Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед ботанігі (1751–1789) Андерс (немесе Андреас) Даль (17 наурыз)
Swedish botanist (1751–1789)
Anders (or Andreas) Dahl (17 March
Ерте өмір және білім
Андреас (Андерс) Даль – дін уағыздаушысы Кристофер Даль мен оның әйелі Йоханна Хелена Энегреннің ұлы. Ол, мүмкін, «Андреас» деп крещениеден өткен, бірақ «Андерс» деп танылды. Оның 1749 жылы Варнемде туған Эрик деген үлкен ағасы болған. 1755 жылы отбасы Варнемнен Лидкопингтен тыс, Салеби округіне көшті, онда әкесі округ пасторы болды; Андерстің кіші інісі Кристоффер 1758 жылы сол жерде дүниеге келді. 1760 жылы анасы қайтыс болды, ал екі жылдан кейін Кристофер ақын Олоф Колмодиннің қызы Хелена Элизабет Колмодинге үйленді. 1766 жылы жартылай ағасы Олоф Колмодин Даль дүниеге келді. 1768 жылы өгей анасы қайтыс болғаннан кейін, әкесі 1770 жылы үшінші рет Анна Кристина Свинхуфвудқа үйленді. Кристофер Даль бір жылдан кейін, 1771 жылы қайтыс болды. 1761 жылы Даль Скарада мектепке барып, табиғат ғылымына қызығушылығын бөліскен бірнеше сыныптастарын тапты. Округ діни қызметкері және табиғат зерттеушісі Клас Бьеркандермен бірге Даль, Йохан Абрахам, энтомолог Леонард Гилленхааль, химик Йохан Афзелиус, Даниэль Незен және Олоф Кнос 1769 жылдың 13 желтоқсанында «Швед топографиялық қоғамын» құрды. Қоғам мүшелері өсімдіктер мен жануарлар әлемі, география, топография, тарихи ескерткіштер және экономикалық өмір туралы баяндады, көбінесе Вестергётланд аймағында. Осы кезеңде Даль осы тақырыптар бойынша бірнеше эссе жазды; олардың көпшілігі әлі жарияланбаған. 1770 жылдың 3 сәуірінде Даль Уппсала университетіне түсіп, Линнейдің студенті болды. 1771 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Даль отбасы қаржылық қиындыққа тап болды және ол мектепті тастауға мәжбүр болды, бұл оның ресми білімін мерзімінен бұрын аяқтауына себеп болды. 1776 жылдың 1 мамырында ол медицина бойынша алдын ала емтиханды тапсырып, ол бакалавр дәрежесіне тең болды.
Andreas (Anders) Dahl was the son of Christoffer Dahl, a preacher, and his wife, Johanna Helena Enegren. He was probably christened "Andreas" but was known as "Anders". He had an older brother Erik who was born in 1749, also in Varnhem. In 1755, the family moved from Varnhem to the parish of Saleby outside Lidköping where his father became the parish priest; Anders' younger brother Kristoffer was born there in 1758. His mother died in 1760, and two years later, Christoffer married Helena Elisabeth Kolmodin, daughter of the poet Olof Kolmodin. A half brother, Olof Kolmodin Dahl, was born in 1766. After his stepmother's death in 1768, his father married for a third time; Anna Christina Svinhufvud, in 1770. Christoffer Dahl died a year later, in 1771. In 1761 Dahl began school in Skara, and found several schoolmates who shared his interest in natural science. In conjunction with the parish priest and naturalist Clas Bjerkander, Dahl, Johan Abraham, entomologist Leonard Gyllenhaal, chemist Johan Afzelius, Daniel Næzén and Olof Knös founded "The Swedish Topographic Society in Skara" on 13 December 1769. The members reported on plant and animal life, geography, topography, historical monuments and economic life, mostly in the Västergötland area. During this time Dahl wrote several essays in these subjects; most of them are still unpublished. On 3 April 1770 Dahl entered Uppsala University, where he became one of Linnaeus's students. After his father's death in 1771, Dahl's family fell into financial straits and he had to leave school; prematurely ending his formal education. On 1 May 1776 he passed a preliminary candidate exam for medicine, the equivalent of a bachelor's degree.
Табиғатшы ретінде өмір
Линнейдің ұсынысымен Даль Гетеборгтың сыртындағы Гамлестадендегі Кристинидальдағы Линнейдің шәкірті Клас Альстремердің жеке табиғат мұражайы мен ботаникалық бағында куратор болып жұмыс істеді. Даль Швецияда және шетелде бірнеше сапарлар жасап, Альстремер үшін де, өзі үшін де табиғат тарихы үлгілерін жинады. Осы кезеңде Альстремер Линнейден бірнеше өсімдік алды, ал Даль Линнейдің коллекциясын зерттеді, ол қазір Стокгольмдегі Швеция Табиғат тарихы мұражайының коллекциясына кіреді. 1781 жылы Альстремер Линнейдің ұлы Карл Линней кішінің Англияға сапарына қаржылай көмек көрсетті; 1783 жылы кіші қайтыс болғаннан кейін Линней Альстремерге *herbarium parvum*-ді жіберді. Бұл гербарий Линнейдің жеке гербарийінен және оның ұлы жинаған басқа да өсімдіктерден алынған көшірмелерден тұрды. Даль гербарийдегі әрбір үлгіні өзінің қолжазбасымен тізімдеп, олардың «Линней әкесінен» немесе «Линней ұлынан» алынған-алынбағанын көрсетті. Дальдың да үлгілер алғаны белгілі, кейбір үлгілерде «Даль Линней әкесінен» немесе «Даль Линней ұлынан» деп жазылған. Альстремер 1794 жылы қайтыс болғаннан кейін гербарий Швеция Корольдік Ғылым академиясына, содан кейін Швеция Табиғат тарихы мұражайына қалдырылды. Даль мен Альстремер Линней мен оның ұлынан алған үлгілер Стокгольмдегі Линней гербарийінде сақталады. 1780 жылдары Дальқа да құрмет көрсетілді, Уппсаладан келген досы Карл Петер Тунберг оның есімімен Hamamelidaceae тұқымдасына жататын өсімдік түрін атады. *Dahlia crinita* – Дальдің сыртқы келбетіне, мүмкін оның үлкен сақалына сілтеме, себебі *crinita* латын тілінде «ұзын шашты» дегенді білдіреді. Тунберг бұл атауды 1792 жылы жариялады. Қазір бұл өсімдік *Trichocladus crinitus* (Thunb.) Pers. деп қайта жіктеліп отыр. Тунбергтің түпнұсқа үлгісі Швеция Табиғат тарихы мұражайында сақталады. 1994 жылы Constance & Breedlove Нью-Мексикодан шыққан *Dahliaphyllum* өсімдік тұқымдасын және оның бір түрін – *Dahliaphyllum almedae* Constance & Breedlove-ді оның құрметіне атады.
On a recommendation from Linnaeus, Dahl served as curator at the private natural museum and botanical garden of Clas Alströmer, a Linnaean disciple, at Kristinedal in Gamlestaden, outside Gothenburg. Dahl's employment involved several journeys in Sweden and abroad, where he collected natural history specimens both for Alströmer and himself. During that time, Alströmer received several plants from Linnaeus himself, and Dahl was able to review the Linnean collection, which is now included in the collections of the Swedish Museum of Natural History in Stockholm. In 1781, Alströmer provided the financial backing for Linnaeus's son, Carl Linnaeus the Younger, to journey to England; on the Younger's death in 1783, Linnaeus sent Alströmer the herbarium parvum. This herbarium consisted of duplicates sorted out from Linnaeus' personal herbarium and other plants collected by his son. Dahl catalogued every specimen in the herbarium in his own handwriting, noting whether they came from "a Linné P[ater]." (father) or "a Linné f[ilius]." (son). It is clear that Dahl also received specimens; some specimens are labelled "Dahl a Linné P." or "Dahl a Linné f." On Alströmer's death in 1794, the herbarium was left to the Royal Swedish Academy of Sciences, then to the Swedish Museum of Natural History. The specimens Dahl and Alströmer received from Linnaeus and his son are in the Linnean herbarium in Stockholm. Dahl was also honoured in the 1780s, Carl Peter Thunberg, a friend from Uppsala, named a species of plant from the family Hamamelidaceae after him. The Dahlia crinita is a reference to Dahl's appearance, probably to his large beard, since crinita is Latin for "longhaired". Thunberg finally published the name in 1792. The plant has now been reclassified as Trichocladus crinitus (Thunb.) Pers
Thunberg's original specimen is in the Swedish Museum of Natural History. He was also honoured in 1994, when Constance & Breedlove, named a genus of plant from New Mexico, Dahliaphyllum after him, along with its one species Dahliaphyllum almedae Constance & Breedlove.