Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы және АҚШ сенаторы Томас Чарльз Харт (12 маусым 1877 – 4 шілде 1971) – АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі адмирал, қызметі Испания-Америка соғысынан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін созылған. Әскери-теңіз күштерінен зейнетке шыққаннан кейін, ол қысқа мерзімге Коннектикут штатынан АҚШ сенаторы болып сайланды.

Өмір және мансап

Харт Мичиган штатының Дэвисон қаласында дүниеге келген. Ол Аннаполистегі АҚШ Әскери-теңіз академиясына түсіп, 1897 жылы 47 студенттің арасында 13-ші орынды иеленді. Сол кездегі Әскери-теңіз саясаты Аннаполистен бітіргеннен кейін әскери курсанттың прапорщик болып тағайындалуына дейін екі жыл теңізде қызмет етуді талап етті. Харт келесі екі жылы «Массачусетс» соғыс кемесінде өткізді. Испан-американ соғысы кезінде «Массачусетс» Сантьяго-де-Кубадағы испан эскадрильясын қоршауға алған американдық флоттың бір бөлігі болды. Харт Кабанас шығанағын барлау үшін жіберілген бу кемесінің командасын басқарғаны үшін мақтау қағазы алды. Испан жағалау батареяларының қызыл отының астында Харт міссияны аяқтады және кемеге бірнеше рет тигенімен, ешқандай жарақатсыз қайтып келді. Оның кеме басқару дағдыларына байланысты Харт лейтенант Александр Шарп-младший мен бас офицер энсинг Артур Макартур III, Дуглас Макартурдың ағасы басқаратын «Виксен» қайта жаңартылған яхта экипажына жәрдемдесу үшін жіберілді. Үшеуі тез арада өмір бойына дос болды. Испан-американ соғысынан кейін Харт екі жыл «Хартфорд» соғыс шлюпінде қызмет етті, содан кейін ол екі жыл бойы артиллерия және оқ-дәрі туралы сабақтар берген Әскери-теңіз академиясына жіберілді. Аннаполисте жүргенде ол контр-адмирал және әйелі Уилард Х. Браунсонның қызы Кэролайн Браунсонға ғашық болды, ол сол кезде Әскери-теңіз академиясының бастығы болды және кейін 1906-1907 жылдары Азия флотының қолбасшысы болды. Аннаполистегі қызметтен кейін Харт «Миссуриде» дивизия офицері болып қызмет етті, содан кейін өзінің алғашқы командасын, «Лоренс» эсминцін қабылдады. Харт 1910 жылдың 30 наурызында Браунсон ханымға үйленді. Сол кезде LCDR Хартқа Массачусетс штатының Куинси қаласындағы Fore River Shipyard-та жаңа «Солтүстік Дакота» кемесінің құрылысын қадағалау тапсырылды, ол 1910 жылдың 11 сәуірінде қолданысқа енгізілгенге дейін тағайындалды. Харттар бал айларын Вирджиния штатының Бат округіндегі Хот-Спрингс қаласында жаңадан қайта салынған «The Homestead» сәнді курортында өткізді. «Солтүстік Дакотадағы» қызметтен кейін Харт суасты кемелерін басқаруға лайықты деп танылды. 1917 жылы ол Атлантика флотының суасты кемелері күштерінің қолбасшысы штабының бастығы болды (COMSUBLANT), Нью-Лондон, Коннектикут штатында COMSUBLANT-тың флагманы «Чикагоға» қолбасшылық етті. Ол сондай-ақ Mark 6 торпедалық жарылғышты әзірлеуге қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Харт «Миссисипиге» қолбасшылық етті. 1931-1934 жылдары Харт АҚШ Әскери-теңіз академиясының бастығы болды. 1936 жылдан бастап Бас кеңесте болған кезде Харттың сәтсіз ұсынысы шағын суасты кемелерін салу болды. Харттың жоспары – қартайып қалған S, R және O қайықтарын суасты кемелері базаларын қорғауға арналған қайта құру болды. Бұл жоспардың нәтижесінде тек екі тәжірибелік суасты кемесі, «Макрель» және «Марлин» салынды. Осы кезеңде Харт кейіннен авиацияға қарсы жеңіл крейсерлер (CLAA) деп жіктелетін ірі эсминецтер басшыларын салуды сәтті жақтады, олар «Атланта» класы және басқалары болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Харт 1939 жылғы 25 шілдеде АҚШ Азия флотының бас қолбасшысы болып тағайындалды және сол күні адмирал шеніне көтерілді. Ол 1941 жылғы желтоқсанда Жапония мен АҚШ арасындағы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда осы лауазымда болды. Харттың басқаруындағы күштердің көп бөлігі Филиппинде орналасқан, ал кішкентай күш – эсминецтер мен Борнеодағы жеңіл крейсерде шоғырланған. Оның басқару құрамында Тынық мұхитындағы АҚШ-тың жауынгерлік дайындықтағы суасты кемелерінің көп бөлігі болды. Харт бастапқыда Маниладан АҚШ теңіз күштеріне қолбасшылық етті, бірақ 1942 жылғы 15 қаңтарда Филиппин архипелагы арқылы жапондықтардың жылдам ілгерілеуіне байланысты Яваға көшуге мәжбүр болды. Яваға көшкеннен кейін Харт Жапонның одан әрі ілгерілеуіне қарсы Голландтың Шығыс Индиясының оңтүстік бөліктерін ұстау мақсатында құрылған британдық, голландтық, американдық және австралиялық әскери басшылық – ABDA бас қолбасшылығының теңіз күштеріне қолбасшы болып тағайындалды. ABDA теңіз күштеріне қолбасшылық еткен кезде, оның басқаруындағы кемелер Баликпапан шайқасына қатысты, бұл одақтас күштер үшін тактикалық жеңіс болғанымен, стратегиялық жеңіліс еді. Харт 1942 жылғы 5 ақпанға дейін АҚШ теңіз флотының Азия флотының бас қолбасшысы қызметін атқарды, содан кейін бас қолбасшылық Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы АҚШ әскери басшылығының кеңейтілген қайта құрылымының бөлігі ретінде таратылды. Харт 1942 жылғы 12 ақпанға дейін ABDA теңіз күштерінің командирі лауазымын сақтап, операциялық жауапкершіліктен босатылды. Харт 1942 жылғы 16 ақпанда Жавадан шыққанда, денсаулығына байланысты (сондай-ақ саяси себептермен, өйткені ол британдық және голландтық бағынышты командирлерінің араздасуына ұшырады) бұл лауазымнан босатылды. Ол Батавиядан Цейлонға британдық жолаушылар кемесімен, содан кейін АҚШ-қа оралды. Президент Рузвельт 1942 жылғы шілдеде Хартқа екінші «Құрметті қызмет» медалінің орнына алтын жұлдыз табыс етті (бірінші «Құрметті қызмет» медалі Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін берілген), оның себебі: «1942 жылғы қаңтар және ақпан айларында Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы одақтас теңіз күштерінің операцияларын жүргізуі, қиын жағдайлар мен күрделі қарым-қатынастарға қарамастан, мінсіз шешімдер қабылдауымен және табандылықпен сипатталды». Харт 1942 жылғы шілдеде адмирал шенімен зейнеткерлікке шықты, бірақ 1942 жылғы тамызда АҚШ теңіз күштерінің Бас кеңесінің мүшесі ретінде қайта қызметке алынды. Харт 1945 жылғы ақпанда Фрэнсис Т. Малонидің қайтысынан кейін Сенаттағы оның орнын толтыру үшін АҚШ Сенатына тағайындалып, екінші рет зейнеткерлікке шықты.

Отбасы және мұра

Харттың қызы Харриет Тафт Харт, президент Вудро Вильсонның қызы Джесси Вудро Вильсон Сайрдың ұлы Фрэнсис Б. Сайрдың әйелі болды. 1973 жылы қолданысқа берілген Томас С. Харт, Харттың құрметіне аталды және оның спонсоры Харттың немересі Пенни Харт Брагоньер болды. Харт 4 шілдеде 1971 жылы қайтыс болды және Арлингтон ұлттық зиратына жерленді.