Кіріспе

1814 - 1815 - 1816

Қаңтар

2 қаңтар – Лорд Байрон Англияның Дарем графтығындағы Сихэм қаласында Анна Изабелла Милбанкке үйленеді. 3 қаңтар – Австрия, Ұлыбритания және Бурбон Франциясы Пруссия мен Ресейге қарсы құпия қорғаныс одағы туралы шартқа қол қояды. 8 қаңтар – Нью-Орлеан шайқасы: Эндрю Джексон басқарған американдық әскерлер сэр Эдвард Пакенхэм басқарған британдық әскерлерді жеңіске жетеді. Американдықтар шамамен 60 адамдық шығынға ұшырайды, ал британдықтар шамамен 2000 адамды жоғалтады (шайқас шамамен 30 минутқа созылады). 13 қаңтар – 1812 жылғы соғыс: Британдық әскерлер Джорджия штатының Сент-Мэрис қаласындағы Питер бекінісін басып алады, бұл соғыстың штат аумағында болған жалғыз шайқасы. 15 қаңтар – 1812 жылғы соғыс: USS President-тің тұтқындалуы – Комодор Стивен Декатур басқарған американдық фрегат «Президент» төрт британдық фрегаттан құралған эскадрилья тарапынан тұтқындалады.

Ақпан

3 ақпан – Швейцарияда алғашқы коммерциялық ірімшілік фабрикасы құрылды. 4 ақпан – Нидерландта алғашқы студенттік қауымдастық, Гронингер студенттер корпусы Vindicat atque Polit құрылды. Сенаттың алғашқы ректоры – Б. Ж. Винтер. 6 ақпан – Нью-Джерси штаты Джон Стивенске алғашқы американдық теміржолға рұқсат берді. 17 ақпан – Латын Америкасын Испанияның қайта басып алуы басталады. 18 ақпан – АҚШ пен Ұлыбритания (Канаданы қоса) арасындағы 1812 жылғы соғыс Вашингтон қаласында 1814 жылғы Гент шарты ратификацияланғаннан кейін ресми түрде аяқталды. 26 ақпан – Наполеон соғыстары: Наполеон Бонапарт Эльбадан қашып шықты.

Сәуір

5 сәуір – 12 сәуір – Голландиялық Шығыс Үндістандағы Тамбора тауы жарылыс кезінде күшті жарылыс жасап, 92 000-нан астам адамның қаза болуына және мыңдаған тонна аэрозоль (күкірт қоспалары) атмосфераның жоғарғы қабатына (стратосфераға) таратылуына себеп болды. Газдардың жоғары деңгейі күн сәулесін кері шағылыстырып, 1816 жылы кең аумақта суынуға (вулкандық қыс деп аталады) және мол жаңбырларға, солтүстік жарты шарда маусым мен шілде айларында қарға, егіншілік дақылдарының кең аумақта қырылуына және одан кейін ашаршылыққа әкелді. Сондықтан 1816 жыл кейіннен «Жазсыз жыл» деп аталды. 21 сәуір – Бұрынғы Гархвал патшалығының шығыс бөлігі Британдық Радж басқаруымен Кумаон бөліміне қосылды. 24 сәуір – Осман империясына қарсы екінші серб көтерілісі Осман Сербиясының Таково қаласында басталды. Жыл соңына қарай Сербия жартылай тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалды; Бірінші серб көтерілісінің идеалдары осылайша уақытша орындалды.

Мамыр

3 мамыр – Толентино шайқасы: Австрия Неаполь Корольдігін жеңіп, Неаполитан соғысын жылдам аяқтады. Жоахим Мурат, жеңілген Неаполь королі Корсикаға қашуға мәжбүр болады, кейіннен өлім жазасына кесіледі. 30 мамыр – "Арнистон" кемесі, Цейлоннан (Индияның шығыс жағалауы) Англияға жараланған әскерлерді қайтару кезінде Оңтүстік Африканың Ваенхуискранс жанында сүңгіп, борттағы 378 адамның 372-сі қаза тапты.

Шілде

8 шілде – Наполеон соғыстары: Людовик XVIII Парижге оралып, Франция королі ретінде "қайта орналасады" (ол 1795 жылғы 8 маусымда сіңілі баласы, 10 жасар Людовик XVII қайтыс болғаннан кейін өзін король деп жариялаған және Вестфалияда, Веронада, Ресейде және Англияда тұрған). 15 шілде – Наполеон соғыстары: Наполеон Рошфорттан кемеге мініп, Корольдік теңіз күшінің капитаны Фредерик Льюис Мэтландқа бағынды.

Тамыз

2 тамыз – Наполеон соғыстары: Ұлыбритания, Австрия, Ресей және Пруссия өкілдері Парижде конвенцияға қол қойып, Наполеон Бонапартты "өздерінің тұтқыны" деп жариялайды және "Оның қауіпсіздігі Британ үкіметіне тапсырылады" дестірді. 7 тамыз – Наполеон соғыстары: Наполеон Оңтүстік Атлант мұхитындағы шалқары Сент-Елена аралына мәжбүрлі және соңғы екінші жер аударылуын бастау үшін HMS Нортумберлендке жеткізіледі.

Қыркүйек

23 қыркүйек – 1815 жылғы Ұлы қыркүйек даулы Жаңа Англияға 180 жылдан бері соққан алғашқы қатты дауыл. 26 қыркүйек – Австрия, Пруссия және Ресей Еуропадағы қолданыстағы жағдайды сақтау мақсатында қасиетті одаққа қол қойды.

Қазан

Қазан – Роберт Адамс, американдық теңізші және Тимбуктуға келген алғашқы батыс адамы, Лондон көшелерінде аштықтан зардап шегіп, жартылай жалаңаш күйде табылғаннан кейін, ол Бербер тұтқынында болған оқиғасын айтуға шақырылды. Бұл оқиғасы кейіннен Роберт Адамстың баяндамасы ретінде жарияланды. 3 қазан – Марстың Шассиньи метеориті Францияның Жоғарғы Марна департаментіндегі Шассиньи қаласына құлады. 15 қазан – Наполеон соғыстары: Наполеон Атлант мұхитындағы Сент-Елена аралына жер аударылды. 23 қазан – 6,8 балдық жер сілкінісі Солтүстік Қытайда болды, оның салдарынан көптеген үйлер мен үңгірлер құлап, кем дегенде 13 000 адам қаза тапты.

Желтоқсан

7 желтоқсан – Маршал Ней Парижде, Люксембург бағының жанында атқыланды. 23 желтоқсан – Джейн Остиннің «Эмма» романы Лондонда анонимді түрде, 1816 жылғы нұсқасымен алғаш рет жарияланды. 25 желтоқсан – АҚШ-тың үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне өнер ұйымы – Гендель мен Хайдн қоғамы Бостонда алғашқы концертін өткізді.

Күні белгісіз

Жаңа Зеландияда туған тұңғыш толыққанды еуропалық Томас Кинг аралдар шығанағында дүниеге келеді. Солтүстік Америкаға амиштердің көші-қонының екінші толқыны басталады. Ұлыбританияда қазалау жазасы жалған куәлік беру үшін ғана қолданылады. "Wisden Cricketers' Almanack" журналы осы жылдан бастап Англиядағы бірінші сыныпты крикет бойынша статистиканы ретроспективті түрде мойындайды.

Шілде-желтоқсан

26 шілде – Роберт Ремак, неміс эмбриологы, физиологы және неврологы (1865 ж.т.)
5 тамыз – Эдвард Джон Эйр, ағылшын саяхатшысы, отарлық губернаторы (1901 ж.т.)
16 тамыз – Сент-Джон Боско, итальяндық дін қызметкері, педагог (1888 ж.т.)
26 тамыз – Бернард Жоррегуйберри, француз адмиралы және мемлекет қайраткері (1887 ж.т.)
16 қазан – Франсис Любок, Техас штатының губернаторы (1905 ж.т.)
23 қазан – Жоао Маурисио Вандерлей, Котежипе бароны, бразилиялық судья, саясаткер (1889 ж.т.)
31 қазан – Карл Вайерштрасс, неміс математигі (1897 ж.т.)
12 қыркүйек – Ричард С. Руст, американдық құлдыққа қарсы күрескер (1906 ж.т.)
2 қараша – Джордж Буль, ағылшын математигі, философ (1864 ж.т.)
5 қараша – Луис Карлос Мартинс Пена, бразилиялық драматург (1848 ж.т.)
12 қараша – Элизабет Кэди Стэнтон, американдық әйелдер құқығын қорғаушы белсендісі (1902 ж.т.)
20 қараша – Мария Седершильд, шведтік диаконисса (1892 ж.т.)
2 желтоқсан – Хуан Хавьер Эспиноса, Эквадордың 9-президенті (1870 ж.т.)
8 желтоқсан – Адольф Менцель, неміс суретшісі (1905 ж.т.)
10 желтоқсан – Ада Лавлейс, ағылшын компьютер саласының пионері, Лорд Байронның қызы (1852 ж.т.)
13 желтоқсан – Верéш Пальна, венгр педагогы, әйелдер құқығын қорғаушы белсендісі (1895 ж.т.)
21 желтоқсан – Томас Кутюр, француз суретшісі (1879 ж.т.)
30 желтоқсан – Джозеф Тойни, ағылшын отолог (1866 ж.т.)
31 желтоқсан – Джордж Мид, американдық генерал (1872 ж.т.)

Күні белгісіз

Уильям Фаркхарсон Бернетт, британдық коммодор (1863 жылы қайтыс етті)