Бәсекелестік ойындар теориясы: Ыңғайсыздық және ынтымақтастық

Кіріспе

Жеке бәсекелестікке негіделген ойын түрі. Кооперативтік емес ойын – ойын теориясы саласындағы ойынның бір түрі. Кооперативтік емес ойындар ойыншылар арасындағы бәсекелестік жағдайларын модельдеу үшін қолданылады. Бұл модельде ойыншылардың ынтымақтастығын қамтамасыз ететін сыртқы ережелер болмайды, сондықтан көбінесе бәсекелестік ортаны модельдеуге пайдаланылады. Бұл туралы көптеген зерттеулерде айтылған, олардың ең танымалсы – Джон Нэштің жұмысы. Дегенмен, осы мәселе бойынша әртүрлі пікірлер бар, себебі ондаған жылдық зерттеулер кооперативтік емес ойын модельдерін ынтымақтастықты көрсету үшін де, ал кооперативтік ойын модельдерін бәсекелестікті көрсету үшін де қолдануға болатынын көрсетті. Мысал ретінде, картельдер мен коалициялардың тұрақтылығын және жалғастырылуын анықтауда кооперативтік емес модельді қолдануды қарастыруға болады. Нөлдік емес жиынтықты ойындар мен нөлдік жиынтықты ойындар – бұл кооперативтік емес ойындардың түрлері.

Қорытындылар

Толық есте сақтау: әр ойыншы өз шешімдері мен белгілі ақпаратты жадында сақтайды. Толық ақпарат: әр ойыншы басқа ойыншылардың қалауларын және стратегияларын біледі. Бұл құрылым әр ойыншының мүмкін болатын әрекеттері мен ақпарат деңгейі туралы егжей-тегжейлі білуді талап етеді. Бұл кооперативтік ойын теориясына қарсы келеді, ол қандай ойыншылар топтарының ("коалициялардың") құрылатынын, осы топтардың бірлескен әрекеттерін және одан туындайтын ұжымдық пайданы болжауға бағытталған. Кооперативтік ойын теориясы әр коалиция ішіндегі стратегиялық келіссөздерді талдамайды және мүшелер арасындағы ұжымдық пайданы бөлуге тигізетін әсерді қарастырмайды. Кооперативтік ойын теориясынан айырмашылығы, қатысушы ойыншылар өздері қатысатын ойынды алдын ала біледі деп есептеледі, себебі бұл міндеттемелерге байланысты. Кооперативтік емес ойын теориясы ойынның барлық процедуралық ерекшеліктерін модельдейтін төменгі деңгейлі тәсіл ұсынады, ал кооперативтік ойын теориясы тек коалициялардың құрылымын, стратегияларын және пайдасын сипаттайды. Сондықтан кооперативтік ойын теориясы коалициялық, ал кооперативтік емес ойын теориясы процедуралық деп аталады. Екіншіден, өзімшілдік пен рационалдылық туралы пікірталас туындауы мүмкін. Рационалды болу өзімшілдік туралы болжамды жоққа шығаруы және керісінше болуы мүмкін. Мұндай мысалдың бірі – нарықтағы үлесті арттыру үшін бәсекелестерді ығыстыру мақсатында пайда мен кірісті төмендету. Бұл жағдайда ойыншы өзінің пайдасын барынша арттырудан гөрі қарсыласының жеңілісіне көбірек мән береді, сондықтан екі болжам да толыққанды орындалмайды. Математикалық тұрғыдан дұрыс болғанымен, бұл нақты өмірдегі күрделі экономикалық мәселелерді қарастырудың ең жақсы тәсілі емес деген пікір бар. Бұл екі ойыншыға арналған кооперативтік емес, нөлдік емес жиынтық (TNNC) ойын, онда нәтижелер қарама-қайшы немесе қалаулар өзгеше. Ойынның жеңіс шарты екі ойыншы үшін де әртүрлі. Түсіндіруді жеңілдету үшін ойыншыларды 1-ші және 2-ші ойыншы деп атайық. 1-ші ойыншының жеңіске жетуі үшін тиындардың екі жағы да сәйкес келуі керек (яғни, екеуі де сырға немесе қақпаққа қарауы керек). 2-ші ойыншының жеңіске жетуі үшін тиындардың екі жағы да әртүрлі болуы керек (яғни, сырға және қақпаққа қарауы керек). Кооперативтік емес ойын теориясы агенттер бір-біріне әрекет етуді талап ететін дауға келісімге келе алмайтын жағдайларды модельдейді. Ойын теориясының бұл түрі қатысушыларға және олардың рационалды шешімдеріне ерекше назар береді. Агенттер қарсыластарының не істейтінін болжауға қабілетті. Кооперативтік ойын теориясы міндетті келісімге қол жеткізуге болатын жағдайларды модельдейді. Басқаша айтқанда, кооперативтік ойын теориясы агенттердің ортақ мақсатқа жету үшін ынтымақтасатынын білдіреді, оларды міндетті түрде команда деп атаудың қажеті жоқ, себебі дұрыс термині – коалиция. Әр агенттің өз дағдылары мен үлесі бар, ол коалицияның күшін арттырады. Бұдан әрі, кооперативтік емес ойын теориясы тәуелсіз шешімдердің қоғамға тигізетін әсерін талдауға бағытталған деп есептеледі. Ал кооперативтік ойын теориясы белгілі бір коалиция қатысушыларының әсеріне ғана назар аударады, коалиция ұжымдық әл-ауқатты жақсартуға тырысқанда.

Perfect recall: each player remembers their decisions and known information. Complete information: each player knows the preferences and strategies of the other players. This framework often requires a detailed knowledge in the possible actions and the levels of information of each player. It is opposed to cooperative game theory, which focuses on predicting which groups of players ("coalitions") will form, the joint actions that these groups will take, and the resulting collective payoffs that arise. Cooperative game theory does not analyse the strategic bargaining that occurs within each coalition and affects the distribution of the collective payoff between the members. Further in contrast to cooperative game theory, it is assumed that players involved have prior knowledge of their game in which they are involved, due to built in commitments. Non cooperative game theory provides a low level approach as it models all the procedural details of the game, whereas cooperative game theory only describes the structure, strategies and payoffs of coalitions. Therefore, cooperative game theory is referred to as coalitional, and non cooperative game theory is procedural. Secondly, the assumption of self interest and rationality could be argued. Arguments are made that being rational can result in the assumption of self interest being invalidated and vice versa. One such example could be the reduction in profits and revenue in attempts to drive out competitors for a higher market share. This thus does not follow both of the assumptions as the player is concerned with the downfall of their opponent more than the maximisation of their profits. There is the argument to be made that although mathematically sound and feasible, it is not necessarily the best method of looking at real life economical problems that are more complex in nature. This example is a two person non cooperative non zero sum (TNNC) game with opposite payoffs or conflicting preferences. The win condition for this game is different for both players. For simplicity in explanation, lets denote the players as Player 1 and Player 2. In order for Player 1 to win, the faces of the pennies must match (This means they must both be heads or tails). In order for Player 2 to win, the faces of the pennies must be different (This means that they must be in a combination of heads and tails). Non cooperative game theory models different situations in which agents are unable to reach a resolution to a conflict that enforces some action on one another. This form of game theory pays close attention to the individuals involved and their rational decision making. Agents will have the ability to predict what their opponents will do. Cooperative game theory models situations in which a binding agreement is possible. In other words, the cooperative game theory implies that agents cooperate to achieve a common goal and they are not necessarily referred to as a team because the correct term is the coalition. Each agent has its skills or contributions that provide strength to the coalition. Further, it has been supposed that non cooperative game theory is purported to analyse the effect of independent decisions on society as a whole. In comparison, cooperative game theory focuses only on the effects of participants in a certain coalition, when the coalition attempts to improve the collective welfare.