс болды. 8 шілде күні таңертең Клерк француз қорғанысын бақылау үшін тағы да Rattlesnake Hill төбесінің бағына барды; оның баяндамасы француз бекіністерін шабуылмен алуға болатынына сенгенін көрсетті.

Жауынгерлік желілер нысаны

8 шілде күні таңертең Роджерстің рейнджерлері мен полковник Томас Гейдждің 80-ші жеңіл қарулы жаяу әскер полкінің жеңіл әскерлері қалған француз барлаушыларын бекіністердің артына ығыстырды. Монкальм француз күштерін үш бригадаға және резервке ұйымдастырды. Ол бекіністердің ортасында Корольдік Руссильон және Берри батальондарына, Левис оң жақта Беарн, Гвиенна және ла Рейн батальондарына, ал Бурламак сол жақта Ла-Сарр және Лангедок батальондарына басшылық етті. Әр батальонға бекіністі қорғауға шамамен бір бөлігі берілді. Бекіністердің қанаттарын қақпалармен қорғалды, бірақ оң жақтағысы толыққан жоқ. Сол қанат пен Ла-Шют өзені арасындағы төмендік жерді ополченниктер мен теңізшілер күзетті, олар өздерінің позицияларын қорғау үшін абатистер де тұрғызды. Резервтік күштер қамалдың ішінде немесе қамал мен Үміт тауындағы бекіністер арасындағы аумақта орналасқан. Әр батальонның бөлімдері де резервте сақталды, қажет болған жағдайларда көмектесу үшін.

Шайқас

Аберкромби шайқасты сағат 13:00-де басталуы күтілгенімен, 12:30-да сол жақтағы Нью-Йорк полкінің бөлімдері француз қорғаушыларымен қақтығысуды бастады. Шабуылдың шуылы Хавиландты француз желісінің бұзылған болуы мүмкін деген ойға келтірді, сондықтан ол әскерлеріне алға жылжуға бұйрық берді, тіпті барлық қатардағы әскерлер орналаспаған және Аберкромби алға жылжуға рұқсат бермегеніне қарамастан. Нәтижесінде, француз позициясына реттелген, үйлесімді шабуылдың орнына, қатардағы әскерлер шайқасқа бөліп-бөліп кірді. Қатардағы әскерлердің бөлімдері алға жылжыған сайын, олар нұсқау бойынша қатарларға орналасып, содан кейін жылжи бастады. Оң жақтан келгендер, ең аз қашықтықты жүргендер, бірінші болып шабуыл жасады, одан кейін орталық, содан кейін сол жақ. 42-ші полк бастапқыда резервте ұсталды, бірақ қатысуға рұқсат беруді талап еткеннен кейін, олар шайқасқа қосылды. Француздар алға жылжып келе жатқан британдық әскерлерге қарсы от ашып, абатис (сүрегін сою орны немесе қасапхана деген мағынаны білдіретін сөз) жылдам қырғын алаңына айналды. Сағат 14:00-ге қарай шабуылдың бірінші толқыны сәтсіз аяқталғаны анық болды. Монкальм майданда белсенді болды, үстінен жамылғысын шешіп, әскерлерінің арасында жүріп оларды жігерлендірді және олардың барлық қажеттіліктері орындалғанына көз жеткізді. Фрэнсис Паркман мен Томас Манте сияқты тарихшылар Аберкромбидің арақайдықта болғанын (яғни, шайқастан алыс) хабарласа, оның көмекшісі Джеймс Аберкромби шайқастың көп бөлігінде оның Ла-Шут өзенінің жағасында болғанын және шайқастың басында француз желісіне жақындағанын мәлімдеді. Бірінші шабуыл толқыны сәтсіз аяқталғаннан кейін Аберкромби неліктен одан әрі шабуылға бұйрық бергені белгісіз. Өзін қорғап жазғанда, ол кейін Клерктің бекіністерді оңай алуға болатыны туралы бағасына сүйенгенін айтты, бірақ бұл тұжырым бірінші шабуылдың сәтсіздігімен жоққа шығарылды. Сағат 14:00 шамасында, артиллерияны тасымалдаған британдық баржалар Ла-Шут өзенімен төмен ағып, жоспарға қайшы, Ла-Шут аралы мен жағалау арасындағы арнадан өтті. Бұл оларды француздың сол жағына және форттың бірнеше зеңбіректерінің ату қабілетіне енгізді. Форттың оңтүстік-батыс бастионынан атылған оқтар екі баржаны батырып, қалғандарын кері шегінуге мәжбүр етті. Аберкромби өзінің резервтерін, Коннектикут және Нью-Джерси провинциялық әскерлерін шамамен сағат 14:00-де шайқасқа жіберді, бірақ 14:30-да олардың шабуылдары да сәтсіз болғаны анық болды. Аберкромби әскерлерді қайтарып алуға тырысты, бірақ олардың көпшілігі, әсіресе британдықтардың сол жағындағы 42-ші және 46-шы полктер шабуылды жалғастырды. Сағат 17:00 шамасында 42-ші полк француз қабырғасының іргесіне жеткен соңғы, қаһарлы шабуыл жасады; олардың кейбіреулері кедергіні басып өте алды, бірақ штыкпен қаза тауып, өлтірілді. Бір британдық бақылаушы "Біздің әскеріміз тым жылдам құлдырады" деп жазды, ал тағы біреуі "Олар шөп сияқты қиылды" деді. Қырғын түнге дейін жалғасты, көптеген әскерлер майданның арт жағында орнатылған кедергінің артына шегінді. Апаттың ауқымын түсінген Аберкромби әскерлерге жиналып, Джордж көлінің жағажайына қарай жүріп кетуге бұйрық берді. Қараңғы ормандардағы шегіну қорқынышты және ұйымсыз болды, өйткені әскерлер арасында француз шабуылдары туралы қауесет тарады. Келесі күні таңертең армия Джордж көлімен кері қайтып, күн батқанда оңтүстік жағындағы базасына жетті.

While Abercrombie had expected the battle to begin at 1 pm, by 12:30 elements of the New York regiments on the left began engaging the French defenders. The sounds of battle led Haviland to believe that the French line might have been penetrated, so he ordered his men forward, even though not all of the regulars were in place, and Abercrombie had not given an order to advance. The result, rather than an orderly, coordinated advance on the French position, was a piecemeal entry of the regulars into the battle. As companies of the regulars came forward, they arranged themselves into lines as instructed, and then began to advance. The right column, with a shorter distance to travel, attacked first, followed by the center, and then the left. The 42nd had initially been held in reserve, but after insisting on being allowed to participate, they joined the action. The French position was such that they were able to lay down withering fire on the British forces as they advanced, and the abatis (a word that shares derivation with abattoir, or slaughterhouse) rapidly became a killing field. By about 2 pm, it was clear that the first wave of attack had failed. Montcalm was active on the battlefield, having removed his coat, and was moving among his men, giving encouragement and making sure all of their needs were being met. Abercrombie, who was reported by early historians like Francis Parkman and Thomas Mante to be at the sawmill (and thus well away from the action), was reported by his aide, James Abercrombie, to be near the rear of the lines by the La Chute River during much of the battle, and to have approached the front of the French lines at one point early in the battle. It is uncertain why, after the first wave of attack failed, Abercrombie persisted in ordering further attacks. Writing in his own defense, he later claimed that he was relying on Clerk's assessment that the works could be easily taken; this was clearly refuted by the failure of the first charge. Around 2 p. m., the British barges carrying artillery floated down the La Chute River, and, contrary to plan, came down a channel between an island in the La Chute and the shore. This brought them within range of the French left and some of the fort's guns. Fire from cannons on the fort's southwest bastion's sank two of the barges, spurring the remaining vessels to retreat. Abercrombie ordered his reserves, the Connecticut and New Jersey provincials, into the battle around 2, but by 2:30 it was clear their attack also failed. Abercrombie then tried to recall the troops, but a significant number, notably the 42nd and 46th regiments on the British left, persisted in the attack. Around 5 pm the 42nd made a desperate advance that actually succeeded in reaching the base of the French wall; those that actually managed to scale the breastwork were bayoneted. One British observer noted that "Our Forces Fell Exceeding Fast", while another wrote that they were "Cut Down Like Grass". The slaughter went on until nightfall, with a great many men retreating behind a breastwork that had been erected at the back of the battlefield. Finally realizing the scope of the disaster, Abercrombie ordered the troops to muster and march down to the landing on Lake George. The retreat in the dark woods became somewhat panicked and disorganized, as rumors of French attacks swirled among the troops. By dawn the next morning, the army was rowing back up Lake George, reaching its base at the southern end around sunset.

Салдары

Монкальм екінші британдық шабуылдан сақтанып, ұзақ күнге созылған шайқастан кейін әскерлерінің шаршағанына алаңдады, сол себепті оларға сыра мен шарап әкеліп берді. Әскерлер түні бойы жаңадан шабуыл болатынына күдікпен, ұйықтап, қорғаныс құрылыстарын жаңартып отырды. Бұл шайқас туралы жаңалық Англияға Луисбург түскенін хабарлағаннан кейін көп ұзамай жетті, бұл жеңіс тойын сәл тоқтатты. 1758 жылғы британдық жеңістердің толық мәні сол жылдың соңында ғана Англияға жетті, Питт Нью-Францияны жаулап алудың маңызды қадамдары болған Дюкесн және Фронтенак бекіністеріндегі табыстарды естігенде. Егер Кариллон да 1758 жылы түскен болса, жаулап алу 1758 немесе 1759 жылы аяқталуы мүмкін еді; бірақ Монреаль (соңғы қарсылық көрсеткен орын) 1760 жылға дейін берілмеді. Форт-Освего, Квебек және Кариллоннан шабуылдар ұйымдастырылды, ал Кариллон 1759 жылы Луисбургте жеңіске жеткен Джеффри Амхерст басқаратын әскерлермен басып алынып, Тикондерога деп аталды. Аберкромби енді ешқандай әскери жорыққа қатыспады. Ұлыбританияның әскери стратегиясын жасаған және тамызда жеңіліс туралы хабар алған британдық Сыртқы істер министрі Уильям Питт 18 қыркүйекте Аберкромбиге "Патша сіздің Англияға оралуыңызды жөн деп тапты" деп хат жазды. Аберкромби мансаптық өсуін жалғастырып, 1772 жылы толық генерал шеніне жетті.

Шығындар

Бұл соғыс ең қанды шайқас болды, онда 3000-нан астам адам қаза тапты. Генерал Аберкромби 547 адамның қаза болғанын, 1356 адамның жараланғанын және 77 адамның жоғалып кеткенін хабарлады. Левис бір есепте француздардың 800 британдық денесін тапқанын мәлімдеді, бұл Аберкромбинің нақты қаза болғандардың санын азайтып көрсеткені мүмкін екенін көрсетеді. Шартран бағалауынша, негізгі шайқаста британдықтардың 1000-ге жуық қаза тапқаны (немесе жараларынан қайтыс болғаны) және шамамен 1500 адам жараланған. 6 шілдедегі шайқаста британдықтар 100 адам қаза тауып, жараланды, сондай-ақ генерал Хоу да қаза тапты. 1758 жылдың шілдесінде король Георг III 42-ші полкті бұрынғы шайқастардағы батылдығы үшін «Royal» полкі деп атады және оның ерекше батылдығын, адалдығын және үлгілі мінез-құлқын көрсету үшін екінші батальон қосуға рұхсат беретін жарлық шығарды. Алайда, король полктің күшінің жартысына жуығын жоғалтқанын тамыз айында ғана білді. Қара күзеттің майоры Дункан Кэмпбеллдің өлімі туралы аңыз ұзақ жылдар бойы айтылып келеді. 1742 жылы Кэмпбеллге түс көрінісінде оның қайтыс болған ағасы «Тикондерогада» кездесетінін уәде еткен, ол кезде бұл жердің аты оған белгісіз болған. Кэмпбелл шайқаста алған жараларынан қайтыс болды.

Талдау

Бұл шайқас барысында екі қолбасшының да іс-қимылдары кеңінен талданды. Монкальм шайқаста жақсы көрсеткенімен, кейбір тактикалық мүмкіндіктер оның назарынан қалып қойды, ал Кариллондағы қорғанысқа дайындық кезіндегі кейбір әрекеттері сұрақ тудырады. Керісінше, Аберкромби жасағанның барлығы дерлік күмәнді. Тарихшылар арасында ол қабілетсіз қолбасшы екендігі жиі айтылады.

Монкальм

Екі қолбасшы да еуропалық соғыс ортасының өнімдері болды, ол көбінесе ашық далаларда, салыстырмалы түрде жеңіл қозғалыспен жүргізілді, сондықтан олар орман соғысына бейімсіз болды. Екеуі де индейлер мен Роджерстің рейнджерлері сияқты британдықтардың жүргізген тәртіпсіз соғысын ұнатпады, бірақ бұл операциялық ортаны ескере отырып, оларды қажетті жамандық деп санады. Француздар соғыс бойындағы салыстырмалы түрде аз санды күштерін арттыру үшін индейлердің қолдауына сенегенімен, бұл шайқаста индей күштері өте аз болды, ал Монкальм оларды және олардың әдістерін ұнатпады. Монкальмға әсіресе соғыстың одан да тәртіпсіз түрін қолдану пайдалы болар еді. Ол Джордж көлінің солтүстік жағындағы британдықтардың қонуына қарсы тұруға болатын жерді тексермеген көрінеді. Сонымен қатар, француздар шектеулі орманды аймақтарды пайдаланып британдықтардың сандық артықшылығын тежеп, порттау жолының барлық бөлігі үшін күресе алатын еді. Порттау жолы бойында бекіністер салынғанымен, француздар оларды тастап кеткені – бұл стратегиялық ойлаудың жетіспеушілігін көрсетеді. Нестердің бағалауынша, порттау жолының алғашқы кезеңінде қарсылық көрсету Монкальмға қорғанысқа дайындалу үшін бір күн қосымша уақыт берер еді.

Аберкромби

1911 жылы Джеймс Холден американдық және британдық жазушылардың, соның ішінде замандастары мен тарихтан белгілілерінің, Аберкромбиді сипаттау үшін "ақымақ", "қорыққан", "дайын емес" және "қарт әйел" сияқты сөздерді қолданғанын айтқан.

Жарыс алдында

Аберкромбиді сынау оның салыстырмалы түрде нашар ақыл-ойға сүйенуінен басталады. Оған француздардың Кариллондағы күші 6000 адамды құрап, тағы 3000 адам күтіліп отырғаны туралы хабар жеткен. Бұл хабарлардың көп бөлігі француз дезертирлері мен тұтқындарынан алынған, ал Аберкромби оларды барлаушылар немесе жеңіл жаяу әскер жіберу арқылы тексеруі керек еді. Есептер дұрыс болған жағдайда да, Аберкромби әскері Монкальм әскерінен салмақты түрде басым болды. Сол дереккөздер бекіністегі азық-түлік тапшылығы туралы да хабарлаған болуы керек, бұл қоршаудың тез аяқталуын білдіретін белгі болды. Аберкромбидің келесі қатесі Мэтью Клерктің талдауына тым көп сенуі болды. Оның тәжірибелі инженерлердің жетіспеуі француз қорғанысының жай-күйін дұрыс бағалауда жиі қателіктерге әкелді. Аберкромбидің асығуға ниетті екені анық, ол Клерктің Rattlesnake Hill-ді нығайту туралы ұсынысын қабылдағысы келмеді, содан кейін Клеркті кінәлады, ол инженердің кеңесімен ғана әрекет еткенін мәлімдеді. Клерк шайқаста қаза тапқандықтан, өзін кінәлаудың бір бөлігін тағайындауға қарсы қорғану мүмкіндігі болмады. 44-ші полктің капитаны Чарльз Ли Rattlesnake Hill-де артиллерияны қолдану мүмкіндігі туралы былай деп жазды: "Бізге одақтас сияқты көрінген бір төбе болды, ол тікелей шепке бақылау жасады, сол жерге екі кішкентай зеңбірек дұрыс орналастырылғанда француздарды қысқа мерзім ішінде олардың бекіністерінен ығыстырып жіберуге болатын еді [ ] бірақ бұл туралы ешкім ойламады, бұл (елестете аласыздар) ешқандай ақымақтыққа берілмеген кез келген адамға да түсінікті болуы керек еді." Тактикалық шешім – зеңбіректерді алға жылжытпау, Аберкромбидің ең маңызды қателіктерінің бірі болуы мүмкін. Зеңбіректерді француз бекіністеріне қарсы қолдану абатис арқылы жол ашып, бекіністерді бұзуға мүмкіндік берген болар еді.

Соғыстан кейін

Британдықтардың кері шегінуінің ұйымдаспағандығы тиімді басшылықтың жоғалғанын көрсетті. Тәжірибелі қолбасшы Джордж көлінің жағасында тоқтап, жағдайды бағалап, француз әскеріне қарсы қоршау операцияларын бастауға болатын еді. Аберкромби, әскерінің кейбір бөлігін таңқалдырғандай, Джордж көлінің оңтүстік жағына дейін кері шегінуге бұйрық берді. Нестер бұған басқа да ақылға қонымды себеп таба алмады, сондықтан генерал қорқып кеткен болуы керек деп санайды. Бургойн келгенге дейін Форт Тикондерогадағы қорғанысын дайындап жүрген Энтони Уэйн Вашингтонға фортты "көп қан төгілмейтіндей алып тастау мүмкін емес" деп хат жазды. 1777 жылдың шілде айында американдықтар Тикондерога фортын көп ұрыссыз-ақ тапсырды. Қазіргі Квебек туы Кариллон шайқасында жеңіске жеткен француз әскерлерінің көтерген байрағына негізделген. Қазір Кариллон туы деп белгілі болған байрақ 17 ғасырға дейін жетеді, бұл туралы мата сарапшысы Жан Мишель Тухшерер растады: "Бұл ту, сөзсіз, 17 ғасырдың ерекше құжаты". Мадоннаның астындағы ескірген гербтер, ең болмаса, Шарль де Боарноа маркизіне (1671–1749) тиесілі болған, ол 1726 жылдан 1747 жылға дейін Жаңа Францияның губернаторы болды: бір жағы күміс, үш мерлеткаға орнатылған қылыш. Францияның гербі бар байраққа жеке гербін салуға тек губернатордың ғана құқығы болды, ал Боарноаның ғана гербін қолдау үшін бүркіттері болды. Ту, шамамен 1726 жылы, Боарноа маркизінің келуіне және 1732 жылдың 29 мамырында, Сент-Луи ордені үшін "Bellicae virtutis praemium" девизімен көрсетілген күні жасалды. Алайда, тарихшы Алистер Фрейзер бұл тудың шайқаста болғаны туралы әңгімелер 19 ғасырдағы ойдан шығарылғандық деп санайды, себебі байрақ дизайны негізделген үлкен діни байрақ (2x3 метр немесе 6x10 фут) шайқаста ту ретінде қолданылғанына ешқандай дәлел жоқ. Бұл шайқас Джеймс Фенимор Купердің 1845 жылғы "Сатанстoe" романында да қаншалықты тарихи дәлдікпен сипатталған.

The disorganized nature of the British retreat demonstrated a loss of effective command. An experienced commander could easily have encamped at the Lake George landing, taken stock of the situation, and begun siege operations against the French. Abercrombie, to the surprise of some in his army, ordered a retreat all the way back to the south end of Lake George. Nester, unable to find other rational reasons for this, claims that the general must have panicked. Anthony Wayne, who was at Fort Ticonderoga preparing its defenses before Burgoyne's arrival, wrote to Washington that the fort "can never be carried, without much loss of blood". Fort Ticonderoga was surrendered by the Americans without much of a fight in July 1777. The modern flag of Quebec is based upon a banner reputedly carried by the victorious French forces at Carillon. The banner, now known as the flag of Carillon, dates back to the 17th century, confirmed by textile expert Jean Michel Tuchscherer: "The flag is without doubt an exceptional piece of document from the 17th century". As for the coat of arm under the madonna now erased, they were most probably that of Charles, Marquis of Beauharnois (1671–1749), Governor of New France from 1726 to 1747: Silver on one side with a saber, mounted on three merlettes. Only the governor had the right to inscribe his personal crest on a banner with the arms of France, and only Beauharnois had the eagles to support his crest. The flag was probably fabricated around 1726, date of the arrival of Marquis de Beauharnois, and May 29, 1732, date when it was flown for the order of Saint Louis, with its motto: Bellicae virtutis praemium. However, historian Alistair Fraser is of the opinion that stories of the flag's presence on the battlefield appear to be a 19th century fabrication, as there is no evidence that the large religious banner (2 by 3 meters, or 6 by 10 feet) on which the flag design was based was actually used as a standard at the battle. The battle is also described, with some historical accuracy, in James Fenimore Cooper's 1845 novel Satanstoe.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Бұл жұмыста Аберкромбидің шайқас туралы хабарламасының басылымы қоса берілген.