Кіріспе

Швейцария ұлттық деңгейде мемлекет басшылығын – Федералды Кеңесті және заң шығарушы органы – Федералды Мәжілісті сайлайды.

Өмірбаян

Федералды жиналыс (Bundesversammlung/Assemblée fédérale/Assemblea federale/Assemblea federala) екі палатадан тұрады. Ұлттық кеңес (Nationalrat/Conseil national/Consiglio nazionale/Cussegl naziunal) 200 мүшеден тұрады, олар пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша көпмандатты сайлау округтерінде – кантондарда төрт жылдық мерзімге сайланады. Штаттар кеңесі (Ständerat/Conseil des Etats/Consiglio degli Stati/Cussegl dals Stadis) 46 мүшеден тұрады, олардың 20-сы толық кантондар үшін екі орындық, ал 6-сы жарты кантондар үшін бір орындық сайлау округтерінде төрт жылға сайланады. Швейцария Федеративтік Конституциясына сәйкес, Штаттар кеңесіне сайлау тәртібі кантондардың қалауынша белгіленеді, бірақ ол демократиялық болуы тиіс. Бүгінгі таңдағы барлық кантондар кеңесшілерді халық сайлауы арқылы тағайындайды, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда, кантондық заң шығарушы органдар Бернге өкілдерді сайлаған. Осы еркіндікке қарамастан, Конституция кантондарға, Нойшатель және Юра кантондарын қоспағанда (олар кеңесшілерді сайлау үшін пропорционалдық өкілдік жүйесін қолданады), кеңесшілерді екі турлы дауыс беру жүйесі арқылы сайлау мүмкіндігін береді. Дауыс берудің бірінші турында кандидаттар сайлану үшін абсолютті көпшілік дауыс жинауы керек. Егер бірінші турда ешбір кандидат абсолютті көпшілік дауыс алмаса, онда екінші тур өткізіледі, онда қарапайым көпшілік дауыс жеткілікті болады. Екінші турда ең көп дауыс жинаған екі кандидат сайланады. Федералдық кеңестің бір мүшесі бір жылдық мерзімге Конфедерация Президентінің құрметті лауазымын иеленеді. Ұлттық кеңеске сайлау қазан айының соңғы жексембісінде өтеді. Көптеген кантондарда Штаттар кеңесіне сайлаудың бірінші турында Ұлттық кеңеске сайлаумен бірге өткізіледі, ал екінші тур 3-6 аптадан кейін ұйымдастырылады. Жаңа Федералды жиналыс келесі жылдың басында қызметке кіріседі. Швейцария көп партиялық жүйеге ие. Швейцарияның ерекшелігі – федералдық деңгейден бастап, тіпті ең кішкентай муниципалитеттерге дейін, барлық атқарушы органдар жеке тұлғалардың емес, ұжымдық органымен басқарылады (басқа елдердегідей Президент немесе Премьер-министр). Мұндай атқарушы органдарға көбінесе бірнеше саяси партияның өкілдері кіреді.

2023 жылғы федералды сайлау

Швейцарияда 2023 жылғы 22 қазанда Ұлттық кеңес пен Штаттар кеңесінің барлық мүшелерін сайлау үшін федералды сайлаулар өтті (бірінші кезең). Штаттар кеңесі үшін екінші кезең 12 және 19 қарашада өтті. Сайлаудан кейін 13 желтоқсанда Швейцарияның үкіметі және ұжымдық президенттігі болып табылатын Федералдық кеңеске сайлау өтті.