Неміс табиғаттанушысы және ботанигі: Иоганн Генрих Фридрих Линк

Кіріспе

Неміс табиғаттанушысы және ботанигі Иоганн Генрих Фридрих Линк (2 ақпан 1767 – 1 қаңтар 1851) – неміс табиғаттанушысы және ботанигі.

Өмірбаян

Линк Хилдесхайм қаласында министр Август Генрих Линктың (1738–1783) ұлы ретінде дүниеге келді. Әкесі оған «табиғи заттарды» жинау арқылы табиғатқа деген сүйіспеншілікті тәрбиеледі. Ол Геттингендегі Ганноверсшейн Ландес университетінде медицина және табиғаттануды оқыды және 1789 жылы «Flora der Felsgesteine rund um Göttingen» (Геттинген төңірегіндегі тасты жартастардың флорасы) тақырыбында диссертация қорғап, медицина докторы (MD) дәрежесін алды. Оның ұстаздарының бірі белгілі ғалым Иоганн Фридрих Блюменбах (1752–1840) болды. Ол Геттингенде жеке оқытушы (Privatdozent) қызметін атқарды. 1792 жылы Росток университетінде жаңа ашылған химия, зоология және ботаника кафедрасының алғашқы профессоры болды. Росток қаласында жұмыс істеген кезінде ол Лавуазьенің антифлогистикалық теориясының ерте жақтаушыларының бірі болды, флогистонның орнына оттегінің бар екенін үйретті. Сондай-ақ ол Рихтердің химия ғылымына математиканы енгізу әрекеттерін қолдады және химия сабақтарында стехиометрияны пайдаланды. 1806 жылы ол «Семинаргебиуд» ғимаратында Росток қаласында алғашқы химиялық зертхананы құрды. Ол физика және химия, геология және минералогия, ботаника және зоология, табиғи философия және этика, тарихқа дейінгі және ерте тарих сияқты алуан түрлі тақырыптар бойынша көптеген мақалалар мен кітаптар жазды. Екі рет университет ректоры болып сайланды. 1793 жылы ол университеттегі әріптесі профессор Вильгельм Жозефидің (1763–1845) қарындасы Шарлотта Юлиана Жозефиге (1768–1829) үйленді. 1797–1799 жылдары ол Дрезденнен шыққан ботаник, энтомолог және орнитолог граф Иоганн Центуриус Хоффмансеггпен бірге Португалияға сапар шекті. Бұл сапар оны ботаниканы өзінің басты ғылыми мамандығы ретінде таңдауға ықпал етті. 1800 жылы ол Еуропадағы ең көне табиғи тарих мектебі – Леопольдина академиясының мүшесі болып сайланды. 1808 жылы Санкт-Петербург академиясы оның «Жарықтың табиғаты және қасиеттері» (Von der Natur und den Eigenschaften des Lichts) монографиясы үшін сыйлықпен марапаттады. Оның ғылыми беделі артып, кеңінен танылды. 1811 жылы ол Бреслау университетінде химия және ботаника профессоры болып тағайындалды, сонымен қатар екі рет университет ректоры болып сайланды. 1815 жылы Карл Людвиг Вильденоу қайтыс болғаннан кейін ол Берлиндегі табиғи тарих профессоры, гербарийдің кураторы және ботаникалық бақтың (Hortus regius Berolinensis) директоры болды және өмірінің соңына дейін осы қызметте болды. Бұл кезең оның академиялық өмірінің ең жемісті кезеңі болды. Ол бақтың коллекциясын 14 000 мың данаға дейін жеткізді, олардың көпшілігі сирек кездесетін өсімдіктер еді. Ол ботаникалық бақтың консерваторы Кристоф Фридрих Оттомен (1783–1856) тығыз байланыс жасады. 1827 жылы ол оның құрметіне Echinocactus және Melocactus кактустарының туыстарын атады. Ол сипаттаған көптеген саңырауқұлалар әлі де бастапқы атымен танылады, бұл оның жұмысының жоғары сапасын көрсетеді (мысалы, Cordyceps, Creopus, Fusarium, Leocarpus, Myxomycetes, Phragmidium). Ол Берлин ғылым академиясының және көптеген басқа ғылыми қоғамдардың мүшесі болып сайланды, соның ішінде 1840 жылы шетелдік мүше болып сайланған Швеция Корольдік ғылым академиясы да бар. Ол Кристиан Готфрид Эрренберг (1795–1876) сияқты жаңа буын ғалымдарды тәрбиеледі. Өмірі бойы ол Еуропа бойынша кеңінен саяхаттады. Ол араб және ежелгі санскрит тілдерін білу арқасында көп пайда көрді. Ол 1851 жылдың 1 қаңтарында Берлинде 84 жасқа толып қайтыс болды. Оның орнын Александр Генрих Браун (1805–1877) басты.

Link was born at Hildesheim as a son of the minister August Heinrich Link (1738–1783), who taught him love of nature through collection of 'natural objects'. He studied medicine and natural sciences at the Hannoverschen Landesuniversität of Göttingen, and graduated as MD in 1789, promoting on his thesis "Flora der Felsgesteine rund um Göttingen" (Flora of the rocky beds around Göttingen). One of his teachers was the famous natural scientist Johann Friedrich Blumenbach (1752–1840). He became a private tutor (Privatdozent) in Göttingen. In 1792, he became the first professor of the new department of chemistry, zoology and botany at the University of Rostock. During his stay at Rostock, he became an early follower of the antiphlogistic theory of Lavoisier, teaching about the existence of oxygen instead of phlogiston. He was also a proponent of the attempts of Richter to involve mathematics in chemistry, introducing stoichiometry in his chemistry lessons. In 1806, he set up the first chemical laboratory at Rostock in the "Seminargebäude". He began to write an abundant number of articles and books on the most different subjects, such as physics and chemistry, geology and mineralogy, botany and zoology, natural philosophy and ethics, prehistoric and early history. He was twice elected rector of the university. In 1793, he married Charlotte Juliane Josephi (1768?–1829), sister of his colleague at the university Prof. Wilhelm Josephi (1763–1845). During 1797–1799, he visited Portugal with Count Johann Centurius Hoffmannsegg, a botanist, entomologist and ornithologist from Dresden. This trip made him finally choose botany as his main scientific calling. In 1800, he was elected to the prestigious Leopoldina Academy, the oldest school for natural history in Europe. In 1808, he was awarded a prize at the Academy of Saint Petersburg for his monography Von der Natur und den Eigenschaften des Lichts (nature and characteristics of light). His scientific reputation grew and became widely known. In 1811, he was appointed professor of chemistry and botany at Breslau university, where he was equally elected twice rector of the university. After the death of Carl Ludwig Willdenow in 1815, he became professor of natural history, curator of the herbarium and director of the botanic garden (Hortus regius Berolinensis) in Berlin until he died. This period became the most fruitful period of his academic life. He augmented the collection of the garden to 14,000 specimens, many of them rare plants. He worked in close collaboration with Cristoph Friedrich Otto (1783–1856), conservator at the botanical garden. In 1827, he named with him the cacti genera Echinocactus and Melocactus. Most of the fungi that he named, are still recognised under the original name, proving the high quality of his work (such as Cordyceps, Creopus, Fusarium, Leocarpus, Myxomycetes, Phragmidium). He was elected member of the Berlin Academy of Science and many other scientific societies, including the Royal Swedish Academy of Sciences, which elected him a foreign member in 1840. He trained a whole new generation of natural scientists, such as Christian Gottfried Ehrenberg (1795–1876). Throughout his life, he travelled extensively throughout Europe. He benefited from his knowledge of foreign languages, including Arabic and ancient Sanskrit. He died in Berlin on 1 January 1851, almost 84 years old. He was succeeded by Alexander Heinrich Braun (1805–1877),

Ол 19 ғасырдың соңғы ғалымдарының бірі ретінде, жан-жақты білімге ие болғаны үшін танылды. Линк сонымен қатар өз заманының неміс ботаниктерінің бірі болды, ол жүйелі анатомиялық және физиологиялық зерттеулер арқылы өсімдіктерді толыққанды түсінуге ұмтылды. Оның ең маңызды еңбегі – «Пайдалы және ең көп кездесетін өсімдіктерді анықтау жөніндегі нұсқаулық» (Handbuch zur Erkennung der nutzbarsten und am häufigsten vorkommenden Gewächse) (үш томдық, 1829–1833 жылдар аралығында жарық көрген).