Кіріспе

Роберт Стивенсонның 1961 жылғы фильмі. "Аңтарылған профессор" – 1961 жылғы американдық ғылыми-фантастикалық комедиялық фильм, режиссері Роберт Стивенсон, продюсері Уолт Дисней Продакшнз. Ол Сэмюэл У. Тейлордың 1943 жылғы "Гравитациялық жағдай" атты әңгімесіне негізделген. Фильмнің атау кейіпкері ішінара Принстон университетінің зейнеткер химия профессоры Хьюберт Алияға негізделген, ол жарылғыш демонстрациялары үшін "Доктор Бум" деп аталған. Фильмде профессор Нед Брэйнард рөлінде Фред МакМюррей, сондай-ақ Нэнси Олсон, Кинан Винн, Томми Кирк, Леон Эймс, Эллиотт Рид және Эдвард Эндрюс ойнайды. Сюжет Брэйнардтың гравитацияны жеңетін затты ойлап табуы және оны түрлі жолдармен пайдалануы туралы баяндайды. 1961 жылдың 16 наурызында шыққан фильм кассалық табысқа ие болды және екі жылдан кейін "Флаббердің ұлы" (1963) атты Диснейдің жалғасы бар алғашқы фильмінің бірі болды. Бұл фильмдердің ішінде 1986 жылғы VHS нұсқасы үшін түске боялған алғашқы фильмдердің бірі және "The Shaggy Dog" (1959) және "Son of Flubber" фильмдерімен бірге 1941 жылдан кейін Диснейдің түсірілген қара-ақ фильмдерінің санатындағы шағын топқа жатады. 1997 жылы Робин Уильямспен бірге "Flubber" атты жаңа нұсқасы шықты.

Сюжет

Профессор Нед Брейнард – Медфилд колледжінің физикалық химия профессоры, ол қатты бетке тигенде энергия жинақтайтын затты ойлап тапқан. Бұл жаңалық, оның энтальпияны энергияға, қысым мен көлемге айналдыратын теңдеуіндегі белгіні қате түсіргеннен кейін пайда болды. Профессор Брейнард өзінің жаңалықтарын "ұшатын резеңке" деген мағынаны білдіретін "Flubber" деп атады. Жаңалықтарына қатты қуанған профессор Бетси Карлайлмен үшінші рет үйленуге кешігіп қалды. Оқиғаның басқа да мазмұнында басқа профессордың көңілі қалған Мисс Карлайлға әрекет етуі, Медфилдтің үздік баскетболшысы Бифф Хоктың профессор Брейнардтың пәнінен сүрініп қалғандықтан Ратландқа қарсы маңызды ойынға қатыса алмайтыны, Биффтің әкесі Алонзо П. Хоктың Flubber арқылы байлық табу ниеттері, колледждің қаржылық қиындықтары және Мистер Хокқа қарызы, сондай-ақ профессор Брейнардтың Flubber-ді пайдалану үшін үкімет пен әскерилерді қызықтыру әрекеттері жатады. Бетсиге қызығушылық танытқан Шелби Эштонға профессор Брейнард кек қайтарады – ол Шелбидің машинасына тікелей секіріп, полиция машинасымен соқтығысқанша жалғастырады, нәтижесінде маниялық Шелбиге ессіздік тестілеуі тағайындалады. Инвесторлар іздеп жүрген профессор Брейнард Flubber допты көрсетіп тұрады, бірақ оның презентациясы тым созылғандықтан, көпшілік доптың бірінші секірісінен гөрі екіншісінде жоғары секіргенін байқамай кетіп қалады. Сәтті демонстрация үшін ол Model T көлігін радиоактивті бөлшектермен бомбалап ұшырады. Медфилд Ратландтан жартылай уақытта үлкен есеп айырмасымен жеңілгеннен кейін, профессор баскетбол командасының аяқ киімдеріне Flubber жағады (команданың үздік ойыншысы Бифф Хоксыз), оларға керемет секіру қабілетін сыйлап, қарсыластарын жеңіп, соңғы секундта жеңіске жетеді; ол мектеп биінде өзінің дағдыларын жақсарту үшін аяқ киімдеріне де қолданады. Алонзо П. Хок, тәсілдемелі бизнесмен, профессор Брейнардтың ұшатын көлігін біліп, Биффтің ұсынысымен (әкесі Медфилдті жаппаса, көлікті беріп қоятын болғандықтан) оны жалған көлікке ауыстырады. Профессор Брейнардтың дебюті, ол жалған Model T көлігіне отырғанда, оның ішінде әрең тірі қалған қарапайым аңдар – қоян мен қасқырлар бар екенін білгенде, масқараға айналады. Хоктың бұл әрекет екенін түсінген профессор Брейнард оның ашкөздігін пайдаланып, 1960 жылдары әлем халқының тек 8% ғана көлік пайдаланғанын, бірақ барлығы дерлік аяқ киім киетінін атап көрсетеді. Профессор Брейнард Хокқа Flubber аяқ киімдерін сыйлайды; көп ұзамай Хок секіріп тоқтамайды және профессордың көлігін қайда жасырғанын айтуға мәжбүр болады. Секіріп жүрген Хок баршаның назарын аударады, тіпті жаңалықтар тобы физикке сұхбат алады, ол Хоктың әр секірісімен жоғарырақ секіретінін көріп, "кешкі жетіге дейін ол қиын жағдайға түседі!" деп ескертеді. Полиция Медфилд футбол командасын Хокты ұстап алуға жібереді, ол төмен түсіп бара жатқанда секірісін тоқтатады. Содан кейін Хок пен Бифф профессордың артынан қуады, ол Хоктың қоймасынан көлігін қайта табады. Хок Шелбидің полиция машинасына соқтығысып, заңсыз қару ұстағаны үшін тұтқындалады. Профессор Брейнард Бетсиді Вашингтонға, Колумбия округіне қанатын қосып кетуге көндіреді. Әскерилер ешқашан ұшатын көлік көрмегендіктен, оны шабуыл деп санайды және профессор Брейнард АҚШ Капитолий ғимаратының үстінде тұрғандықтан, бір кіші офицер бұған қарсы кеңес бермегенше, оқ атуға дайын тұрады. Енді үкіметті Flubber-дің артықшылықтарына сендіре отырып, профессор Брейнард ақыры Бетсиге үйленеді. Олар өздерінің Model T көліктерімен қуанған көпшіліктен ұшып кетеді.

Өндіріс жазбалары

Жоғарыда аталған профессор Хьюберт Альеа (1903–1996), Принстон университетінің химия профессоры, 1950-ші жылдары Брюссельдегі Дүниежүзілік көрмедегі Халықаралық ғылым павильонындағы демонстрацияларын орыс бақылаушыларының тамашалауынан кейін "Д-р Бум" деген лақап атқа ие болды, оған Уолт Дисней де қатысқан болатын. Дисней Альеаға фильмге идея бергенін айтты және кейіннен фильмде Альеаның мінез-құлқын еліктеген актер Фред МакМюррейге демонстрация беру үшін Альеаны Калифорнияға шақырды. МакМюррей кейіннен Альеамен кездескенге дейін химияны түсінбегенін айтты. Арнайы эффекттерді Роберт А. Матти және Юстас Лайсетт жасады, олар «Оскар» сыйлығына ұсынылды және натрийлі экранды матт процесін, сондай-ақ миниатюраларды және сыммен бекітілген макеттерді қамтыды. Фильмнің «Medfield Fight Song» әнін Ричард М. және Роберт Б. Шерман жазды, бұл Дисней фильмі үшін олардың бірінші әні болды. Кинан Винн және оның әкесі Эд Винн осы фильмде бірге ойнады. Кинан сонымен қатар «Флаббердің ұлы» (1963) және үшінші рет «Херби тағы да саяхаттайды» (1974) фильмдерінде Алонзо Хок рөлін ойнады. Кинан 1976 жылы «Шарлы ит» (МакМюррей қатысқан) фильмінің жалғасында, Медфилд қаласындағы «Шарлы D.A.» фильмінде ұқсас кейіпкерді ойнайды. Кинанның ұлы Нед те эпизодтық рөлде көрінеді. Эд Винн сондай-ақ «Флаббердің ұлы» фильмінде де ойнады. Өмірінің осы кезеңінде Эд Винннің есте сақтауы нашарлап, сөздерін жаттай алмады, бірақ ол өзінің туа біткен зинасы мен тапқырлығын сақтап, көптеген диалогтарын импровизациялады, ал режиссер Стивенсон командасына «оған сөйлеуге рұқсат етіңіздер. Оның қиялы керемет еді» деп нұсқау берді. Медфилд технологиялық колледжі «Флаббердің ұлы» фильмінің жалғасында, сондай-ақ Декстер Райли кейіпкеріне арналған келесі үш фильмнің түсірілім алаңы ретінде қайта қолданылды: «Компьютер теннис аяқ киім киді» (1969), «Қазір көресіз, қазір көрмейсіз» (1972) және «Әлемдегі ең күшті адам» (1975), олардың барлығында Курт Рассел мен Сезар Ромеро ойнады.

Шығарылымдар

Фильм 1967 және 1975 жылдары кинотеатрларға қайта шығарылды, ал 1981, 1986 және 1993 жылдары үйде көрсетуге шығарылды. 1981 және 1993 жылдары VHS форматында қара-ақ түсте, ал 1986 және 1997 жылдары түсті нұсқада (жаңа «Флаббер» фильмінің шығуына орай) шығарылды. 2003 жылы фильм кең экранды DVD форматында жарық көрді. 2008 жылы фильм «Флаббердің ұлы» атты жалғасымен бірге екі дискілік жинақ ретінде қайта шығарылды.

Қабылдау

Босли Кроутер (The New York Times газеті) оны "керемет серпілісті әрі көңілді ойын-сауық, ересектерге де қызықты, себебі онда ақылға сыймас әрекеттер мен балалардың қуанышын көруден алатын ләззат бар" деп атады. Variety журналы оны МакМюррейдің "өте сәтті таңдалған" актерлік шеберлігімен "жұқпалы ақымақтықтан туған комедиялық қиял" деп сипаттады. Лос-Анджелес Таймс газетінің Филип К. Шеуэр фильмнің "бір ғана әзілге құрылғанына қарамастан, жақсы әрі күлкілі екенін" жазды, "сатирасы лапшағы сияқты өткір болмаса да, бұл жаңалық фильмді танымалдылыққа жеткізеді". Эдит Оливер (The New Yorker журналы) оны "балаларға және "Кейстон Копс" жанкүйерлеріне ұнайтын күлкілі және әдемі әзіл" деп атады. "The Monthly Film Bulletin" журналы оны "жағымды әрі қызықты" деп бағалап, "комедия жеткілікті серпіліс бермейді. Бұл, шын мәнінде, бір ғана әзілге құрылған оқиға, көбірек ойлап табу және болжаусыздық қажет еді; тамаша флаббердің комедиялық мүмкіндіктері толыққанды зерттелмеген" деп жазды. Көптеген жағымды пікірлерге қарамастан, кейбір сыншылар фильмді жамандады, бұл Уолт Диснейге ауыр тиді, ол осындай жеңіл-жарық фильмді ұнатпаудың себебін түсіне алмады. Композитор Ричард Шерман: "Ешкімге Уолт жаман пікірге бейжай қараған демеңдер. Ол мұңға батты! Жақсы пікірлер оның басына шарықпаса, жаман пікірлер жүрегіне жететін" деді. Rotten Tomatoes сайтындағы рейтингі 23 сынға сүйене отырып 83% құрайды, ал орташа бағасы 10 балдық шкала бойынша 7,3 баллды шамалайды.

Жалғасы

МакМюррей, Олсон, Рид және Кирк «Флаббердің ұлы» фильмінде өз рөлдерін қайта ойнады, ол 1963 жылы, алғашқы фильмнен екі жыл өткен соң шықты. Хьюит те (қазір аудандық прокурор) және екі Уинн (Кинан өзінің Алонзо П. Хоук рөлін қайталайды) қайта оралады. Уинн 1974 жылғы Диснейдің Love Bug франшизасының екінші фильмі «Herbie Rides Again» фильмінде Алонзо П. Хок емес, Алонзо А. Хок рөлін ойнады. Атының сәл өзгеруіне байланысты, екі фильмнің бір ғаламды бөлісіп отыруы күмәнді, бірақ Алонзо Хоук кейіпкері әлі де сол тәсілмен әрекет ететін комикстік жаман жігіт. 1988 жылы Disney Channel телеарнасы сол аттас фильмді түсірді, ол қайта түсірілім емес, рухани жалғасы болды. Фильм қайтадан Медфилд колледжінде өтеді, онда профессор Брейнард қайтыс болып, оның жұмысы уақыттың құшағында жоғалып кеткен. Брейнардтың химия пәнінің мұрагері – профессор Генри Кроуфорд, оның рөлін Гарри Андерсон ойнады, ал оның сүйіктісі – Мэри Пейдж Келлер, ол ағылшын тілі пәнінің мұғалімі. Профессор Кроуфордтың Брейнард сияқты ойшауы бар, бірақ ол «Альберт» деп аталатын компьютерлік бағдарламаны ойлап тапты, ол Альберт Эйнштейннің бейнесін көрсетеді және оған жауапкершіліктерімен айналысуға және кездесулерді есте сақтауға көмектеседі. Кездейсоқ жағдайдың нәтижесінде Кроуфорд флаббердің формуласын қайта ашады. Альберт флаббер дигидроген монооксидіне реакция жасайтынын ескертеді, содан кейін Брейнардтың файлдарын ашып, Генриге әйгілі ұшатын T модельін қайта жасауды ұсынады. Бастапқы фильмге құрмет көрсеткен бір көрініс – Генридің Элленге таласқан жігіттің машинасының үстінен ұшатын көлігімен ұшуы және содан кейін оның шатырын соғуы. 1989 жылы тағы бір жалғасы түсірілді, онда Генри Элленге үйленген, ал оның колледждегі досы Эд Бегли-младший оған қорғаныс фирмасында жұмыс ұсынды. Генри зұлым ниетті байқайды және оны тоқтату үшін досымен бірлесіп жұмыс істеуі керек. Сондай-ақ Генри флаббермен қосымша тәжірибелер жүргізгені көрсетілді: егер оны пеште 24 сағат пісірсе, ол қатып, сұйықтықтарға өткізбейтін болады, ал осы жаңартылған нұсқасын «фласс» (ұшатын шыны) деп атайды.

Қайта жасау

The Absent Minded Professor 1997 жылы «Flubber» атты толық метражды фильм ретінде қайта түсірілді, онда Робин Уильямс профессор Филип Брейнард рөлінде, ал Марсия Гей Харден оның сүйіктісі, доктор Сара Джин Рейнольдс рөлінде ойнады (Нэнси Олсон эпизодтық рөлде пайда болды). Андерсоннің фильмдері де, 1997 жылғы қайта түсірілім де түпнұсқадай жоғары бағаланбаса да, Робин Уильямстың нұсқасы үлкен жетістікке жетті. Екі фильм де түсті түсірілген.

Химия

Бірнеше резеңке тәрізді химиялық қосылыстар "Абсент-Майндет Профессорлар" фильміндегі заттың құрметіне Flubber деп аталады.