Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лехателиерит – кристалданылмаған, аморфты SiO2 шынысы, минералоид. Ол Генри Луи Ле Шателье құрметіне аталған.
Mineraloid
Lechatelierite is silica glass, amorphous SiO2, non crystalline mineraloid. It is named for Henry Louis Le Chatelier.
Құрылымы
Лехателиерит кристалдық құрылымы болмағандықтан минералоид болып саналады. Нағыз минерал болмаса да, ол көбінесе кварц минералдары тобына жіктеледі.
Lechatelierite is a mineraloid as it does not have a crystal structure. Although not a true mineral, it is often classified in the quartz mineral group.
Құрылу
Лехателиериттің табиғи түрде пайда болуының бір әдеттегі жолы – найзағай соққан кезде кварц құмының өте жоғары температурада балқыуы. Нәтижесінде, силикалық шыныдан жасалған, бұтақтанған, көбікті, әдетте қуыс түтік пайда болады, ол фулгурит деп аталады. Барлық фулгуриттер лехателиерит емес; бастапқы құм дерлік таза кремнийден тұруы керек. Лехателиерит метеорит соқтығысы кезіндегі жоғары қысымды шок метаморфизмінің нәтижесінде де пайда болады және тектиттер деп аталатын шыны тәрізді шығарылған материалдың құрамдас бөлігі болып табылады. Көптеген тектиттер таза емес шыны материалдан тұрады, бірақ Ливия мен Египеттің Сахара шөлінен табылған, Ливия шөлі шынысы деп белгілі тектиттер, дерлік таза кремнийден және сол себепті дерлік таза лехателиериттен тұрады. Жоғары қысымдағы тәжірибелер көрсеткендей, гранит ішіне енген кварц түйіршіктерінен лехателиерит алу үшін 85 ГПа соққы қысымы қажет. Лехателиерит Аризонадағы Метеор кратеріндегі Коконино құмтасы қабатына метеорит соқтығысқан кезде пайда болған. Соқтығыстан кейін қысымның күрт төмендеуі кезінде пайда болған бу, жаңадан пайда болған лехателиеритті кеңейтті. Бұзылған және кеңейтілген шынының тығыздығы судың тығыздығынан төмен. Лехателиерит жасанды түрде де жасалуы мүмкін, мысалы, Нью-Мексико штатындағы Уайт-Сэндс полигонындағы Тринити-Флатс алаңындағы алғашқы ядролық бомба жарылысы кезінде кварц құмының балқыуынан пайда болған тринит.
One common way in which lechatelierite forms naturally is by very high temperature melting of quartz sand during a lightning strike. The result is an irregular, branching, often foamy hollow tube of silica glass called a fulgurite. Not all fulgurites are lechatelierite; the original sand must be nearly pure silica. Lechatelierite also forms as the result of high pressure shock metamorphism during meteorite impact cratering and is a common component of a type of glassy ejecta called tektites. Most tektites are blobs of impure glassy material, but tektites from the Sahara Desert in Libya and Egypt, known as Libyan desert glass, are composed of almost pure silica that is almost pure lechatelierite. High pressure experiments have shown that shock pressures of 85 GPa are needed to produce lechatelierite in quartz grains embedded in granite. Lechatelierite was formed during the impact of a meteorite into a layer of Coconino Sandstone at Meteor Crater in Arizona. During the rapid pressure reduction following the impact, steam expanded the newly formed lechatelierite. The shattered and expanded glass has a density less than that of water. Lechatelierite may also form artificially, a unique example being the trinitite produced by melting of quartz sand at the first nuclear bomb explosion at Trinity Flats, White Sands, New Mexico.