Кіріспе
Баронг тагалог, көбінесе баронг (кейде баро) деп аталады, – ерлерге арналған, тігілген ұзын жеңді ресми көйлек және Филиппиннің ұлттық киімі. Баронг тагалог отарлауға дейінгі филиппиндік және испандық отарлаушылардың киім үлгілерінің элементтерін біріктіреді. Дәстүрлі түрде ол пина немесе абакадан тоқылған жіңішке матадан (нипис) жасалады; бірақ қазіргі уақытта оргаза, рами немесе полиэстер сияқты арзан материалдар да қолданылады. Бұл филиппин мәдениетінде кең таралған ресми немесе жартылай ресми киім, оны іш көйлекпен, белдікпен шалбар және классикалық аяқ киіммен киеді. Барот сая – баронг тагалогтың әйелдерге арналған нұсқасы, ал Мария Клара көйлегі – соңғысының ресми түрі. Баронг тагалог филиппин испан тілінде "камиса фуэра" ("сыртқы көйлек") деп те аталады.
The barong tagalog, more commonly known simply as barong (and occasionally baro), is an embroidered long sleeved formal shirt for men and a national dress of the Philippines. Barong tagalog combines elements from both the precolonial native Filipino and colonial Spanish clothing styles. It is traditionally made with sheer textiles (nipis) woven from piña or abacá; although in modern times, cheaper materials like organza silk, ramie or polyester are also used. It is a common formal or semi formal attire in Filipino culture, and is worn untucked over an undershirt with belted trousers and dress shoes. Baro't saya is the feminine equivalent of barong tagalog, with the Maria Clara gown being the formal variant of the latter. Barong tagalog was also known as camisa fuera ("outer shirt") in Philippine Spanish.
Этимология
"Баронг тагалог" термині қазіргі филиппин тілінде көбінесе "баронг" деп қысқартылады; алайда, бұл грамматикалық тұрғыдан дұрыс емес, себебі "баронг" жеке тұра алмайтын сөз. Онда келесі сөзді өзгертетінін немесе одан өзгергенін көрсететін ng жұрнағы бар. "Баронг" сөзінің түбірі – тагалог тіліндегі "баро" сөзі, ол "киім" немесе "әшекей" деген мағынаны білдіреді. Бұл термин әдетте үлкен әріппен жазылмайды. "Баронг тагалог" сөзбе-сөз "тагалог киімі" деп аударылғанымен, атаудағы "тагалог" сөзі бұл киімнің тек тагалог халқына ғана тән екенін білдірмейді, ол Филиппиннің басқа этникалық топтарынан ерекшеленбейді. Баронг тагалог (және баро'т сая) испан отарлау кезеңінде Филиппиннің христиан дінін қабылдаған жазық жерлерінде барлық адамдар киген. Оның орнына, бұл киімді еуропалықтар мен басқа шетелдік мәдениеттердің киімдерінен ажырату үшін, оны жергілікті (содан "тагалог", яғни "индио") деп атаған. Баронг тагалогтың дизайны мен қолданылатын материалы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олардың ұзын жеңдері, кестесі, алдыңғы жағы түймеленген (беліне дейін немесе төсқаусынан төмен) және қалталары жоқ сипаттамалары ортақ. Олардың екі жағында тіліктер болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, баронг тагалогты жасау үшін қолданылатын материал киген адамның әлеуметтік статусына және іс-шараның ресмилігіне байланысты болды. Жұқа, мөлдір материалдардан, мысалы, нипис жасалған баронг тагалогты жоғарғы топтар киген немесе оны мерекелік шараларда қолданған, ал мақта немесе синамай сияқты арзан, мөлдір емес материалдардан жасалған баронг тагалогты төменгі топтар күнделікті кию үшін киген. Материалдың сапасы мен кестесінің күрделілігі киген адамның мәртебесі мен байлығының белгісі болған. Дегенмен, баронг тагалогтың әйелдерге арналған тікелей аналогы – баро'т сая (немесе оның трахе де местиса және терно сияқты ресми нұсқалары), және екеуі де отарлауға дейінгі ортақ тамырға ие.
Колонияға дейінгі кезең
Баронг тагалог тагалогтың баросынан (сөзбе-сөз "көйлек" немесе "киім", басқа филиппин тілдерінде бару немесе байу деп те аталады) пайда болған, бұл колониялық Филиппиндегі көптеген этностық топтардың ерлер мен әйелдері киетін қарапайым, жағасы жоқ көйлек немесе жакет. Олар жергілікті абака талшығынан тоқылған немесе жібек, мақта, капок сияқты түрлі импортталған маталардан жасалған. Испандықтар бұл көйлекті канга немесе шамеррета деп атаған. Тагалог еркектері көбінесе оны salaual немесе salawal деп аталатын, тізеге дейін жететін және ортасы жиырылған (индиялық дхоти немесе тай және камбоджалық сомпот чонг кбен сияқты) әсем безендірілген матадан жасалған тікбұрышпен үйлестірген, ал әйелдер тапи деп аталатын белдікке оралған юбкамен киген. Бароның бастапқы дизайнына көршілес аймақтармен сауда мен байланыс әсер еткен, ең маңыздысы Оңтүстік Азияның күртасы болды.
Испанияның отаршылдық дәуірі
Филиппинде испан отарлау дәуірінде, 16-18 ғасырлар аралығында киімге қатысты ерте жазбалар шектеулі болғандықтан, отарлауға дейінгі бароның қазіргі баронг тагалогқа қалай айналғанын нақты анықтау мүмкін емес. Дегенмен, суреттер мен жазбаша мәліметтерге сүйенсек, осы кезеңде баро көбінесе қарапайым халықтың киімі болған. Олар негізінен отарлауға дейінгі бароға ұқсас және абака маталары сияқты тығыз зығырдан жасалған, сондықтан кейінірек пайда болған баро стильдеріндегі жағалар, түймелер мен кестелер болмаған. Дизайнер Хосе "Питой" Морено бұл өтпелі стильдегі көйлек кейінгі ғасырлардағы камиса де чино болған деп болжайды, осылайша ол баронг тагалогтың алға құрылысы саналады. 18 ғасырдағы принципалияның жоғарғы топтарының (тумалар мен метистерді қоса алғанда) бейнелері олардың міндетті түрде еуропалық стильдегі киім кигенін көрсетеді.
Америка отаршылдық дәуірі
Баронг тагалогтың танымалдылығы Америка отарлау кезеңінде одан әрі төмендеді. Ол көптеген ресми шараларда костюмдер (Филиппинде «Американа» деп аталады) және смокингтермен алмастырылды. Керісінше, әйелдер сол кезде суфражистермен байланысты болған дәстүрлі терноны (баро’т саяның жаңартылған және біріктірілген нұсқасы) киюді жалғастырды. Барро-серрада бейресми демалыс киімдері ретінде танымал болды. Маркостың жарлығынан кейін баронг тагалог мемлекеттік және жеке компаниялардың қызметкерлері үшін, сондай-ақ мектеп формалары үшін міндетті болып бекітілді. 1970-1980 жылдары «Филиппин Эйрлайнз», «Аяла Корпорациясы» және «Аллиед Банк» сияқты компаниялар өздерінің формалары ретінде баронг тагалогты таңдады. Осы кезеңде қысқа жеңді поло баронг және зығыр баронг сияқты баронг тагалогтың әртүрлі жартылай ресми және бейресми нұсқалары пайда болды. Баронг тагалог енді ресми киім ретінде қарастырылса да, соғыстан кейінгі Филиппинде күйеу жігіттердің үйлену тойына киетін киім ретінде кең таралған жоқ. Көбінесе үйлену тойында күйеу батыс стиліндегі костюм, ал қалыңдық терно киеді. Алайда, 1990 жылдары жағдай өзгерді. Күйеу жігіттер енді көбінесе баронг тагалог киеді, ал әйелдер батыс стиліндегі тойлық көйлектерді ұнатады. Пинья – ананас жапырағының талшықтарынан қолмен тоқылған дәстүрлі, жұқа мата. Оның жіңішке, жылтыр жібектей текстурасы және табиғи сары түсі бар. Өндірісінің қиындығы, сапасы және сирек кездесуіне байланысты баронг тагалог үшін ең қымбат және бағалы материал болып саналады. Матаның жолақты көрінуіне себеп болатын, біркелкі емес талшықтарымен сипатталады. Пинья-седа – пинья және жібек (седа) талшықтарын араластыру арқылы жасалған дәстүрлі мата. Әдетте, таза пиньядан жасалған баронг тагалогтан арзан, бірақ басқа материалдардан қымбат. Көлденең тігісте пинья талшықтары, ал бойлық тігісте жібек талшықтары бар. Пиньядан жасалған баронг тагалогқа қарағанда ашық сары түсті. Пинья-жуси – пинья-седаға ұқсас, пинья талшықтарын жуси талшықтарымен араластырады. Таза пиньядан арзан, бірақ таза жусиден қымбат. Пинукпок – абака талшықтарынан жасалған дәстүрлі, дөрекі және мөлдір емес мата. Негізінен Бикол аймағының өнімі. Органза – Қытайдан импортталған жібек немесе полиэстерден жасалған қазіргі заманғы, механикалық тоқыма мата. Оның жылтыр және тегіс текстурасы бар, бірақ тым жылтыр деп есептелуі мүмкін. Ресми баронг тагалог үшін қолданылатын ең арзан материал. Бүгінде бұл атау сондай-ақ, дәстүрлі кесіммен жасалған, мөлдір емес баронг тагалогқа да қолданылады.
Қазіргі заманғы
Пьер Карденнің баронг тагалогы – диктатор Фердинанд Маркос танымал еткен ерекше заманауи формальды баронг тагалог түрі. Оны Пьер Карденнің сәнді дизайнері Жан Пол Готье жасаған. Оның құрамында 1970 жылдардың сәнді элементтері бар, соның ішінде тар кесім, қатаң үлкен ұшты жағалар (көбінесе «Элвис Пресли жағасы» деп сипатталады) және манжеттер, кең жеңдер. Бұл баронг кең шалбармен де киілетін. Поло баронг – баронгтың қысқа жеңді нұсқасы, көбінесе зығыр, рами немесе мақтадан жасалады. Бұл баронгтың ең кем формальды түрі және көбінесе ерлер кеңсе киімі ретінде қолданылады (батыстың костюмі мен галстугіне ұқсас). Гусот маяман және зығыр баронг – зығырдан немесе зығырға ұқсас маталардан (рами сияқты) жасалған баронгтар. Атауы шамамен «байлардың бүктелі [көйлегі» дегенді білдіреді және олардың материалға байланысты қағаз тәрізді бүктелерге ұшырауына сілтеме жасайды; сондай-ақ, киген адамның жоғары мәртебесіне байланысты бүктелерге төзімділікпен қарау туралы әзіл. Бұл баронг тагалогтан кем формальды саналады және күнделікті кеңсе киімі ретінде де қолданылады. Көйлек-шапан стиліндегі баронгтар әдетте полиэстер мақтасынан, зығыр мақтасынан және гусот маяман маталарынан жасалады. Саясаткерлердің науқандар немесе далалық тапсырмалар кезінде осы стильде киюі арқасында танымал болды, бұл киген адамға жайлы және әдемі көрініс береді. Алайда, бұл көйлектер үйлену тойлары сияқты өте ресми шараларға жарамсыз деп есептеледі.
Гуаяберамен байланысы
Баронг тагалог – 19-шы ғасырдың соңынан бері Латын Америкасы елдерінде танымал болған гуаябераның болуы мүмкін алғашқы нұсқасы. Ол алғаш рет Манила-Акапулько галеондары арқылы Мексикаға әкелінген болуы мүмкін, содан кейін пина немесе абака матасы жетіспеген жағдайда, жергілікті маталарға бейімделді. Гуаябераның Юкатан аймағында дәстүрлі түрде киілетін түрі әлі де "филиппина" деп аталады.