Кіріспе

Сұйықтық динамикасы саласында шекаралық қабаттың ламинарлықтан турбуленттіге өтуі өтпелі нүкте деп аталады. Бұл өтудің қай жерде және қалай болатыны Рейнольдс санына, қысым градиентіне, дыбыс тудырған қысым өзгерістеріне, беттік дірілге, ағынның бастапқы турбуленттік деңгейіне, шекаралық қабаттың соруына, беттік жылу ағындарына және беткі тегіссіздікке байланысты. Шекаралық қабат турбуленттікке өтудің салдары тері үйкелісінен болатын қарсылықтың артуы болып табылады. Жылдамдық артқан сайын, жоғарғы беттегі өтпелі нүкте алға қарай жылжиды. Шабуыл бұрышы артқан сайын, жоғарғы беттегі өтпелі нүкте де алға қарай жылжиды.

Орны

Өтпелі нүктенің нақты орнын анықтау қиын, себебі ол көптеген факторларға тәуелді. Дегенмен, оны белгілі бір дәрежеде болжауға арналған бірнеше әдіс бар. Бұл әдістердің көпшілігі тұрақтылық теориясын пайдаланып, (ламинарлық) шекаралық қабаттың тұрақтылығын талдауға негізделген: ламинарлық шекаралық қабат кішкентай бұзылыстардан тұрақсыз болып, турбуленттікке айналуы мүмкін. Осылайша өтпелі нүктені бағалаудың бір әдісі – eN әдісі.

eN әдісі

eN әдісі ағынды ламинарлық деп есептегенде, оған кішкентай бұзылыстарды қою арқылы жұмыс істейді. Бастапқы және жаңа бұзылған ағын екеуі де Навье-Сток теңдеулерін қанағаттандырады деп болжанады. Бұл бұзылған ағынды сызықтық түрде сипаттап, бұзылу теңдеуімен сипаттауға болады. Бұл теңдеудің тұрақсыз шешімдері болуы мүмкін. Егер бұзылу теңдеуі тұрақсыз шешімдерге ие болса, онда туындаған кез келген бұзылу тұрақсыз деп есептеліп, өтпелі нүктеге алып келуі мүмкін. Бұл әдіс шекаралық қабатқа параллель және тұрақты пішіндегі ағынды қарастырады, бірақ талдау кезінде бұл әрқашан орындалмайды. Дегенмен, бұл әдіс аралық кеңістіктегі жергілікті (тұрақсыздық) тұрақтылықты анықтауға мүмкіндік береді. Егер жергілікті өтпе болса, онда ол жаһандық жағдайда да орын алуы керек. Бұл талдау бірнеше аралық станциялар үшін қайталанады. Өтпе нүктесі алғашқы рет орын алатын нүктемен анықталады, сондықтан алдыңғы жиекке ең жақын нүкте ізделеді. Екі өлшемді бұзылу ағыны функциясы ретінде анықталады, ал x және y бағыттарындағы бұзылу жылдамдығының компоненттері одан шығады. Мұнда дөңгелек жиілік ω бұзылу ағынында нақты сан ретінде қарастырылады, ал толқын саны α – кешенді сан. Сондықтан, тұрақсыздық жағдайында толқын санының жорамал бөлігі оң болуы керек. Кез келген бұрынғы бұзылу күшейтіледі, мұнда x0 – жиілігі ω болатын бұзылу тұрақсыз бола бастаған x мәні (бұл Орр-Сомерфельд теңдеуі деп аталады). Смит пен Гамберони, содан кейін Ван Ингеннің жүргізген тәжірибелері күшейткіш коэффициент (критикалық күшейткіш коэффициент) 9-ға тең болғанда өтпе орын алатынын көрсетті. Таза жел туннельдері үшін және атмосфералық турбуленттілік үшін сыни күшейткіш коэффициенттері сәйкесінше 12 және 4-ке тең. Тәжірибелер көрсеткендей, бұл процеске ең көп әсер ететін факторлар – көтерілетін беттің үстіндегі жылдамдық профилінің пішіні, Рейнольдс саны және бұзылыстардың жиілігі немесе толқын ұзындығы. Шекаралық қабаттағы өтпе нүктесінен кейін орташа жылдамдық және үйкеліс кедергісі артады.