Кіріспе

Дойран () – Солтүстік Македонияның оңтүстік-шығысындағы Дойран көлінің батыс жағалауында орналасқан қала. Бүгінде бұл – қираған қаланың аумағындағы екі ауылдың біріктірілген атауы: Нов Дойран (Жаңа Дойран, Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңынан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қоныстанған) және Стар Дойран (Ескі Дойран), онда ескі қираған орындармен қатар, жаңадан салынған ғимараттар, әсіресе қонақүйлер, демалыс орындары мен мейрамханалар бар. Дойран Скопьеден, Струмицадан, ал кейбіреулері Гевгелиядан шамалы қашықтықта орналасқан. Ең жақын әуежайлар – Салоники халықаралық әуежайы және Скопье әуежайы. Дойран муниципалитетінің қазіргі әкімі – Анго Ангов. Дойранның ескі қаласы Бірінші дүниежүзілік соғыста толығымен қирады, ал қазіргі ауылдар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынып дамыды.

Тарих

Дойран, ең алдымен Жұлдызды Дойран, тарихқа дейінгі дәуірде алғаш рет қоныстанды, ал қала туралы алғашқы жазбаша мәлімет б.з.д. 5 ғасырда жазылған. Грек тарихшысы Геродот пеондықтар – ежелгі фрако-иллиялық халық туралы айтады, олар қаланы құрып, кеңейтті. Геродот пеондықтардың тек қайықпен ғана қолжетімді елді мекендерде өмір сүргенін атап көрсетеді. Осы елді мекендер Дойран көлінің батыс және солтүстік жағалауларында, қамысты далалар мен көлдің арасында әлі де сақталған. Дойран экономикасы әрқашан балық аулауға негізделген, ал осы бизнестегі табыс балықшылардың қолданатын дәстүрлі, ежелгі балық аулау әдісімен байланысты. Дойран Осман империясының жаулап алуына дейін Рим-католик епископының ордасы болды. Одан кейін титулдык орын ретінде сақталды.

Осман билігі

Осман империясы тұсында Дойран (Тойран деп те аталады) түрік үлгісіндегі ислам қаласы ретінде дамыды. Жоғарғы бөлігі түрік әсеріне күшті ұшырады, оның тар көшелері болды, ал төменгі бөлігі кең көшелермен және заманауи қоғамдық ғимараттармен тоғысқан македониялық тамырларын сақтап қалды. Үйлер көбінесе екі қабатты, амфитеатр сияқты орналасқан, көлге қарайтын көрініспен болды. Дойранның сәулеттік стилі Салоники стиліне соншалықты ұқсас болғандықтан, ол "Кішкентай Салоники" деп танылды. Дойран көлінің жанындағы базарда 300 дүкен мен қолөнер шеберханасы болды. Қаланың сұлулығына тәнті болған көптеген түрік сановниктері онда қоныстанды.

Османнан кейінгі кезең

Дойран – Солтүстік Македонияның бұрынғы Дойран муниципалитетінің бөлігі, ол 1913 жылы Грекия Македониясы мен сол кездегі оңтүстік Сербия арасындағы жаңа шекаралармен бөлінді. Бірінші дүниежүзілік соғыс қаланы физикалық және экономикалық тұрғыдан қиратты, көптеген мәдени ескерткіштерді және балық аулау кәсібін жойды. Халық бомбалаудан қашу үшін қаланы тастап кетуге мәжбүр болды. Соғыстан кейін халық қайтып келіп, Жаңа Дойранды (Нов Дойран) құрды. Бүгінде екі ауыл бір қала ретінде қарастырылады, бірақ көптеген жаңа ғимараттар Ескі Дойранда (Стар Дойран) орналасқан және туризмді қызықтыруға бағытталған. Ескі қалада 5000 тұрғын болса, қаланың бақылауындағы көршілес ауылдармен бірге қала халқы 30 000 адамды құрайды.

Сәулет

Амам (Хамам) қаланың жоғарғы бөлігінде орналасқан түрік моншасы, және бұрын осы жерде түрік халқы тұрған. Салынған жылы белгісіз, қазір тек мұнарасының бөліктері сақталған. Қасиетті Илия шіркеуі 1874 жылы қаланың солтүстік бөлігінде салынды. Шіркеудің қазіргі күйі – суреттердің фрагменттері, қабырғаларының бастапқыда фрескалармен жабылғанын көрсетеді. Доджран археологиялық жағынан да маңызды, себебі кездейсоқ немесе жүйелі қазбалар барысында көптеген жәдігерлер табылды, олардың ішінде рельефтер, грек жазулары бар мәрмәр тақталар, қабырға қалдықтары, монеталар және жазулы қабірлер бар.