Карл Линней: Табиғатты жүйелеушінің өмірі мен еңбектері

Карл Линней: швед ғалымы, биолог, дәрігер, таксономияның негізін қалаушы. Өсімдіктер мен жануарларды атау жүйесін жасаған. Биономинатура туралы біліңіз!

30 мин оқу

100%

Дереккөз: Carl Linnaeus — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Швед ботанигі, дәрігері және зоологы (1707–1778) Карл Линней (23 мамыр 1707 ж.) – швед биологы және дәрігері, организмдерді атаудың қазіргі заманғы жүйесі – биномиалдық номенклатураны ресмилендірген. Ол «қазіргі заманғы таксономияның әкесі» деп танылады. Оның көптеген еңбектері латын тілінде жазылған; оның есімі латын тілінде Carolus Linnæus деп, ал 1761 жылы дворян титулын алғаннан кейін Carolus a Linné деп көрсетіледі. Линней дін қызметкерінің ұлы, Швецияның оңтүстігіндегі Смоланд аймағының Рашульт ауылында дүниеге келген. Жоғары білімінің көп бөлігін Уппсала университетінде алған, 1730 жылдан бастап онда ботаникадан лекция оқыған. 1735–1738 жылдары шетелде оқып, Нидерландыда өзінің «Systema Naturae» еңбегінің бірінші басылымын жариялаған. Кейін Швецияға оралып, Уппсалада медицина және ботаника профессоры болған. 1740 жылдары Швеция бойынша өсімдіктер мен жануарларды табу және жіктеу мақсатымен бірнеше сапарға жіберілген. 1750 және 1760 жылдары жануарлар, өсімдіктер мен минералдарды жинауды және жіктеуді жалғастырған, сонымен қатар бірнеше томдық еңбектер жариялаған. 1778 жылы қайтыс болған кезде ол Еуропадағы ең танымал ғалымдардың біріне айналған. Философ Жан Жак Руссо оған: «Мен одан артық адамды білмеймін» деген хабар жіберген. Иоганн Вольфганг фон Гёте былай деп жазған: «Шекспир мен Спинозадан басқа, қазір тірі жоқ адамдардың арасында маған осы деңгейде әсер еткен ешкімді білмеймін». Линней Princeps botanicorum («Ботаника князі») және «Солтүстіктің Плинийі» деп аталған. Ол сондай-ақ қазіргі заманғы экологияның негізін қалаушылардың бірі саналады. Ботаника және зоологияда L. аббревиатурасы түр атауының авторы ретінде Линнейді көрсету үшін қолданылады. Ескі басылымдарда «Linn.» аббревиатурасы да кездеседі. Линнейдің дене қалдықтары Халықаралық зоологиялық номенклатура кодексіне сәйкес Homo sapiens түрінің типтік үлгісін құрайды, өйткені ол зерттеген жалғыз үлгі – өзі болған.

Балалық шақ

Линней 1707 жылғы 23 мамырда Швецияның Смоланд аймағындағы Рашульт ауылында дүниеге келді. Ол Николаус (Нильс) Ингемарссонның (кейіннен Линней тегін қабылдаған) және Кристина Бродерсонияның тұңғыш баласы еді. Оның бауырлары – Анна Мария Линнея, София Джулиана Линнея, Самуил Линней (кейін әкесінің орнына Стенброхульт ректоры болып, ара шаруашылығы туралы нұсқаулық жазды) және Эмерентия Линнея. Әкесі оған кішкентай кезінде латын тілін үйреткен. Нильс – шаруалар мен дін қызметкерлерінің ұзақ тізімінен шыққан, әуесқой ботаник, лютеран пасторы және Смоландтағы Стенброхульт шағын ауылының пасторы болды. Кристина – Стенброхульт ректоры Самуэль Бродерсониустың қызы еді. Линней дүниеге келгеннен бір жыл өткен соң, оның әкесінің әкесі Самуэль Бродерсониус қайтыс болды, ал Нильс Стенброхульт ректоры болды. Отбасы пасторлық үйден ректорлық үйге көшті. Линнейдің бала кезінен өсімдіктерге, әсіресе гүлдерге құштарлығы байқалды. Ол ренжігенде оған гүл сыйлап, оны бірден сабырландыратын. Нильс көп уақытын бақта өткізіп, Линнейге гүлдерді көрсетіп, олардың аттарын айтатын. Көп ұзамай Линнейге өсімдік өсіруге арналған жер берілді. Карлдың әкесі – әулетінде тұрақты тегін алған алғашқы адам. Одан бұрын ата-бабалары Скандинавия елдеріндегі аталық есімдер жүйесін қолданған: оның әкесі әкесі Ингемар Бенгтссонның есімімен Ингемарссон деп аталған. Нильс Лунд университетіне қабылданғанда, ол әулеттік тегін қабылдауға міндетті болды. Ол отбасының қожалығында өскен алып линда (швед тілінде lind) ағашының құрметіне Линней деген латынша есімді қабылдады. Бұл есім "æ" лигатурасымен жазылды. Карл туғанда оған Карл Линней деп ат қойылды, оның әкесінің тегімен. Ұлы да қолжазбаларда да, басылымдарда да оны әрқашан "æ" лигатурасымен жазды. Карлдың аталық аты Нильсон болар еді, мысалы Карл Нильсон Линней.

Ерте білім беру

Линнейдің әкесі оған кішкентай кезінен-ақ латын тілінің негіздерін, дін және географияны үйретті. Линней жеті жасқа толғанда, Нильс оған жеке ұстаз жалдауға шешім қабылдады. Ата-анасы жергілікті шаруаның ұлы Йохан Теландерді таңдады. Линней оны ұнатпады, өзінің өмірбаяндық естеліктерінде Теландердің «баланың қабілеттерін дамытуға емес, құртуға көбірек бейімделгенін» жазды. Оқуын бастағаннан екі жыл өткен соң, 1717 жылы Векшёдегі төменгі гимназияға жіберілді. Линней көбінесе оқуға құштар болмады, жиі ауылға барып өсімдіктерді іздеді. Бір күні әкесі оны барып көріп, ұстаздарынан сынап айтқандарынан кейін, жас жігітті адал аяқкиімшінің шәкірті ретінде жұмысқа орналастыруға шешім қабылдады. Ол он бес жасқа келгенде төменгі мектептің соңғы сыныбына түсті, оны ботаникаға қызығушылық танытқан директор Дэниел Ланнерус оқытты. Ланнерус Линнейдің ботаникаға деген ынтасын байқап, бағын оған толығымен ашты. Сондай-ақ ол оны Смоланд мемлекеттік дәрігері және Векшёдегі Катедраль мектебінің (гимназияның) мұғалімі Йохан Ротманмен таныстырды. Ротман да ботаник болғандықтан, Линнейдің ботаникаға деген қызығушылығын кеңейтіп, медицинаға деген қызығушылықты дамытуға көмектесті. 17 жасқа келген кезде Линней қолдағы ботаникалық әдебиеттермен жақсы таныс болды. Ол күнделігінде «Арвид Мунссонның «Ридахольм шөптері туралы кітабы», Тилландздың «Флора Абоэнсис», Палмбергтің «Серта Флореа Суекана», Бромелидің «Хлорос Готика» және Рудбеккидің «Хортус Упсалиэнсис» кітаптарын күні-түні оқып, оларды жақсы білетінін» жазды. 1724 жылы Линней Векшё Катедраль мектебіне түсті, онда негізінен грек, еврей тілдерін, теология мен математиканы оқыды, бұл курс дін қызметкері болуға дайындалып жатқан ұлдарға арналған. Гимназияның соңғы жылында Линнейдің әкесі профессорлардан ұлының оқуы қалай жүріп жатқанын сұрап үйіне барды, бірақ көптеген профессорлар оның ешқашан ғалым бола алмайтынын айтты. Ротман олармен келіспеді, Линнейдің медицина саласында болашағы бар екенін айтты. Дәрігер Линнейді Векшёдегі өз отбасымен бірге тұруға шақырды және оған физиология мен ботаниканы үйретуге уәде берді. Нильс бұл ұсынысты қабылдады.

Linnaeus's father began teaching him basic Latin, religion, and geography at an early age. When Linnaeus was seven, Nils decided to hire a tutor for him. The parents picked Johan Telander, a son of a local yeoman. Linnaeus did not like him, writing in his autobiography that Telander "was better calculated to extinguish a child's talents than develop them". Two years after his tutoring had begun, he was sent to the Lower Grammar School at Växjö in 1717. Linnaeus rarely studied, often going to the countryside to look for plants. At some point, his father went to visit him and, after hearing critical assessments by his preceptors, he decided to put the youth as an apprentice to some honest cobbler. He reached the last year of the Lower School when he was fifteen, which was taught by the headmaster, Daniel Lannerus, who was interested in botany. Lannerus noticed Linnaeus's interest in botany and gave him the run of his garden. He also introduced him to Johan Rothman, the state doctor of Småland and a teacher at Katedralskolan (a gymnasium) in Växjö. Also a botanist, Rothman broadened Linnaeus's interest in botany and helped him develop an interest in medicine. By the age of 17, Linnaeus had become well acquainted with the existing botanical literature. He remarks in his journal that he "read day and night, knowing like the back of my hand, Arvidh Månsson's Rydaholm Book of Herbs, Tillandz's Flora Åboensis, Palmberg's Serta Florea Suecana, Bromelii's Chloros Gothica and Rudbeckii's Hortus Upsaliensis". Linnaeus entered the Växjö Katedralskola in 1724, where he studied mainly Greek, Hebrew, theology and mathematics, a curriculum designed for boys preparing for the priesthood. In the last year at the gymnasium, Linnaeus's father visited to ask the professors how his son's studies were progressing; to his dismay, most said that the boy would never become a scholar. Rothman believed otherwise, suggesting Linnaeus could have a future in medicine. The doctor offered to have Linnaeus live with his family in Växjö and to teach him physiology and botany. Nils accepted this offer.

Лунд

Ротман Линнейге ботаниканың маңызды ғылым екенін көрсетті. Ол Линнейге Турнефорт жүйесі бойынша өсімдіктерді жіктеуді үйретті. Себастьен Вайлянның айтуынша, Линнейге өсімдіктердің жыныстық көбеюі туралы да білім берілді. Ол толық атының латынша түрі – Каролус Линней деп тіркелді, және кейіннен латынша жарияланымдарында да осы атауды қолданды. Бос уақытында Линней бірдей қызығушылықтары бар студенттермен бірге Сканния аймағының флорасын зерттеді.

Уппсала

1728 жылдың тамызында Линней Ротманның кеңесімен Уппсала университетінде оқуға шешім қабылдады. Ротман бұл ұсынысты Упсала медицина факультетінде сабақ оқыған екі профессорға негіздеді: Олоф Рудбек кіші және Ларс Роберг. Рудбек пен Роберг, әрине, жақсы профессорлар болғанмен, олар жасы үлкен болғандықтан оқытуға қызығушылық танытпады. Рудбек енді көпшілік алдында дәріс бермей, орнына басқаларды жіберді. Ботаника, зоология, фармакология және анатомия сабақтары толыққанды деңгейде болған жоқ. Упсалада Линней теология профессоры және әуесқой ботаник Олоф Цельсиймен танысты. Ол Линнейді үйіне қабылдап, Швециядағы ең бай ботаникалық кітапханалардың бірі болған кітапханасын пайдалануға рұқсат берді. 1729 жылы Линней өсімдіктердің жыныстық көбеюі туралы «Praeludia Sponsaliorum Plantarum» атты диссертация жазды. Бұл Рудбектің назарын аударды; 1730 жылдың мамыр айында ол Линнейді университетте дәріс беруге таңдады, әйтсе де жас жігіт екінші курс студенті ғана еді. Оның дәрістері танымал болды, сондықтан Линней көбінесе 300 адамға дейін аудиторияға сөз сөйлейтін. Маусым айында Линней Цельсийдің үйінен Рудбекке көшіп, оның 24 баласының үш ең кішісіне ұстаздық етті. Ол Цельсиймен достығын сақтап, ботаникалық экспедицияларын жалғастырды. Сол қыста Линней Турнефорттың жіктеу жүйесіне күмәндана бастады және өзінің жүйесін жасауға шешім қабылдады. Оның жоспары өсімдіктерді аталық және аналық мүшелерінің саны бойынша бөлу еді. Ол бірнеше кітап жаза бастады, олар кейін «Genera Plantarum» және «Critica Botanica» сияқты еңбектерге ұласты. Сонымен қатар, ол Уппсала ботаникалық бағында өсірілген өсімдіктер туралы «Adonis Uplandicus» атты кітап жазды. Рудбектің бұрынғы көмекшісі Нильс Розен 1731 жылдың наурыз айында медицина мамандығымен университетке қайта келді. Розен анатомия бойынша дәріс беруді бастады және Линнейдің ботаникалық дәрістерін алмастыруға тырысты, бірақ Рудбек оған рұқсат бермеді. Розен желтоқсанға дейін Линнейге жеке медицина сабақтарын берді. Желтоқсан айында Линней Рудбектің әйелімен «келіспеушілікке» ұшырады және ақылшысының үйінен көшуге мәжбүр болды; оның Рудбекпен қарым-қатынасына ешқандай зиян келген жоқ. Сол Рождествода Линней үш жылдан кейін алғаш рет Stenbrohult қаласына ата-анасына барып қайтты. Оның анасы оның дін қызметкері болмағанына наразы болған, бірақ ол университетте сабақ беретінін білгенде қуанды.

In August 1728, Linnaeus decided to attend Uppsala University on the advice of Rothman, who believed it would be a better choice if Linnaeus wanted to study both medicine and botany. Rothman based this recommendation on the two professors who taught at the medical faculty at Uppsala: Olof Rudbeck the Younger and Lars Roberg. Although Rudbeck and Roberg had undoubtedly been good professors, by then they were older and not so interested in teaching. Rudbeck no longer gave public lectures, and had others stand in for him. The botany, zoology, pharmacology and anatomy lectures were not in their best state. In Uppsala, Linnaeus met a new benefactor, Olof Celsius, who was a professor of theology and an amateur botanist. He received Linnaeus into his home and allowed him use of his library, which was one of the richest botanical libraries in Sweden. In 1729, Linnaeus wrote a thesis, Praeludia Sponsaliorum Plantarum on plant sexual reproduction. This attracted the attention of Rudbeck; in May 1730, he selected Linnaeus to give lectures at the University although the young man was only a second year student. His lectures were popular, and Linnaeus often addressed an audience of 300 people. In June, Linnaeus moved from Celsius's house to Rudbeck's to become the tutor of the three youngest of his 24 children. His friendship with Celsius did not wane and they continued their botanical expeditions. Over that winter, Linnaeus began to doubt Tournefort's system of classification and decided to create one of his own. His plan was to divide the plants by the number of stamens and pistils. He began writing several books, which would later result in, for example, Genera Plantarum and Critica Botanica. He also produced a book on the plants grown in the Uppsala Botanical Garden, Adonis Uplandicus. Rudbeck's former assistant, Nils Rosén, returned to the University in March 1731 with a degree in medicine. Rosén started giving anatomy lectures and tried to take over Linnaeus's botany lectures, but Rudbeck prevented that. Until December, Rosén gave Linnaeus private tutoring in medicine. In December, Linnaeus had a "disagreement" with Rudbeck's wife and had to move out of his mentor's house; his relationship with Rudbeck did not appear to suffer. That Christmas, Linnaeus returned home to Stenbrohult to visit his parents for the first time in about three years. His mother had disapproved of his failing to become a priest, but she was pleased to learn he was teaching at the University.

Лапландияға экспедиция

Ата-анасымен кездесуде Линней оларға Лапландияға саяхат ету жоспарын айтты; Рудбек 1695 жылы сапар шеккен, бірақ жеті жыл өткен соң оның зерттеуінің толыққанды нәтижелері өртте жоғалып кетті. Линнейдің үміті жаңа өсімдіктер, жануарлар және мүмкін құнды минералдар табу еді. Ол сондай-ақ Скандинавияның кең тундраларында көшпенділікпен өмір сүретін саам халқының әдет-ғұрыптарына қызығушылық танытты. 1732 жылдың сәуір айында Линнейге саяхаты үшін Уппсала Корольдік ғылым академиясы грант берді. Линней 1732 жылдың 12 мамырында, 25 жасқа толуға аздай қалғанда Уппсаладан экспедициясын бастады. Ол жаяу және атпен саяхаттап, өзімен бірге күнделігін, ботаникалық және орнитологиялық қолжазбаларын, сондай-ақ өсімдіктерді басу үшін қағаздарды алып жүрді. Гевле маңында ол көп мөлшерде Campanula serpyllifolia тапты, кейін ол Linnaea borealis деп аталды, бұл оның сүйікті гүліне айналды. Ол кейде гүлді немесе тасты зерттеу үшін аттан түсіп, әсіресе мүктер мен лишайниктерге қызығушылық танытты, соңғысы Лапландияда кең таралған және экономикалық маңызы бар ресей бұғысының негізгі тағамы болды. Линней Ботания шығанағының жағалауын сағат тілі бойынша аралап, Умеа, Лулеа және Торнио қалаларынан ішкі аймақтарға терең енді. Ол алты айлық экспедициясынан қазан айында оралды, көптеген өсімдіктерді, құстарды және тау жыныстарын жинап, зерттеді. Лапландия биоәртүрлілігі шектеулі болғанымен, Линней бұрын белгісіз 100-ге жуық өсімдікті сипаттады. Олар оның "Flora Lapponica" кітабының негізін құрады. Алайда Лапландияға жасаған экспедициясында Линней организмдерді сипаттау үшін латын тіліндегі атауларды қолданды, өйткені ол биномдық номенклатураны әлі дамытпаған еді. Осы экспедиция кезінде Линней сүтқоректілерді жіктеу туралы маңызды ойға келді. Жол бойында кездескен жылқының төменгі жақ сүйегін қарап, Линней былай деді: "Егер мен әрбір жануардың қанша тісі бар екенін және олардың түрін, қанша емшек безі бар екенін және олардың қайда орналасқанын білсем, онда барлық төрт аяқты жануарларды жіктеудің табиғи жүйесін құрастыра алар едім". 1734 жылы Линней студенттердің шағын тобымен Даларнаға сапар жасады. Даларна губернаторы қаржылаған экспедицияның мақсаты белгілі табиғи ресурстарды тізімдеу және жаңаларын табу, сондай-ақ Норвегияның Рёрос кентіндегі кен өндіру қызметі туралы ақпарат жинау болды. 1735 жылдың сәуір айында Сольбергтің әкесінің ұсынысымен Линней мен Сольберг Голландия Республикасына аттанды, онда Линней Сольбергке сабақ беріп, жылдық жалақы алу шартымен Хардервик университетінде медицинаны оқымақ болды. Ол кезде шведтердің табиғаттануды зерттеу үшін беделді орын саналған Нидерландыда докторлық диссертация қорғау кең таралған еді. Жолда олар Гамбургте тоқтады, онда қала әкімі оларға өзінің қолындағы табиғаттың кереметі деп санайтын жеті басты гидраның сақталған қалдықтарын мақтанышпен көрсетті. Линней бұл дананың жалған екенін тез анықтады, ол жылан терілерінен және құрттардың жауыры мен аяқтарынан жасалған. Гидраның шығу тегі Линнейге оны монахтардың Апокалипсис кітабындағы аждаханың бейнесі ретінде жасағанын ұқтырды. Қала әкімінің ашуын туғызу қаупіне қарамастан, Линней өз байқауларын жариялады, бұл қала әкімінің гидраны қымбатқа сату арманына соққы берді. Линней мен Сольберг Гамбургтен қашуға мәжбүр болды. Линней Хардервикке жеткен соң бір апта ішінде дипломдық жұмысын қорғады, онда ол безгек тек сазды топырақты жерлерде ғана пайда болады деген гипотезасын ұсынды. Ол аурудың нақты себебін анықтамаса да (яғни, Анофелес масасы), Артемизия аннуа (ырысқос) безгекке қарсы препараттардың көзі болатынын дұрыс болжады. Сол жазда Линней Уппсаладан келген досы Питер Артедимен қайта кездесті, олар егер біреуі ерте қайтыс болса, екіншісі оның жұмысын аяқтайды деп келісім жасасқан еді. Он аптадан кейін Артеди Амстердам каналдарында батып, балықтарды жіктеу туралы аяқталмаған қолжазба қалдырды.

During a visit with his parents, Linnaeus told them about his plan to travel to Lapland; Rudbeck had made the journey in 1695, but the detailed results of his exploration were lost in a fire seven years afterwards. Linnaeus's hope was to find new plants, animals and possibly valuable minerals. He was also curious about the customs of the native Sami people, reindeer herding nomads who wandered Scandinavia's vast tundras. In April 1732, Linnaeus was awarded a grant from the Royal Society of Sciences in Uppsala for his journey. Linnaeus began his expedition from Uppsala on 12 May 1732, just before he turned 25. He travelled on foot and horse, bringing with him his journal, botanical and ornithological manuscripts and sheets of paper for pressing plants. Near Gävle he found great quantities of Campanula serpyllifolia, later known as Linnaea borealis, the twinflower that would become his favourite. He sometimes dismounted on the way to examine a flower or rock and was particularly interested in mosses and lichens, the latter a main part of the diet of the reindeer, a common and economically important animal in Lapland. Linnaeus travelled clockwise around the coast of the Gulf of Bothnia, making major inland incursions from Umeå, Luleå and Tornio. He returned from his six month long, over expedition in October, having gathered and observed many plants, birds and rocks. Although Lapland was a region with limited biodiversity, Linnaeus described about 100 previously unidentified plants. These became the basis of his book Flora Lapponica. However, on the expedition to Lapland, Linnaeus used Latin names to describe organisms because he had not yet developed the binomial system. It was also during this expedition that Linnaeus had a flash of insight regarding the classification of mammals. Upon observing the lower jawbone of a horse at the side of a road he was travelling, Linnaeus remarked: "If I only knew how many teeth and of what kind every animal had, how many teats and where they were placed, I should perhaps be able to work out a perfectly natural system for the arrangement of all quadrupeds." In 1734, Linnaeus led a small group of students to Dalarna. Funded by the Governor of Dalarna, the expedition was to catalogue known natural resources and discover new ones, but also to gather intelligence on Norwegian mining activities at Røros. In April 1735, at the suggestion of Sohlberg's father, Linnaeus and Sohlberg set out for the Dutch Republic, where Linnaeus intended to study medicine at the University of Harderwijk while tutoring Sohlberg in exchange for an annual salary. At the time, it was common for Swedes to pursue doctoral degrees in the Netherlands, then a highly revered place to study natural history. On the way, the pair stopped in Hamburg, where they met the mayor, who proudly showed them a supposed wonder of nature in his possession: the taxidermied remains of a seven headed hydra. Linnaeus quickly discovered the specimen was a fake, cobbled together from the jaws and paws of weasels and the skins of snakes. The provenance of the hydra suggested to Linnaeus that it had been manufactured by monks to represent the Beast of Revelation. Even at the risk of incurring the mayor's wrath, Linnaeus made his observations public, dashing the mayor's dreams of selling the hydra for an enormous sum. Linnaeus and Sohlberg were forced to flee from Hamburg. Linnaeus began working towards his degree as soon as he reached Harderwijk, a university known for awarding degrees in as little as a week. in which he laid out his hypothesis that malaria arose only in areas with clay rich soils. Although he failed to identify the true source of disease transmission, (i. e., the Anopheles mosquito), he did correctly predict that Artemisia annua (wormwood) would become a source of antimalarial medications. That summer Linnaeus reunited with Peter Artedi, a friend from Uppsala with whom he had once made a pact that should either of the two predecease the other, the survivor would finish the decedent's work. Ten weeks later, Artedi drowned in the canals of Amsterdam, leaving behind an unfinished manuscript on the classification of fish.

Жариялану

Нидерландыда Линней кездескен алғашқы ғалымдардың бірі Иоган Фредерик Гроновиус болды. Линней оған Швециядан әкелген бірнеше қолжазбаның бірін көрсетті. Қолжазбада өсімдіктерді жіктеудің жаңа жүйесі сипатталған. Гроновиус оны көргенде қатты әсерленіп, баспаға төлеуге көмектесетінін ұсынды. Шотланд дәрігері Айзек Лоусонның қосымша қаржылық көмегімен қолжазба «Systema Naturae» (1735) деген атпен жарияланды. Линней Нидерландының ең беделді дәрігерлері мен ботаниктерінің бірі Герман Бурхавемен танысты, ол Линнейді осы елде мансап құруға көндіруге тырысты. Бурхаве оған Оңтүстік Африка мен Америкаға саяхат жасауды ұсынды, бірақ Линней ыстыққа шыдай алмайтынын айтып, бас тартты. Оның орнына Бурхаве Линнейді ботаник Йоханнес Бурманға баруға көндірді. Сапардан кейін Бурман, қонағының біліміне таңғалып, Линнейді қыс бойы өзімен бірге тұруға шақырды. Қонақ күнінде Линней Бурманға «Thesaurus Zeylanicus» еңбегін дайындауға көмектесті. Бурман сондай-ақ Линнейдің «Fundamenta Botanica» және «Bibliotheca Botanica» кітаптарын жазуға көмектесті.

Джордж Клиффорд, Филип Миллер және Йоханн Якоб Дильениус

1735 жылдың тамызында Линней Бурманмен бірге болғанда Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының директоры және Хеемстедедегі Хартекамп иелігіндегі бай ботаникалық бақтың иесі Джордж Клиффорд III-мен танысты. Клиффорд Линнейдің өсімдіктерді жіктеу қабілетіне қатты таң қалды және оны өзінің жеке дәрігері және бағының басқарушысы болуға шақырды. Линней қыс айларын Бурманмен бірге өткізуге келісіп қойғандықтан, бірден жауап бере алмады. Бірақ Клиффорд, егер Бурман Линнейді өзімен бірге тұруға рұқсат берсе, оған Ханс Слоунның сирек кездесетін "Ямайканың табиғи тарихы" кітабының бір данасын сыйға беруге уәде берді. Бурман келісім берді және 1735 жылдың 24 қыркүйегінде Линней Хартекампқа көшіп келіп, Клиффордтың жеке дәрігері және гербарий кураторы болды. Оған жылына 1000 флорин жалақы төленіп, тегін тамақ пен тұруға орын берілді. Келісім тек сол жылдың қысына ғана еді, бірақ Линней 1738 жылға дейін сол жерде тұрды. Осы уақытта ол "Hortus Cliffortianus" атты кітабын жазды, ал кіріспесінде бұл кезді өмірінің ең бақытты кезеңі деп сипаттады. (1956 жылдың сәуір айында Хартекамптың бір бөлігі Хеемстеде жергілікті билігінің шешімімен қоғамдық бақ деп жарияланды және "Линнеухоф" деп аталды. Кейіннен ол Еуропадағы ең ірі ойын алаңына айналды.) 1736 жылдың шілдесінде Линней Клиффордтың қаржысымен Англияға сапар шекті. Ол Лондонға табиғат тарихын зерттеуші, коллекционер сэр Ханс Слоанмен және оның коллекциясымен, сондай-ақ Челси физикалық бағы және оның басшысы Филипп Миллермен кездесу үшін барды. Линней Миллерге "Systema Naturae" еңбегінде сипатталған өсімдіктерді жіктеудің жаңа жүйесін үйретті. Миллер бастапқыда жаңа есімдеу жүйесін қолдануға құлшынбады, Жозеф Питтон де Турнефорт пен Джон Рейдің жіктемелерін артық көрді. Бірақ Линней Миллердің "Бақшашылар сөздігін" жоғары бағалады, консервативті шотланд ғалымы өз сөздігінде Линней тастаған, бірақ қазіргі ботаниктер сақтап қалған бірнеше ескі есімдеулерді қалдырды. Миллер тек 1768 жылғы "Бақшашылар сөздігінің" басылымында ғана Линней жүйесіне толық көшті. Миллер Линнейдің әдісімен бақты ұйымдастыруға кірісті. Сондай-ақ Линней Оксфорд университетіне ботаник Иоганн Якоб Диллениуспен кездесу үшін барды. Ол Диллениусті өзінің жаңа жіктеу жүйесін толық қабылдауға көндіре алмады, бірақ екеуі көп жылдар бойы хат алмасып тұрды. Линней "Critica Botanica" еңбегін оған арнады, оны "әлем бұрын көрмеген ботаникалық еңбек" деп атады. Кейіннен Линней оның құрметіне тропикалық ағаштардың бір туысын Дилления деп атады. Содан кейін ол Хартекампқа оралып, өзімен бірге сирек кездесетін өсімдіктердің көптеген үлгілерін әкелді. Келесі жылы, 1737 жылы ол "Genera Plantarum" басылымын шығарды, онда 935 өсімдік туысын сипаттады, ал одан кейін "Corollarium Generum Plantarum" басылымын, тағы алпыс (sexaginta) туысын қосып шығарды. Хартекамптағы жұмысы "Hortus Cliffortianus" атты тағы бір кітапқа әкелді, ол Хартекамп гербарийі мен ботаникалық бағындағы ботаникалық коллекцияның каталогы болды. Ол оны тоғыз айда жазды (1737 жылдың шілдесінде аяқтады), бірақ ол 1738 жылға дейін жарияланбады. Линней 1737 жылдың 18 қазанына дейін (жаңа стиль бойынша) Клиффордпен Хартекампта тұрды, содан кейін ол үйден шығып Швецияға оралды. Ауру және голландтық достарының мейірімділігі оны бірнеше ай Голландияда қалуға мәжбүр етті. 1738 жылдың мамыр айында ол тағы да Швецияға аттанды. Отанына қайтып келе жатып, ол шамамен бір ай Париж қаласында болды, онда Антуан де Жюссье сияқты ботаниктермен кездесті. Швецияға оралғаннан кейін Линней ешқашан одан шықпады.

In August 1735, during Linnaeus's stay with Burman, he met George Clifford III, a director of the Dutch East India Company and the owner of a rich botanical garden at the estate of Hartekamp in Heemstede. Clifford was very impressed with Linnaeus's ability to classify plants, and invited him to become his physician and superintendent of his garden. Linnaeus had already agreed to stay with Burman over the winter, and could thus not accept immediately. However, Clifford offered to compensate Burman by offering him a copy of Sir Hans Sloane's Natural History of Jamaica, a rare book, if he let Linnaeus stay with him, and Burman accepted. On 24 September 1735, Linnaeus moved to Hartekamp to become personal physician to Clifford, and curator of Clifford's herbarium. He was paid 1,000 florins a year, with free board and lodging. Though the agreement was only for a winter of that year, Linnaeus practically stayed there until 1738. It was here that he wrote a book Hortus Cliffortianus, in the preface of which he described his experience as "the happiest time of my life". (A portion of Hartekamp was declared as public garden in April 1956 by the Heemstede local authority, and was named "Linnaeushof". It eventually became, as it is claimed, the biggest playground in Europe.) In July 1736, Linnaeus travelled to England, at Clifford's expense. He went to London to visit Sir Hans Sloane, a collector of natural history, and to see his cabinet, as well as to visit the Chelsea Physic Garden and its keeper, Philip Miller. He taught Miller about his new system of subdividing plants, as described in Systema Naturae. Miller was in fact reluctant to use the new binomial nomenclature, preferring the classifications of Joseph Pitton de Tournefort and John Ray at first. Linnaeus, nevertheless, applauded Miller's Gardeners Dictionary, the conservative Scot actually retained in his dictionary a number of pre Linnaean binomial signifiers discarded by Linnaeus but which have been retained by modern botanists. He only fully changed to the Linnaean system in the edition of The Gardeners Dictionary of 1768. Miller ultimately was impressed, and from then on started to arrange the garden according to Linnaeus's system. Linnaeus also travelled to Oxford University to visit the botanist Johann Jacob Dillenius. He failed to make Dillenius publicly fully accept his new classification system, though the two men remained in correspondence for many years afterwards. Linnaeus dedicated his Critica Botanica to him, as "opus botanicum quo absolutius mundus non vidit". Linnaeus would later name a genus of tropical tree Dillenia in his honour. He then returned to Hartekamp, bringing with him many specimens of rare plants. The next year, 1737, he published Genera Plantarum, in which he described 935 genera of plants, and shortly thereafter he supplemented it with Corollarium Generum Plantarum, with another sixty (sexaginta) genera. His work at Hartekamp led to another book, Hortus Cliffortianus, a catalogue of the botanical holdings in the herbarium and botanical garden of Hartekamp. He wrote it in nine months (completed in July 1737), but it was not published until 1738. Linnaeus stayed with Clifford at Hartekamp until 18 October 1737 (new style), when he left the house to return to Sweden. Illness and the kindness of Dutch friends obliged him to stay some months longer in Holland. In May 1738, he set out for Sweden again. On the way home, he stayed in Paris for about a month, visiting botanists such as Antoine de Jussieu. After his return, Linnaeus never again left Sweden.

Швецияға оралу

1738 жылы 28 маусымда Швецияға оралған Линей Фалун қаласына барып, Сара Элизабет Мореамен шаруаға келісті. Үш айдан кейін ол отбасын асырау үшін дәрігер болып жұмыс іздеп Стокгольмге көшіп барды. Ол граф Карл Густав Тессинмен танысып, Адмиралтействода дәрігерлік қызметке орналасуға көмек алды. Стокгольмде жүргенде Линей Швед Корольдік Ғылым академиясын құруға мүше болды; ол академияның алғашқы төрағасы (Praeses) болып, бұл қызметке жеребе тастау арқылы ие болды. Оның қаржылық жағдайы жақсарып, отбасын асырауға жеткілікті болғандықтан, ол келіңдегі Сара Элизабет Мореаға үйленуге рұқсат алды. Олардың некесі 1739 жылы 26 маусымда қиылды. Одан кейін он жеті ай өткен соң Сара олардың тұңғыш ұлы Карлді дүниеге әкелді. Екі жылдан соң қыздары Елизавета Кристина дүниеге келді, ал келесі жылы Сара Сара Магдаленаны дүниеге әкелді, ол 15 күннен кейін қайтыс болды. Сара мен Линейдің кейін тағы төрт баласы болды: Ловиза, Сара Кристина, Йоханнес және София. 1741 жылдың мамыр айында Линей Уппсала университетінде медицина профессоры болып тағайындалды, бастапқыда медициналық мәселелерге жауапты болды. Бірақ көп ұзамай ол басқа медицина профессоры Нильс Розенмен орын алмастырып, оның орнына Ботаникалық баққа (оның құрылысын жаңартқан және кеңейткен), ботаникаға және табиғаттануға жауапкершілік жүктеді. Сол жылдың қазан айында оның әйелі мен тоғыз айлық ұлы онымен бірге Уппсалаға көшіп келді.

Оланд және Готланд

Профессор болып тағайындалғаннан кейін он күн өткен соң ол университеттің алты студентімен бірге медицинада қолданылуы мүмкін өсімдіктерді іздеу үшін Оланд және Готланд аралдарына экспедиция ұйымдастырды. Бірінші кезекте олар Оландқа сапар шекті және 21 маусымға дейін онда болды, содан кейін Готландтағы Висбиге кемемен өтті. Линней мен студенттер Готландта шамамен бір ай тұрды, одан кейін Упсалаға қайтты. Осы экспедиция барысында олар бұрын жазылмаған 100 түрлі өсімдік тапты. Экспедициядан алынған байқаулар кейіннен швед тілінде жазылған «Öländska och Gothländska Resa» еңбегінде жарияланды. «Flora Lapponica» сияқты, бұл еңбекте де зоологиялық және ботаникалық байқаулармен қатар Оланд және Готландтағы мәдениетке қатысты мәліметтер келтірілген. 1745 жылдың жазында Линней тағы екі кітап жариялады: «Flora Suecica» және «Fauna Suecica». «Flora Suecica» қатаң ботаникалық кітап болса, «Fauna Suecica» зоологиялық кітап еді. Андерс Цельсий 1742 жылы оның атымен аталатын температура шкаласын жасады. Цельсий шкаласы қазіргідей емес, кері болды – қайнау температурасы 0 °C, ал қату температурасы 100 °C көрсетілген. 1745 жылы Линней шкаланы қазіргі стандартқа сәйкес өзгертті.

Västergötland (Солтүстік Готландия)

1746 жылдың жазында Линнейге үкімет тағы да экспедиция жүргізуге тапсырма берді, бұл жолы Швецияның Вестергётланд провинциясына. Ол 12 маусымда Упсаладан жолға шығып, 11 тамызда оралды. Бұл экспедицияда оның серігі Эрик Густав Лидбек болды, ол бұрынғы саяхатына да онымен бірге қатысқан студент еді. Линней экспедициядан алған нәтижелерін келесі жылы жарық көрген «Вастгота реса» кітабында сипаттады. Саяхаттан оралғаннан кейін үкімет Линнейді ең оңтүстік Скания провинциясына тағы бір экспедицияға жіберуді шешті. Алайда, бұл сапар Линнейдің тым көп жұмысы болғандықтан кейінге шегерілді. Сол жылы ол Берлин Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды.

Сканния

1749 жылдың көктемінде Линней үкімет тапсырысымен тағы да Сканияға сапар шеге алды. Олмен бірге шәкірті Олоф Сёдербергті де алып келді. Сканияға жолда, әкесі өткен жылы қайтыс болғандықтан, ол Stenbrohult-тағы бауырлары мен әпкелеріне соңғы рет барды. Экспедиция көбінесе бұрынғы сапарларға ұқсас болды, бірақ бұл жолы оған жаңғақ және швед ақ терегін өсіруге ең қолайлы жерді табу тапсырылды; осы ағаштар әскерилер мылтық жасау үшін пайдаланды. Олар сондай-ақ Рамлёса минералды су санаторийінде болды, онда ол судың темірге толы болуын атап өтті. Сапар сәтті аяқталды, ал Линнейдің байқаулары келесі жылы «Skånska Resa» еңбегінде жарияланды.

Уппсала университетінің ректоры

1750 жылы Линней Уппсала университетінің ректоры болды, осылайша табиғи ғылымдар қадірленген кезең басталды. Оның лекциялары көбінесе өте танымал болды және жиі Ботаникалық бақта өтіп тұратын. Ол студенттерді өздерінен-өздері ойлауға және ешкімге сенбеуге, тіпті өзіне де сенбеуге тырысты. Лекциялардан гөрі одан да танымал болғаны – жаздағы әр сенбі сайын жасалатын ботаникалық саяхаттар еді, онда Линней және оның студенттері Уппсала төңірегіндегі флора мен фаунаны зерттейтін.

Философиялық ботаника

1751 жылы Линней «Философия ботаникасы» еңбегін жариялады. Кітапта оның бұрынғы жұмыстарында қолданған таксономия жүйесінің толық сипаттамасы берілген. Сонымен қатар, онда саяхаттарда күнделік жүргізу және ботаникалық бақты қалай күту керектігі туралы ақпарат та бар.

Nutrix Noverca

Линней заманында жоғары топтағы әйелдердің балаларына күтімші әйелдер (сүт аналар) тағайындалуы қалыпты жағдай еді. Линней Швецияда осы әдетке тоқтау салу және аналардың балаларын өзі емшектеуін қолдау науқанына қосылды. 1752 жылы Линней, дәрігерлік студент Фредерик Линдбергпен бірлесіп, олардың тәжірибелеріне негізделген диссертация жариялады. Сол кездегі дәстүр бойынша, бұл диссертация көбінесе студенттің баяндаған рецензенттің (сарапшының) идеясынан тұрды. Линнейдің диссертациясы 1770 жылы Дж. Е. Гиллиберт тарапынан француз тіліне La Nourrice marâtre, ou Dissertation sur les suites funestes du nourrisage mercénaire деп аударылды. Линней балалардың күтімші әйелдің мінез-құлқын сүт арқылы сіңіре алатынын болжады. Ол лаптардың бала күтіміне қызығушылық танытып, олардың балаларының денсаулығы еуропалықтардың күтімші әйелдерді пайдаланатын балаларына қарағанда жақсы екенін көрсетті. Ол жабайы жануарлардың мінез-құлқын салыстырып, олардың ешқайсысының туған сәбилерінен сүтін аямайтынын атап өтті.

Plantarum түрі

1753 жылы Линней «Species Plantarum» атты еңбегін жариялады, бұл еңбек қазіргі заманғы ботаникалық номенклатураның бастауы ретінде халықаралық деңгейде мойындалған. Бірінші том 24 мамырда, екінші том сол жылдың 16 тамызында жарық көрді. Кітап 1200 беттен тұрады және екі томдық болып шықты, онда 7300-ден астам түр сипатталған. Сол жылы король оны Солтүстік жұлдыз орденінің рыцарі атағына ие етті, бұл орденмен марапатталған Швецияның алғашқы азаматтық адамы болды. Одан кейін ол орденнің белгісін тақпай жүргенін көру сирек болды.

Асылдандыру

Линней Уппсаланың тым шулы және денсаулыққа зиянды екенін сезінді, сондықтан 1758 жылы екі ферма сатып алды: Хаммарби және Сэвия. Келесі жылы ол көршілес ферманы, Эдебиді сатып алды. Ол жаздарын отбасымен Хаммарбиде өткізді; бастапқыда ол кішкентай, бір қабатты үй болған, бірақ 1762 жылы жаңа, үлкен бас ғимарат салынды. Хаммарбиде Линней Уппсаладағы ботаникалық бақта өсірілмейтін өсімдіктерді өсіре алатын бақ жасады. 1766 жылы Хаммарбидің артындағы төбеде мұражай құрылысын бастады, онда кітапханасы мен өсімдіктер жинағын орналастырды. Уппсаланың шамамен үштен бір бөлігін қамтыған және оның тұрғын үйіне қауіп төндірген өрт осы қадамға түрткіс болды. 1735 жылы жарық көрген «Systema Naturae» кітабы бірнеше рет кеңейтіліп, қайта басылды; оныншы басылымы 1758 жылы жарық көрді. Бұл басылым зоологиялық номенклатураның бастапқы нүктесі ретінде бекітілді, ол «Species Plantarum» кітабымен теңестірілді. Швеция королі Адольф Фредерик 1757 жылы Линнейге дворяндық атақ берді, бірақ ол 1761 жылға дейін осы атаққа ие болған жоқ. Дворяндық атақ алғаннан кейін ол Карл фон Линне (Carl von Linné) деген атқа ие болды (латынша Carolus a Linné), «Linné» – «Linnæus» атының қысқартылған және галликалық түрі, ал неміс тіліндегі «von» бөлшегі оның дворяндық атағын білдіреді. Линней достары сыйлаған кітаптарға осы жеке девизін жазды. Дворяндық атақ алғаннан кейін Линней оқыту және жазу ісімен айналыса берді. Оның абыройы әлемге тарады, ол көптеген адамдармен хат алмасты. Мысалы, Ресей императрицасы Екатерина II оған өз елінен тұқымдар жіберді. Сондай-ақ, ол Карниола герцогтығының (қазіргі Словения) Идрия қаласындағы дәрігер және ботаник, «Австрия империясының Линнейі» аталған Джованни Антонио Скополимен хат алысты. Скополи барлық зерттеулерін, жаңалықтарын және сипаттамаларын (мысалы, Линнейге бұрын белгісіз екі кішкентай жануар – олм мен қоян) жіберді. Линней Скополиге үлкен құрметпен қарады және оның еңбегіне қызығушылық танытты. Ол скополаминнің көзі болатын солнацея тұқымдасына жататын скополия туысын оның құрметіне атады, бірақ олардың арасындағы қашықтық өте үлкен болғандықтан ешқашан кездеспеді.

Linnaeus felt Uppsala was too noisy and unhealthy, so he bought two farms in 1758: Hammarby and Sävja. The next year, he bought a neighbouring farm, Edeby. He spent the summers with his family at Hammarby; initially it only had a small one storey house, but in 1762 a new, larger main building was added. In Hammarby, Linnaeus made a garden where he could grow plants that could not be grown in the Botanical Garden in Uppsala. He began constructing a museum on a hill behind Hammarby in 1766, where he moved his library and collection of plants. A fire that destroyed about one third of Uppsala and had threatened his residence there necessitated the move. Since the initial release of Systema Naturae in 1735, the book had been expanded and reprinted several times; the tenth edition was released in 1758. This edition established itself as the starting point for zoological nomenclature, the equivalent of Species Plantarum. The Swedish King Adolf Frederick granted Linnaeus nobility in 1757, but he was not ennobled until 1761. With his ennoblement, he took the name Carl von Linné (Latinised as Carolus a Linné), 'Linné' being a shortened and gallicised version of 'Linnæus', and the German nobiliary particle 'von' signifying his ennoblement. Linnaeus inscribed this personal motto in books that were given to him by friends. After his ennoblement, Linnaeus continued teaching and writing. His reputation had spread over the world, and he corresponded with many different people. For example, Catherine II of Russia sent him seeds from her country. He also corresponded with Giovanni Antonio Scopoli, "the Linnaeus of the Austrian Empire", who was a doctor and a botanist in Idrija, Duchy of Carniola (nowadays Slovenia). Scopoli communicated all of his research, findings, and descriptions (for example of the olm and the dormouse, two little animals hitherto unknown to Linnaeus). Linnaeus greatly respected Scopoli and showed great interest in his work. He named a solanaceous genus, Scopolia, the source of scopolamine, after him, but because of the great distance between them, they never met.

Соңғы жылдар

1763 жылы Линней Швед Корольдік Ғылым академиясындағы қызметінен босатылды, бірақ он жылдан астам уақыт бойы бұрынғысынша жұмысын жалғастырды. 1772 жылдың желтоқсанында денсаулығының нашарлауына байланысты Уппсала университетінің ректоры қызметінен кетті. Линнейдің соңғы жылдары аурулармен күреске толы болды. 1764 жылы ол Уппсала қызуы деп аталатын ауруға шалдықты, бірақ Розеннің күтімі арқасында аман қалды. 1773 жылы оған седалигінің зақымдануы (ишиас) диагнозы қойылды, ал келесі жылы инсульт болды, ол оның денесінің бір бөлігін қозғалта алмауына әкелді. 1776 жылы тағы бір инсульт болды, ол оң жағының қызметін тоқтатып, естелігін жоғалтты. Өзінің жазғандарын оқып таң қалса да, олардың авторы екенін мойындамады. 1777 жылдың желтоқсанында тағы бір инсульт болды, ол оны қатты әлсіретті, нәтижесінде 1778 жылдың 10 қаңтарында Хаммарбиде қайтыс болды. Оның кітапханасы мен жинақтары әйелі Сара мен балаларына қалды. Танымал ботаник Джозеф Бэнкс жинақты сатып алуға ниеттенді, бірақ оның ұлы Карл ұсыныстан бас тартып, жинақты Уппсалаға көшірді. 1783 жылы Карл қайтыс болды, ал Сара күйеуі мен ұлынан кейін осы жинақты мұрагерлік етті. Ол оны Бэнкске сатуға тырысты, бірақ ол енді қызығушылық танытпады. Оның орнына, оның танысы жинақты сатып алуға келісті. Бұл таныс 24 жасар медицина студенті Джеймс Эдвард Смит еді, ол 14 000 өсімдік, 3 198 жәндік, 1 564 қабықша, 3 000-ға жуық хат және 1 600 кітаптан тұратын бүкіл жинақты сатып алды. Смит бес жылдан кейін Лондон Линней қоғамын құрды. Линней әулеті оның әйеліне тұрмысқа шықпаған ұлы Карлмен аяқталды. Линнейдің екі қызынан тараған екі жүзден астам ұрпағы бар. Ол көптеген шәкірттеріне сапарларында не іздеу керектігін нақты тапсырмалады. Шетелдегі шәкірттері Линней жүйесіне сәйкес жаңа өсімдіктер, жануарлар мен минералдарды жинап, жүйеледі. Көптеген шәкірттері сапарларын аяқтағаннан кейін жинаған үлгілерін Линнейге сыйлады. Осы шәкірттерінің арқасында Линнейдің таксономиялық жүйесі әлемге тарады, тіпті Линней Голландиядан оралғаннан кейін Швециядан шықпады. Британдық ботаник Уильям Т. Стерн атап көрсеткендей, Линнейдің жаңа жүйесі болмаса, шәкірттері осыншама көп жаңа үлгілерді жинап, жүйелеуге мүмкіндік болмас еді. Көптеген шәкірттері экспедициялары барысында қаза тапты.

Linnaeus was relieved of his duties in the Royal Swedish Academy of Science in 1763, but continued his work there as usual for more than ten years after. He stepped down as rector at Uppsala University in December 1772, mostly due to his declining health. Linnaeus's last years were troubled by illness. He had had a disease called the Uppsala fever in 1764, but survived due to the care of Rosén. He developed sciatica in 1773, and the next year, he had a stroke which partially paralysed him. He had a second stroke in 1776, losing the use of his right side and leaving him bereft of his memory; while still able to admire his own writings, he could not recognise himself as their author. In December 1777, he had another stroke which greatly weakened him, and eventually led to his death on 10 January 1778 in Hammarby. His library and collections were left to his widow Sara and their children. Joseph Banks, an eminent botanist, wished to purchase the collection, but his son Carl refused the offer and instead moved the collection to Uppsala. In 1783 Carl died and Sara inherited the collection, having outlived both her husband and son. She tried to sell it to Banks, but he was no longer interested; instead an acquaintance of his agreed to buy the collection. The acquaintance was a 24 year old medical student, James Edward Smith, who bought the whole collection: 14,000 plants, 3,198 insects, 1,564 shells, about 3,000 letters and 1,600 books. Smith founded the Linnean Society of London five years later. The von Linné name ended with his son Carl, who never married. There are over two hundred descendants of Linnaeus through two of his daughters. To most of the apostles he gave instructions of what to look for on their journeys. Abroad, the apostles collected and organised new plants, animals and minerals according to Linnaeus's system. Most of them also gave some of their collection to Linnaeus when their journey was finished. Thanks to these students, the Linnaean system of taxonomy spread through the world without Linnaeus ever having to travel outside Sweden after his return from Holland. The British botanist William T. Stearn notes, without Linnaeus's new system, it would not have been possible for the apostles to collect and organise so many new specimens. Many of the apostles died during their expeditions.

Ертедегі экспедициялар

Кристофер Тёрнстрем, бірінші елші және әйелі мен балалары бар 43 жастағы пастор, 1746 жылы сапарға шықты. Ол Қытайға бет алған швед Ост-Инд компаниясының кемесіне мінді. Тәрнстрём өз мақсатына жетпеді, сол жылы Кон Сон аралында тропикалық аурудан қайтыс болды. Тәрнстрёмның жесірі Линнейді балаларын әкесіз қалдырғаны үшін кінәлады, осыдан кейін Линней Тәрнстрёмнан кейін жас, үйленбеген студенттерді жіберуді ұйғара бастады. Басқа алты елші де экспедицияларында қаза тапты, олардың ішінде Пэр Форсскаль және Пэр Лёфлинг болды.

Кук экспедициялары мен Жапония

Даниэль Соландер студенттік кезінде Упсалада Линнейдің үйінде тұрған. Линней оны өте жақсы көріп, Соландерге үлкен қызының қолын беруге уәде берген. Линнейдің ұсынысымен Соландер 1760 жылы Англияға сапар шекті, онда ағылшын ботанигі Жозеф Банкспен танысты. Банкспен бірге Соландер 1768–71 жылдары «Эндевор» кемесімен Океанияға жасалған Джеймс Кук экспедициясына қосылды. Соландер Джеймс Кукпен бірге саяхаттаған жалғыз шәкірт болған жоқ; Андерс Спаррман 1772–75 жылдары «Резолюция» кемесімен Океания мен Оңтүстік Америкаға, сондай-ақ басқа да жерлерге барып келді. Спаррман көптеген экспедициялар жасады, олардың бірі Оңтүстік Африкаға болды. Әлдебір ең танымал және сәтті шәкірт – Карл Петер Тунберг, ол 1770 жылы тоғыз жылдық экспедицияға шықты. Ол Оңтүстік Африкада үш жыл тұрды, содан кейін Жапонияға сапар шекті. Жапониядағы барлық шетелдіктер Нагасакидің сыртындағы Дежима аралында тұруға міндетті болғандықтан, Тунберг үшін флораны зерттеу қиын болды. Дегенмен, ол кейбір аудармашыларды түрлі өсімдіктер әкелуге көндірді, сондай-ақ Дежима бақшаларынан да өсімдіктер тапты. Ол 1779 жылы, Линней қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң Швецияға оралды.

Табиғи жүйе

"Systema Naturae" еңбегінің алғашқы басылымы 1735 жылы Нидерландыда жарық көрді. Ол он екі беттен тұратын жұмыс еді. 1758 жылы 10-шы басылымына жеткенде, ол 4400 жануар және 7700 өсімдік түрін жіктеді. Әлемнің түкпір-түкпірінен адамдар Линнейге түрлерінің үлгілерін жіберіп тұрды, оларды кітапқа қосу үшін. 12-ші басылымға жұмыс басталғанда Линнейге жіктемелерді қадағалау үшін жаңа өнертабыс – индекс картасы қажет болды. "Systema Naturae" еңбегінде сол кезде кеңінен қолданылған, мысалы, "Physalis annua ramosissima, ramis angulosis glabris, foliis dentato serratis" сияқты ауыр, ұзақ есімдер, жалпы атаудан және ерекше атаудан тұратын қысқа және қазір танымал "биномдық атаулармен" толықтырылды, берілген мысалда – Physalis angulata. Бұл биномдық атаулар түрді анықтау үшін белгі ретінде пайдаланылуы мүмкін еді. Жоғары таксондар қарапайым және реттелген тәртіпте құрылып, орналастырылды. Қазір биномиалдық номенклатура деп аталатын жүйені Баухин ағайындылары (Гаспар Баухин мен Иоганн Баухинді қараңыз) шамамен 200 жыл бұрын ішінара дамытқанмен, Линней оны жұмыста, тіпті монотиптік туыстарда да тұрақты түрде қолданған бірінші адам болды және оны ғылыми қауымдастықта кеңінен танымал еткені үшін оны жүйенің негізін қалаушы деп айтуға болады. 1770-ші жылдардың басында Линнейдің денсаулығы нашарлағаннан кейін "Systema Naturae" басылымдары екі бағытта дамыды. Тағы бір швед ғалымы Йохан Андреас Мюррей 1774 жылы "Regnum Vegetabile" бөлімін жеке түрде "Systema Vegetabilium" деп шығарды, бұл шатасуға себеп болатын 13-ші басылым деп белгіленді. Ал, 1788 және 1793 жылдар аралығында Иоганн Фридрих Гмелиннің редакторлығымен "Systema" еңбегінің толық 13-ші басылымы бөлім-бөліммен жарық көрді. Личфилдтік ботаникалық қоғамның латын тілінен жасаған аудармасынан кейін Линнейдің еңбегі Англияда кеңінен танымал болды, ол "A System of Vegetables" (1783–1785) деген атпен жарық көрді.

Orbis eruditi judicium de Caroli Linnaei MD scriptis (Кэроли Линнейдің білімді сот орбитасы)

1740 жылы жарық көрген бұл кішкентай октава пішіндес кітапша 2018 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік кітапханасына NSW Линей қоғамымен табыс етілді. Бұл Карл Линнейдің ең сирек жазбаларының бірі саналады және оның мансабы үшін шешуші рөл атқарды, осы арқада ол Уппсала университетінде медицина профессоры қызметіне тағайындалды. Осы қызметте ол организмдерді жіктеу және атаудың жаңа, революциялық теориясын жасады, соның нәтижесінде ол қазіргі заманғы таксономияның негізін қалаушы деп есептеледі.

Жинақтар

Өмірінің соңында Уппсаладағы Линней жинағы Швециядағы табиғат тарихы нысандарының ең жақсы жинақтарының бірі саналды. Жеке жинағымен қатар, ол Уппсала университеті үшін де мұражай құрды, оны Карл Гилленборг (1744–1745 жж.), тәж мұрагері Адольф Фредрик (1745 ж.), Эрик Петреус (1746 ж.), Клас Грилл (1746 ж.), Магнус Лагерстрём (1748 және 1750 жж.) және Йонас Альстрёмер (1749 ж.) материалдармен жабдықтап берді. Мұражай мен жеке жинақ арасындағы қарым-қатынас ресмиленбеген еді және Линней шәкірттерінен келіп түскен материалдар мұражайға емес, жеке жинаққа қосылды. Линней өзінің еңбегі табиғаттың үйлесімділігін көрсетеді деп ойлады және 1754 жылы: «Жер – барлық дана жаратушының шедеврлерінен тұратын үш бөлімге бөлінген мұражайдың өзінен басқа ештеңе емес» деді. Ол өзінің иелігін осы «әлемдік мұражайдың» шағын үлгісіне айналдырды. 1766 жылдың сәуір айында қаланың бір бөлігі өрттен қирады, соның салдарынан Линнейдің жеке жинағы қала сыртындағы сарайға, ал кейін Уппсалаға жақын Хаммарбидегі шағын тас үйіне көшірілді. Бұл екі жинақтың физикалық түрде бөлінуіне әкелді; мұражай жинағы университеттің ботаникалық бағында қалды. Арнайы күтімді қажет ететін материалдар (спирттегі үлгілер) немесе көп орынды қажет ететін материалдар жеке жинақтан мұражайға көшірілді. Хаммарбиде Линнейдің жеке жинақтары ылғалдан және тышқандар мен жәндіктердің зиянынан көп зардап шекті. Карл фон Линнейдің ұлы (Карл Линней) 1778 жылы жинақтарды мұраға алды және 1783 жылы қайтыс болғанға дейін оларды сақтап тұрды. Карл фон Линней қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, оның ұлы тышқандардың өсімдіктерге «қорқынышты зиян» келтіргенін, сондай-ақ көбелектер мен саңырауқұлақтың да елеулі зардаптар келтіргенін растады. Ол оларды әкесінің өмірінің соңғы жылдарында басынан өткен немқұрайлылықтан құтқаруға тырысты және қосымша үлгілер қосты. Алайда, бұл соңғы әрекет бастапқы материалдың ғылыми құндылығын арттырмады, керісінше, төмендетті. 1784 жылы жас медицина студенті Джеймс Эдвард Смит Карл Линнейдің барлық үлгілер жинағын, кітапханасын, қолжазбаларын және хат-хабарларын оның жесірі мен қызынан сатып алып, жинақты Лондонға жеткізді. Линнейдің жеке жинағының барлық материалы Англияға тасымалданбады. Алкогольде сақталған 33 балық үлгісі жіберілмеді және кейін жоғалып кетті. Лондонда Смит жинақтың зоологиялық бөлігіне көңіл бөлмеді; ол кейбір үлгілерді қосты және кейбір үлгілерді сыйға берді. Келесі ғасырларда Лондондағы Линней жинағы жинақты зерттеген ғалымдардың салдарынан қатты зардап шекті, нәтижесінде бастапқы орналасу мен жазбалар бұзылды, бастапқы серияға жатпайтын үлгілер қосылды және құнды бастапқы типтік материалдар алынды. 18-ғасырда табиғат тарихы білімінің кеңеюі кезінде Линней Линнейлік таксономия деп аталғанды дамытты; қазіргі биологиялық ғылымдарда кеңінен қолданылатын ғылыми жіктеу жүйесі. Бұрынғы зоолог Румфиус (1627–1702) Линнейлік жүйеге жақындады және оның материалы Линнейдің биноминалды ғылыми жіктеуін дамытуға үлкен үлес қосты. Линнейлік жүйе үш патшалықтан басталатын, бірін бірі қамтитын иерархиялық құрылымда табиғатты жіктеді. Патшалықтар кластарға, кластар – тәртіптерге, тәртіптер – туыстарға (жекеше: туыс), ал туыстар – түрлерге (жекеше: түр) бөлінді. Түрлер деңгейінен төмен, атаусыз санаттарды да таныды; олар кейін ботаникадағы сорттар және зоологиядағы түршелер сияқты стандартталған атауларды алды. Қазіргі таксономияда Линнейдің бастапқы жүйесінде болмаған тәртіп пен туыс арасындағы отбасы және патшалық пен класс арасындағы типтік санаттары бар. Линнейдің топтастырулары ортақ физикалық ерекшеліктерге негізделген, айырмашылықтарға емес. «Ғылыми тұрғыдан дұрыс» саналатын «көрінетін ерекшеліктерге» қатысты негізгі мәліметтер білімнің кеңеюімен өзгергенмен (мысалы, Линнейдің заманында қол жетімсіз ДНК тізбектеуі тірі организмдерді жіктеу және олардың эволюциялық қатынастарын анықтау үшін өте пайдалы құрал болып табылды), негізгі принцип өз мағынасын сақтайды.

At the end of his lifetime the Linnean collection in Uppsala was considered one of the finest collections of natural history objects in Sweden. Next to his own collection he had also built up a museum for the university of Uppsala, which was supplied by material donated by Carl Gyllenborg (in 1744–1745), crown prince Adolf Fredrik (in 1745), Erik Petreus (in 1746), Claes Grill (in 1746), Magnus Lagerström (in 1748 and 1750) and Jonas Alströmer (in 1749). The relation between the museum and the private collection was not formalised and the steady flow of material from Linnean pupils were incorporated to the private collection rather than to the museum. Linnaeus felt his work was reflecting the harmony of nature and he said in 1754 "the earth is then nothing else but a museum of the all wise creator's masterpieces, divided into three chambers". He had turned his own estate into a microcosm of that 'world museum'. In April 1766 parts of the town were destroyed by a fire and the Linnean private collection was subsequently moved to a barn outside the town, and shortly afterwards to a single room stone building close to his country house at Hammarby near Uppsala. This resulted in a physical separation between the two collections; the museum collection remained in the botanical garden of the university. Some material which needed special care (alcohol specimens) or ample storage space was moved from the private collection to the museum. In Hammarby the Linnean private collections suffered seriously from damp and the depredations by mice and insects. Carl von Linné's son (Carl Linnaeus) inherited the collections in 1778 and retained them until his own death in 1783. Shortly after Carl von Linné's death his son confirmed that mice had caused "horrible damage" to the plants and that also moths and mould had caused considerable damage. He tried to rescue them from the neglect they had suffered during his father's later years, and also added further specimens. This last activity however reduced rather than augmented the scientific value of the original material. In 1784 the young medical student James Edward Smith purchased the entire specimen collection, library, manuscripts, and correspondence of Carl Linnaeus from his widow and daughter and transferred the collections to London. Not all material in Linné's private collection was transported to England. Thirty three fish specimens preserved in alcohol were not sent and were later lost. In London Smith tended to neglect the zoological parts of the collection; he added some specimens and also gave some specimens away. Over the following centuries the Linnean collection in London suffered enormously at the hands of scientists who studied the collection, and in the process disturbed the original arrangement and labels, added specimens that did not belong to the original series and withdrew precious original type material. During the 18th century expansion of natural history knowledge, Linnaeus also developed what became known as the Linnaean taxonomy; the system of scientific classification now widely used in the biological sciences. A previous zoologist Rumphius (1627–1702) had more or less approximated the Linnaean system and his material contributed to the later development of the binomial scientific classification by Linnaeus. The Linnaean system classified nature within a nested hierarchy, starting with three kingdoms. Kingdoms were divided into classes and they, in turn, into orders, and thence into genera (singular: genus), which were divided into species (singular: species). Below the rank of species he sometimes recognised taxa of a lower (unnamed) rank; these have since acquired standardised names such as variety in botany and subspecies in zoology. Modern taxonomy includes a rank of family between order and genus and a rank of phylum between kingdom and class that were not present in Linnaeus's original system. Linnaeus's groupings were based upon shared physical characteristics, and not based upon differences. While the underlying details concerning what are considered to be scientifically valid "observable characteristics" have changed with expanding knowledge (for example, DNA sequencing, unavailable in Linnaeus's time, has proven to be a tool of considerable utility for classifying living organisms and establishing their evolutionary relationships), the fundamental principle remains sound.

Адамның таксономиясы

Линнейдің таксономиялық жүйесі, ең әуелі, адамзатты (Homo) маймылдармен (Simia) бірге, антропоморфтар тобына таксономиялық жағынан біріктіргендігімен ерекшеленді. Неміс биологы Эрнст Геккель 1907 жылы мұны «Линнейдің генийінің ең маңызды белгісі» деп атады. Линней «Systema Naturae» еңбегінің бірінші басылымынан бастап адамдарды приматтар қатарына жатқызды. Хартекампта болған кезінде ол бірнеше маймылдарды зерттеп, олардың адаммен ұқсастығын байқады. Ол екі түрдің де анатомиясы негізінен бірдей екенін атап өтті; сөйлеуден басқа, ол басқа ешқандай айырмашылықты таппады. Сондықтан ол адам мен маймылды «адам тәрізді» деген мағынаны білдіретін антропоморфтар деген бір категорияға қосты. Бұл жіктеуді Иоганн Готтсхалк Вальериус, Якоб Теодор Клейн және Иоганн Георг Гмелин сияқты басқа биологтар адамды «адам сияқты» деп сипаттаудың логикалық еместігіне байланысты сынға алды. 1747 жылы Гмелинге жазған хатында Линней былай деп жауап берді:

«Сізге Адамды Антропоморфтар қатарына жатқызғаным ұнамайды, мүмкін ол ‘адам пішіндес’ деген терминге байланысты, бірақ адам өзін тануға үйренеді. Сөздерге таласпайық. Мен үшін қандай атау қолдансақ та маңызды емес. Бірақ мен сізден және бүкіл әлемнен адам мен маймыл арасындағы нақты айырмашылықты, Табиғи тарих қағидаларынан туындайтын айырмашылықты күтемін. Мен мүлдем білмеймін. Біреу маған бір ғана мысалды келтірсе! Егер мен адамды маймыл деп атасам немесе керісінше, барлық дінтанушылар маған қарсы шығатын еді. Мүмкін, мен тәртіп заңына сәйкес солай істеуім керек еді. Теологиялық алаңдаушылық екі еді: біріншіден, адамды маймылдармен бір деңгейге қою, адамның ұлы тіршілік тізбегіндегі рухани жоғары орнын төмендетуі мүмкін, екіншіден, өйткені Киелі кітапта адам Құдайдың бейнесі бойынша жаратылған делінген (теоморфизм), егер маймылдар/маймылдар мен адамдар айқын және бөлек жаратылмаса, онда маймылдар мен маймылдар да Құдайдың бейнесі бойынша жаратылған дегенді білдіреді. Бұл көптеген адамдар қабылдай алмайтын нәрсе еді. Адамды жануардың бір түрі деп мәлімдеуден туындаған дүниетанымы арасындағы қақтығыс бір ғасыр бойы, одан да үлкен және әлі де жалғасып келе жатқан жаратылыс-эволюция даулары 1859 жылы Чарльз Дарвиннің «Түрлердің шығу тегі» еңбегі жарияланғаннан бастап күшейді. Осындай сыннан кейін Линней өзін одан да нақты түсіндіру қажет деп ойлады. «Systema Naturae» еңбегінің 10-шы басылымында жаңа терминдер енгізілді, соның ішінде сүтқоректілер және приматтар, соңғысы антропоморфтарды алмастырды, сондай-ақ адамдарға толық биномдық атау – Homo sapiens берілді. Жаңа жіктеуге аз сын айтылды, бірақ көптеген табиғат зерттеушілері ол адамды табиғатты басқарудың бұрынғы орнынан төмендетіп, оның бір бөлігіне айналдырды деп санады. Линней адамның биологиялық жағынан жануарлар әлеміне жататынына және оған кіруі керек деп сенді. Ол өзінің «Dieta Naturalis» кітабында былай деп жазды: «Адамның ашуын жануарларға төкпеу керек, теология адамның жаны бар, ал жануарлар жай ғана ‘механикалық автоматтар’ дейді, бірақ мен жануарлардың да жаны бар және айырмашылық асылдықта деп кеңес беруі дұрыс деп ойлаймын». Линней 1658 жылғы басылымдағы Якоб Бонтиус суреті мен сипаттамасына негізделген «Systema Naturae» журналында Homo тұқымына екінші түрді қосты: Homo troglodytes («үңгір адамы») және 1771 жылы үшінші түрді жариялады: Homo lar. Швеция тарихшысы Гуннар Бробергтің айтуынша, Линней сипаттаған жаңа адам түрлері шын мәнінде маймылдар немесе колониялық қоныстанған жерлерді қорқыту үшін теріге оралған жергілікті халық болған, олардың сыртқы түрі Линнейге берілген есептерде асыра сипатталған. Линней шведтік Шығыс Үндістан компаниясынан оны іздеуді сұрады, бірақ олар оның бар екендігіне ешқандай белгі таппады. Homo lar кейін Hylobates lar, гиббон lar болып қайта жіктелді. «Systema Naturae» еңбегінің бірінші басылымында Линней адам түрін төрт түрге бөлді: «Europæus albesc[ens]» (ақ еуропалық), «Americanus rubesc[ens]» (қызыл американдық), «Asiaticus fuscus» (көк азиялық) және «Africanus nigr[iculus]» (қара африкалық). «Systema Naturae» кітабының оныншы басылымында ол классикалық антикалық төрт темперамент тұжырымына негізделген әр түрдің фенотиптік сипаттамаларын егжей-тегжейлі түсіндіріп, азиялықтардың терісінің түсін «luridus» (сары) деп өзгертті. Линней бұл түрлер төрт белгілі құрлық арасындағы орталық айырмашылықтардан туындады деп сенсе, Линней қоғамы оның жіктелуінің тері түсіне және кейінірек мәдени және мінез-құлық ерекшеліктеріне назар аударуы нәсілшілдік стереотиптерді бекітіп, ғылыми расизмнің негізін қалады деп мойындайды. Сонымен қатар, Линней «жабайы және есімдері белгісіз, аномалды адамдар» үшін «monstrosus» деген қосалқы санатты жасады. 1959 жылы У. Т. Стирн Линнейді H. sapiens-тің лектотипі деп белгіледі.

It does not please [you] that I've placed Man among the Anthropomorpha, perhaps because of the term 'with human form', but man learns to know himself. Let's not quibble over words. It will be the same to me whatever name we apply. But I seek from you and from the whole world a generic difference between man and simian that [follows] from the principles of Natural History. I absolutely know of none. If only someone might tell me a single one! If I would have called man a simian or vice versa, I would have brought together all the theologians against me. Perhaps I ought to have by virtue of the law of the discipline. The theological concerns were twofold: first, putting man at the same level as monkeys or apes would lower the spiritually higher position that man was assumed to have in the great chain of being, and second, because the Bible says man was created in the image of God (theomorphism), if monkeys/apes and humans were not distinctly and separately designed, that would mean monkeys and apes were created in the image of God as well. This was something many could not accept. The conflict between world views that was caused by asserting man was a type of animal would simmer for a century until the much greater, and still ongoing, creation–evolution controversy began in earnest with the publication of On the Origin of Species by Charles Darwin in 1859. After such criticism, Linnaeus felt he needed to explain himself more clearly. The 10th edition of Systema Naturae introduced new terms, including Mammalia and Primates, the latter of which would replace Anthropomorpha as well as giving humans the full binomial Homo sapiens. The new classification received less criticism, but many natural historians still believed he had demoted humans from their former place of ruling over nature and not being a part of it. Linnaeus believed that man biologically belongs to the animal kingdom and had to be included in it. In his book Dieta Naturalis, he said, "One should not vent one's wrath on animals, Theology decree that man has a soul and that the animals are mere 'automata mechanica,' but I believe they would be better advised that animals have a soul and that the difference is of nobility." Linnaeus added a second species to the genus Homo in Systema Naturae based on a figure and description by Jacobus Bontius from a 1658 publication: Homo troglodytes ("caveman") and published a third in 1771: Homo lar. Swedish historian Gunnar Broberg states that the new human species Linnaeus described were actually simians or native people clad in skins to frighten colonial settlers, whose appearance had been exaggerated in accounts to Linnaeus. For Homo troglodytes Linnaeus asked the Swedish East India Company to search for one, but they did not find any signs of its existence. Homo lar has since been reclassified as Hylobates lar, the lar gibbon. In the first edition of Systema Naturae, Linnaeus subdivided the human species into four varieties: "Europæus albesc[ens]" (whitish European), "Americanus rubesc[ens]" (reddish American), "Asiaticus fuscus" (tawny Asian) and "Africanus nigr[iculus]" (blackish African). In the tenth edition of Systema Naturae he further detailed phenotypical characteristics for each variety, based on the concept of the four temperaments from classical antiquity, and changed the description of Asians' skin tone to "luridus" (yellow). While Linnaeus believed that these varieties resulted from environmental differences between the four known continents, the Linnean Society acknowledges that his categorization's focus on skin color and later inclusion of cultural and behavioral traits cemented colonial stereotypes and provided the foundations for scientific racism. Additionally, Linnaeus created a wastebasket taxon "monstrosus" for "wild and monstrous humans, unknown groups, and more or less abnormal people". In 1959, W. T. Stearn designated Linnaeus to be the lectotype of H. sapiens.

Экономикалық көзқарастар мен ықпал ету

Линнейдің қолданбалы ғылымына ерте ағартушылық дәуіріне тән құралдық утилитаризм ғана емес, сонымен қатар Камерализмнің ескі экономикалық доктринасының ықпалы тиді. Бұған қоса, Линней мемлекеттік араласуды жақтады. Ол тарифтерді, салықтарды, экспортқа берілетін үлестемелерді, квоталарды, эмбарголарды, теңіз саудасы заңдарын, субсидияланған инвестициялық капиталды, жалақы шектеулерін, ақшалай көмектерді, мемлекеттік лицензиямен жұмыс істейтін өндіруші монополияларын және картелдерді қолдады.

Еске алу

Линнейдің туған күні, әсіресе жүз жылдық мерейтойларда, айрықша тойланумен өткен. Линнейдің суреті көптеген швед пошта маркаларында және банкноттарда бейнеленген. Линнейдің құрметіне аталған басқа да нәрселерге Linnaea туысы, Linnaeosicyos (Қабақ тұқымдасының бір түрлі туысы), Жердің Ай кратеріндегі Linné кратері, Массачусетс штатындағы Кембридж қаласындағы көше және Linnaeite кобальт сульфиді минералы жатады.