Белфаст қаласындағы ірі банк тонауы

Кіріспе

Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласында ірі банктік тонау 2004 жылдың 20 желтоқсанында Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласындағы Донегалл скверінің батысында орналасқан Солтүстік банк бас кеңсесінен 26,5 миллион фунт стерлинг қолма-қол ақша ұрланды. Банктің екі қызметкерінің отбасы мүшелерін кепілге алған қарулы топ жұмыскерлерді пайдаланылған және пайдаланылмаған фунт стерлинг банкноттарын ұрлауға көмектесуге мәжбүр етті. Ақша жүк көлігіне салынып, екі ретпен алып кетілді. Бұл Ұлыбритания тарихындағы ең ірі банктік тонаулардың бірі болды. Солтүстік Ирландия полиция қызметі (PSNI), Тәуелсіз мониторинг комиссиясы, Ұлыбритания үкіметі және Таоишиг (Ирландия Республикасының премьер-министрі) барлығы Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының (IRA) жауапты екенін мәлімдеді. Бұл мәлімдеме IRA және Sinn Féin тарапынан жоққа шығарылды. 2005 жыл бойында Солтүстік Ирландия және Ирландия Республикасы полициясы бірнеше адамды тұтқындап, үйлерді тінтіп қарады. Қаржы кеңесшісі Тед Каннингхэмнің Корк округіндегі үйінен 2,3 миллион фунт стерлинг тәркіленді, ал Фил Флинн Каннингхэмнің компанияларының бірінің директоры болғандықтан, Шотландия (Ирландия) банкінің төрағасы лауазымынан кетіп қалды. Каннингхэм 2009 жылы ақша жылыстыру қылмысы үшін сотталды, 2012 жылы сот үкімі күштен шығарылды және 2014 жылы қайта қарау нәтижесінде тағы да сотталды. Банк қызметкерлерінің бірі Крис Уорд 2005 жылдың қараша айында тұтқындалып, тонауға қатысқандығы айыпталды. Бірақ сотта прокуратура ешқандай дәлел ұсынбады және ол босатылды. Солтүстік банк тонаудан кейін көп ұзамай 10, 20, 50 және 100 фунт стерлинг банкноттарын жаңаларымен алмастыратынын хабарлады. Роберт Маккартниге жасалған қастандықпен бірге, бұл тонау Солтүстік Ирландияның бейбіт процесіне кері әсер етті. Ол Таоишиг Берти Ахерн мен Sinn Féin өкілдері Джерри Адамс және Мартин МакГиннес арасындағы қарым-қатынастың шиеленісуіне әкеп соқты. Каннингхэм және басқа да бірнеше адам тергеу барысында ашылған қылмыстар үшін сотталғанмен, тонау үшін тікелей жауапты деп танылған ешкім жоқ.

Large bank robbery in Belfast, Northern Ireland

On 20 December 2004, a total of £26.5 million in cash was stolen from the headquarters of Northern Bank on Donegall Square West in Belfast, Northern Ireland. Having taken family members of two bank officials hostage, an armed gang forced the workers to help them steal used and unused pound sterling banknotes. The money was loaded into a van and driven away in two trips. This was one of the largest bank robberies in the history of the United Kingdom. The Police Service of Northern Ireland (PSNI), the Independent Monitoring Commission, the British government and the Taoiseach (prime minister of the Republic of Ireland) all claimed the Provisional Irish Republican Army (IRA) was responsible. This was denied by the IRA and by Sinn Féin. Throughout 2005, the police forces in Northern Ireland and the Republic of Ireland made arrests and carried out house searches. A sum of £2.3 million was impounded at the house of a financial adviser, Ted Cunningham, in County Cork and Phil Flynn was forced to resign as chairman of the Bank of Scotland (Ireland), because he was a director of one of Cunningham's companies. Cunningham was convicted in 2009 of money laundering, had his conviction quashed in 2012 and was convicted at retrial in 2014. Chris Ward, one of the bank officials threatened by the gang, was himself arrested in November 2005 and charged with robbery. The prosecution then offered no evidence at trial and he was released. Northern Bank announced soon after the heist that it would replace its £10, £20, £50 and £100 notes. Alongside the murder of Robert McCartney, the robbery adversely affected the Northern Ireland peace process. It caused a hardening in the relationship between the Taoiseach Bertie Ahern and the Sinn Féin representatives Gerry Adams and Martin McGuinness. Although Cunningham and several others were eventually convicted of crimes uncovered during the investigation, nobody has ever been held directly responsible for the robbery.

Ұрлық

2000 жылдардың басында Northern Bank (қазіргі Danske Bank) 95 филиалы бар Солтүстік Ирландиядағы ең ірі бөлшек сауда банкі болды. Ол кезде ол Ұлттық Австралия банкіне тиесілі болды және оның штаб-пәтері Белфасттағы Донегалл скверінің батысында орналасқан. Ол Солтүстік Ирландиядағы өзінің банкноттарын 5, 10, 20, 50 және 100 фунт стерлинг номиналында басып шығаруға рұқсат етілген төрт банктың бірі болды. Крис Уордты Даун графтығындағы үйінен алып, Полегласске әкелді, онда Кевин МакМулланды (банктегі оның басшысы) Солтүстік Ирландия полиция қызметінің (PSNI) қызметкерлері болып көрінген адамдар байлап қойды. Қарулы адамдар Уордтың үйінде болып, оның отбасын кепілге алды. МакМулланның әйелі үйінен алып, белгісіз жерге әкетілді. Қылмыскерлер 2004 жылдың 20 желтоқсанындағы дүйсенбі күні таңғы сағат 06:00-де МакМуллан мен Уордқа банк кеңсесіне әдеттегідей жұмысқа баруды бұйырды. МакМуллан мен Уорд жұмыс уақыты аяқталғаннан кейін де жұмыста қалды және оларға банкноттарды жәшіктерге салып, арбаларға тиеуді тапсырды. Жаңа және қолданылмаған банкноттарды (£9 миллион £20 банкноттары және £7.5 миллион £10 банкноттары) ақтап шығу қиын болды, себебі банк дереу сериялық нөмірлерін жариялады, бірақ қолданылған банкноттарды іздеу мүмкін емес еді.

Алғашқы жауаптар

Солтүстік Ирландия полиция қызметі (PSNI) бастапқыда кімнің қатысы бар екені туралы мәлімдеме жасаудан бас тартса да, Daily Telegraph газетінде жазған журналист Кевин Майерс сияқты көптеген сарапшылар дереу Уақытша Ирландия Республикалық Армиясын (IRA) кінәлады. The Guardian газетінде келтірілген бір жоғары лауазымды полиция қызметкері: «Бұл операцияға үлкен біліктілік пен үйлесімділік қажет болды, бұл лоялистік топтардың мүмкіндігінен асып түседі» деді. 2005 жылдың 7 қаңтарында PSNI-дің бас комиссары Хью Орд тонау үшін Уақытша IRA-ны кінәлаған алдын ала есеп жариялады. Ұлыбритания үкіметі Ордтың бағалауымен келісті, сондай-ақ Ирландия және Ұлыбритания үкіметтері тарапынан Солтүстік Ирландиядағы атысты тоқтатуды бақылау үшін тағайындалған Тәуелсіз мониторинг комиссиясы да келісті. Бірақ Sinn Féin бас комиссардың мәлімдемесін жоққа шығарып, IRA рейдті жүргізбегенін және Sinn Féin шенеуніктері тонау туралы білмегенін немесе оған рұқсат бермегенін мәлімдеді. Sinn Féin-нің жетекші келіссөзшісі Мартин МакГиннес Ордтың айыптамасы «саяси ықпалды айыптамалардан аспайды. Бұл Солтүстік Банкте болған оқиғаға емес, Sinn Féin итермелеп отырған өзгерістер процесін тоқтатуға көбірек қатысты» деді. 2005 жылдың 18 қаңтарында Уақытша IRA мәлімдеме жасап, «ИРА жақындағы Солтүстік Банк тонауына қатысы бар деп айыпталды. Біздің қатысымыз жоқ» деді. Уақытша IRA-ның бұл мәлімдемесіне қарамастан, Солтүстік Ирландияда, әсіресе юнионисттік аймақтарда, оның жауапты екеніне кеңінен сенеді. Ұлыбританияның басты ақпарат құралдарындағы сарапшылар тонаудың мақсаты IRA-ның белсенді мүшелері үшін зейнетақы қорын қамтамасыз ету немесе Sinn Féin-нің сайлау кампаниясын қолдау болғанын болжады. 2005 жылдың ақпан айында Ирландияның Әділет министрі Майкл Макдауэлл Герри Адамсты (Белфаст Батыс округінен Sinn Féin депутаты), Мартин МакГиннесті және Мартин Ферристі (Керри Солтүстік округінен Sinn Féin депутаты) ғана емес, IRA Армия Кеңесіндегі лауазымдарынан IRA-ны басқарды деп айыптады.

Although the Police Service of Northern Ireland (PSNI) initially refused to be drawn as to who might be involved, a number of commentators, including journalist Kevin Myers writing in the Daily Telegraph, quickly blamed the Provisional Irish Republican Army (IRA). One senior police officer quoted in The Guardian newspaper said: "This operation required great expertise and coordination, probably more than the loyalist gangs possess". On 7 January 2005, the Chief Constable of the PSNI Hugh Orde issued an interim report in which he blamed the Provisional IRA for the robbery. The British government concurred with Orde's assessment, as did the Independent Monitoring Commission (the body appointed by the Irish and British governments to oversee the Northern Ireland ceasefires). Sinn Féin, however, denied the Chief Constable's claim, saying the IRA had not conducted the raid and that Sinn Féin officials had not known of or sanctioned the robbery. Martin McGuinness (a leading Sinn Féin negotiator) said that Orde's accusation represented "nothing more than politically biased allegations. This is more to do with halting the process of change which Sinn Féin has been driving forward than with anything that happened at the Northern Bank". The Provisional IRA issued a statement on 18 January 2005, saying "the IRA has been accused of involvement in the recent Northern Bank robbery. We were not involved". Despite this denial from the Provisional IRA, it was widely believed in Northern Ireland, especially in unionist circles, that it was responsible. Commentators in the UK mainstream media speculated that the heist had been intended either to secure a pension fund for IRA active service members or to support Sinn Féin's electoral campaign. In February 2005, the Irish Minister for Justice Michael McDowell accused Gerry Adams (Sinn Féin MP for Belfast West), Martin McGuinness and Martin Ferris (Sinn Féin TD for Kerry North), of not only being IRA members but leading it from their positions on the IRA Army Council.

Тергеулер мен тұтқындаулар

2005 жылдың 10 ақпанында (Тәуелсіз бақылау комиссиясының есебі жарияланған күні) екі бауырға тиесілі Берахтың жанындағы үйлер тонаумен байланысты тексерілді, бірақ ештеңе табылған жоқ. Ирландия Республикасында 17 ақпанда Garda Síochána жеті адамды ұстап, Корк және Дублин аймақтарындағы тінтулер кезінде 2 миллион фунттан астам, оның ішінде 60 000 фунт стерлинг Northern Bank банкноталарын, ақша жылыстыруға қатысты тергеу барысында тапқандығын хабарлады. Гарда комиссары Ноэль Конрой рейдтердің Northern Bank тонауымен байланысты екенін ресми түрде растамады, бірақ IRA ақшаны жылыстырудың артында екенін айтты. Ұсталғандар "Мемлекеттік құқық бұзушылық туралы" заң бойынша ұсталды. Ұсталғандардың арасында Дерриден бірнеше адам және Ирландия парламентіне Синн Фэйн партиясының бұрынғы үміткері болды. Үш адам Дублиндегі Хьюстон станциясында ұсталды, ал олардың бірі Дон Буллман, Daz жуу ұнтағының қорабында 94 000 евро (62 000 фунт стерлинг) алып жүрді деп айыпталды. 2007 жылы Буллман IRA мүшесі болғаны үшін төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Сот оның басқа да қылмыстарға, мысалы, Northern Bank тонауына қатысты екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ екенін айтты. Қаржы кеңесшісі Тед Каннингемнің Фаррандағы үйінде, Корк округінде, компостқа жасырылған 2,3 миллион фунт табылғаннан кейін тәркіленді, ал Каннингем мен оның әйелі одан әрі сұраққа алу үшін ұсталды. Солтүстік Ирландия полиция басқармасының басшысы Флиннге байланысты компанияның атқарушы емес директоры болғандықтан, отставкаға кетті. Тағы бір Корк тұрғыны 175 000 фунт стерлинг тапсырды, содан кейін үш кәсіпкер жалпы 225 000 фунт стерлинг тапсырды; төртеуі де Каннингем олардан ақшаны сақтауды сұрады деді. 2005 жылдың 19 ақпанында PSNI жеке оқиғада, қызметтегі және зейнеткер полиция қызметкерлері үшін Белфасттағы спорттық және әлеуметтік клуб Newforge Country Club-тің дәретханасынан пайдаланылмаған 50 000 фунт стерлинг Northern Bank банкноталарын тапқанын растады. PSNI бұл тонаудан назарды аудару үшін жасалған әрекет екенін мәлімдеді, бірақ осы факті де тергеліп жатыр. Кейіннен клубтан табылған ақшаның тонау кезінде алынғаны расталды. 12 қазанда Гарда комиссары Ноэль Конрой Дублиндегі құқық қорғау конференциясында ақпан айында Коркте табылған ақшаның Northern Bank тонауынан келгеніне қанағаттанғанын айтты. Қараша айында PSNI бес адамды ұстады: екеуі Килкуде, Даун графтығында, ал біреуі Белфаста, Дунганнонда және Коалислендте. Наразылық білдірген топ Килкуге жақын Каслвеллан мен Ньюри арасындағы жолды өртенген көліктермен жапты. Хью Орд полицияның әрекетін "шамалы" деп қорғады, ал Синн Фэйн депутаты Мишель Гилдернью рейдтерді "саяси трюктің бөлігі" деп мәлімдеді. Коалислендтен келген адам тонау кезінде пайдаланылған деп күдіктелген ақ Ford Transit фургонына қатысты полицияға жалған мәлімдеме жасады деп айыпталды. 2005 жылдың соңына дейін полиция тергеулері нәтижесінде 13 адам ұсталды және 22 іздестіру жүргізілді. Килку мен Коалислендтен келген ер адамдарға қарсы барлық айыптаулар 2007 жылдың қаңтарында Бас прокуратура тоқтатты; Хью Орд бұл оқиғаны "кері кету" деп сипаттады. 2 желтоқсанда полиция 25 Land Rover көлігімен Касмент Паркке, Гейллік спорттық қауымдастығының стадионы мен батыс Белфасттағы әлеуметтік клубқа шабуыл жасады, өйткені Уорд сол жерде жартылай жұмыс істеді. GAA бұл туралы Ирландия үкіметіне хабарлап, рейд туралы ескерту берілмегенін мәлімдеді. 7 желтоқсанда Уордты Белфаст магистраттық сотында қарақшылық және атыс қаруын қолданғаны үшін қудалады. Прокуратураның ісі оның рейдге дейінгі және рейд кезіндегі әрекеттеріне, күдікті жұмыс кестесіне және полицияға берген алғашқы мәлімдемесіндегі қайшылықтарға негізделген. Уорд айыптауды жоққа шығарды және полиция оны және оның отбасын ішкі адам ретінде көрсету үшін мазалап отырғанын мәлімдеді. Уорд полиция оның отбасын ұстағаннан да ұзақ уақыт ұстағанын айтты. Уорд кепілдікпен қамауға алынды және 2008 жылдың қыркүйегінде Диплок сотында сот өтетін күні белгіленді. Ұрлық және жалған қамауға алу бойынша сот барысында прокуратура ешқандай дәлел ұсынбады. Уорд барлық айыптардан ақталып, судьямен босатылды. Прокуратура олардың ісіне негіз болған жұмыс кестесінің өзгеруі "басқару шешімінің нәтижесі" екенін мойындады. Уордтың қорғаушысы оның "Кафкалық фарс" құрбаны болғанын мәлімдеді.

On 10 February 2005 (the day that the Independent Monitoring Commission report was released), houses near Beragh, County Tyrone, belonging to two brothers were searched in connection with the robbery but nothing was found. In the Republic of Ireland, the Garda Síochána announced on 17 February that it had arrested seven people and recovered over £2 million, including £60,000 in Northern Bank notes, during raids in the Cork and Dublin areas, as part of investigations into money laundering. Garda Commissioner Noel Conroy did not officially confirm that the raids were related to the Northern Bank robbery, but said the IRA was behind the laundering. The arrests were made under the Offences against the State Act. Those arrested included several men from Derry and a former Sinn Féin candidate for the Irish parliament. Three men were arrested at Heuston Station in Dublin and one of them, Don Bullman, was alleged to have been carrying €94,000 (£62,000) in a box of Daz washing powder. Bullman received a four year jail sentence in 2007 for membership of the IRA. The sentencing judge said his conviction gave no indication as to his guilt regarding other matters such as the Northern robbery. At a house owned by financial adviser Ted Cunningham in Farran, County Cork, £2.3 million was impounded after being discovered hidden in compost and Cunningham and his wife were taken in for further questioning. The head of the Northern Ireland Policing Board also resigned because he was a non executive director of a company linked to Flynn. Another Cork man handed in £175,000 then soon afterwards three businessmen handed in a total of £225,000; all four people claimed Cunningham had asked them to look after the money. In a separate incident on Saturday 19 February 2005, the PSNI confirmed that it had recovered £50,000 in unused Northern Bank notes from the toilets at the Newforge Country Club, a sports and social club in Belfast for serving and retired police officers. The PSNI stated it was a stunt attempting to divert attention from the heist yet it was being investigated. It was later confirmed that the money found at the club had indeed been taken during the robbery. On 12 October, Garda Commissioner Noel Conroy told a law enforcement conference in Dublin he was satisfied that the money recovered in Cork in February came from the Northern Bank robbery. In November, the PSNI arrested five men: two in Kilcoo, County Down and one each in Belfast, Dungannon and Coalisland. In protest, crowds blocked the road between Castlewellan and Newry near Kilcoo with burnt out vehicles. Hugh Orde defended the police action as "proportionate" whilst Sinn Féin MP Michelle Gildernew claimed the raids were "part of a political stunt". The man from Coalisland was charged with making false statements to police in relation to a white Ford Transit van allegedly used in the robbery. By the end of 2005, police investigations had resulted in a total of 13 arrests and 22 searches. All charges against the men from Kilcoo and Coalisland were dropped by the Public Prosecution Service in January 2007; Hugh Orde described the developments as "a setback". On 2 December, the police went in 25 Land Rovers to raid Casement Park, the Gaelic Athletic Association stadium and social club in west Belfast, because Ward worked there part time. The GAA reported the matter to the Irish government, stating that it had not been warned about the raid. On 7 December, Ward was prosecuted at Belfast Magistrates' Court for robbery and using a firearm. The prosecution case was based on his actions in the days preceding and during the raid, a suspicious work rota and discrepancies in his original statements to police. Ward denied the charge and claimed that the police were harassing him and his family in an attempt to frame him as the inside man on the job. Ward complained the police had held him in detention longer than the gang had held his family hostage. Ward was remanded on bail and a date of September 2008 was set for the trial in a Diplock court. At trial for robbery and false imprisonment, the prosecution offered no evidence. Ward was acquitted of all charges and discharged by the judge. The prosecution accepted that the work rota change which underpinned their case had been "the result of a chance decision by management". Ward's defence lawyer claimed he had been the victim of a "Kafka esque farce".

Каннингэмді айыптау

2009 жылдың наурыз айында Тед Каннингхэм Корк округтік сотында тонаудан алынған 3 миллион фунт стерлингтен астам ақшаны жылыстатқаны үшін он қылмыстық іс бойынша кінәлі деп танылды. Ол қамауға алынып, кейін он жылға бас бостандығынан айырылды. 2012 жылдың мамыр айында Қылмыстық апелляциялық сот оның үкімін күштен шығарды. Сот оның үйін тінткенге рұқсат берілген ордердің заңсыз екеніне шешім шығарды.

2014 жылдың ақпан айында қайта сотта Тед Каннингхэм өзінің кінәлі екенін мойындады және шамамен 275 мың фунт стерлингті жылыстатқаны үшін екі бап бойынша 5 жылға шартты жаза алды. Ол нашар денсаулығы мен Chesterton Finance компаниясынан кетіп қалуға уәде бергендігіне байланысты түрмеге қамалудан құтылды. Полицияның тінту кезінде тәркіленген 2,985 миллион фунт стерлинг пен 45 000 евро мемлекетке қайтарылды. Каннингхэм 2020 жылы тәркіленген ақшаға қатысты Солтүстік банкке шағымданып, Gardai оны заңсыз түрде тәркілегенін мәлімдеді. Ол 2023 жылы өзін ақтау мақсатында жаңа сот процесін бастады.

Мұра

Солтүстік банк тонаудан кейін көп ұзамай 10, 20, 50 және 100 фунт стерлингінің банкноттарын алмастыратынын мәлімдеді; жаңа банкноттарда түрлі түстер, жаңа логотиптер және өзгертілген сериялық нөмірлер болады. Гарда бақылауы Адамстың Тед Каннингеммен кездесуін тіркеді. 2005 жылғы қаңтарда Роберт Маккартнидің өлтірілуімен қатар, тонау АҚШ үкіметінің Синн Фэйн үшін АҚШ-та қаржы жинауды тоқтатуына себеп болды (шешім 2005 жылғы қарашада кері қайтарылды). Бобби Стори тұтқындалды және МакГиганды өлтіруге қатысты айыпталмай босатылды. Ұлыбритания Парламентінің Палатасында парламенттік иммунитет аясында Ольстер одағы партиясының (UUP) депутаты Дэвид Бернсайд Сториді Солтүстік банк тонауының жоспарлаушысы деп айыптады. 2021 жылғы BBC деректі фильмінде, журналистер Дарра МакИнтайр мен Сэм МакБрайд тонаудың жоспарлаушысы Стори болғанын айтты. 2014 жылы активтерді қайтару агенттігінің бұрынғы басшысы, IRA-ның тонау кезінде ұрланған ақшаның бір бөлігін тазартуда қиындықтарға тап болып жатқанына сенетінін мәлімдеді, себебі тонаудың көлемі үлкен болды. Бұрынғы ИРА банктік тонаушысы Рикки О’Рау 2018 жылы «Солтүстік тонау» атты көркем шығарма жариялады, ол Солтүстік банк тонауына өте ұқсас болды. 2018 жылға қарай, тонау Ұлыбритания және Ирландия Республикасы тарихындағы ең ірі тонаулардың бірі болып қала берді және ешкім тікелей жауапкершілікке тартылмады. 2006 жылы Securitas қоймасы тоналып, шамамен 53 миллион фунт стерлинг ұрланғанға дейін бұл Ұлыбританиядағы ең ірі қолма-қол ақша тонауы болды.