Кіріспе

Керамиканы қақтау әдісі

Жама қақтау – керамиканы қақтаудың ең ежелгі әдісі. Мысалдары б.з.д. 29000–25000 жылдарға дейін сақталып қалған, ал ең ерте пеш б.з.д. 6000 жыл шамасында, қазіргі Ирактағы Ярим-Тепе орнынан табылған. Пештер жоғары температураға жетуге, отынды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді және керамиканы қақтаудың ең көп таралған әдісі ретінде жама қақтауды ұзақ уақыттан бері ығыстырды, бірақ бұл техника кейбір студиялық керамикашылар мен Африкада әлі де шектеулі қолданылады. Қайнатылмаған құмыралар жердегі шұңқырға жиналып, ағаш, жоңқа, құрғақ тыңайтқыш, жапырақ сияқты жанғыш материалдармен және кейде металл оксидтері мен тұздарымен қоршалады, бұл құмыралардың бетін өзгертуге арналған. Шұңқырдың үстіңгі жағы ылғалды саз, сынықтар, үлкен ағаш бөліктері немесе металл қорғағыштармен жабылуы мүмкін. Содан кейін шұңқырға от қойылып, отынның көп бөлігі жанып біткенше мұқият бақыланады. Ең жоғары температурада керамиканың басқа әдістерімен салыстырғанда температура орташа болады, ал алынған керамика қыш ыдысқа жатады. Салқындағаннан кейін ыдыстар алынып, тазартылады, күл мен тұз қалдырған ою-өрнектер мен түстер болуы мүмкін. Содан кейін ыдыстарды балауызмен жағып, жылтырату арқылы тегіс жылтыр жабын жасауға болады.

Қазіргі заманғы қолданысы

Африканың кейбір аймақтарында шұңқырда пісіру заманауи кезеңге дейін сақталды. Малиде Калабугуда әлі күнге дейін саудаға арналған қыш ыдыстар жасау үшін үлкен шұңқыр сияқты үйінді пайдаланылады, оны негізінен ауыл әйелдері жасап, қалаларда сатады. Пісірілмеген ыдыстарды әдетте ауылдың әйелдері мен қыздары үйінді салынатын жерге әкеледі. Үйіндінің негізі жерге таяқтар тіреу арқылы салынады, содан кейін: [ ] ыдыстар бұтақтардың арасына және үстіне орналастырылады, ал үйіндіні аяқтау үшін шөп үюге жиналады. Үйіндіде күйеулерінің туысқандары арқылы байланысқан көптеген әйелдердің ыдыстары болса да, әр әйел өзінің немесе жақын туыстарының ыдыстарына жауапты болады. Үйінді аяқталғаннан кейін және айналасындағы жанғыш материалдар тазаланғаннан кейін, тәжірибелі қыш құмырашы отты жағады. Бір жұдырық шөпке от қойылып, әйел үйіндінің шеңбері бойына жүгіріп, жанған шамды құрғақ шөпке тигізеді. Кейбір үйінділер салынып жатқанда, басқалары өртеніп жатыр. Шұңқырда пісіруді Пуэбло қыш құмырашылары, әсіресе Нью-Мексикода және Американың оңтүстік-батысының басқа аймақтарында да қолданды. Бұл қыш ыдыстар қолмен жасалады, ал қыш құмырашылар өздерінің өнімдерін жасау үшін жергілікті жерден саз қазып алады. Сазды қатайту үшін құм, жанартау күлі немесе ұсатылған қыш сынықтары сияқты қоспалар қосылады. Содан кейін ыдыстар жерге шұңқыр қазып, ішінде пісіріледі. Отын ретінде ағаш, тыңайтқыш, көмір немесе басқа жергілікті материалдар қолданылады.