Кіріспе

Эстония, Латвия және Литва экономикалық өрлеу кезеңдерінде Балтық жолбарысы – 2000 жылдан кейін басталып, 2006-2007 жылдарға дейін жалғасқан экономикалық өрлеу кезеңінде Эстония, Латвия және Литваның кез келгеніне қатысты қолданылатын термин. Бұл термин Шығыс Азия, Венгрия, Сербия, Словакия және Ирландиядағы экономикалық өрлеу кезеңдерін сипаттау үшін пайдаланылған Төрт Азия жолбарысы, Татра жолбарысы және Кельт жолбарысы үлгісімен жасалған.

Шолу

Экономикалық жағынан саяси өзгерістермен және демократиялық үдеріспен қатар, құқық үстемдігі принциптеріне сәйкес, бұрынғы жоспарлы экономикалар заңнама арқылы нарықтық экономикаға айналдырылды және макроэкономикалық факторлар – бюджеттік ережелер, ұлттық аудит, ұлттық валюта, орталық банк – құрылды немесе жаңартылды. Жалпы алғанда, олар көп ұзамай келесі мәселелерге тап болды: жоғары инфляция, жоғары жұмыссыздық, экономикалық өсімнің төмендеуі және үкіметтік қарыздың артуы. 2000 жылға қарай инфляция деңгейі зерттелген аймақта салыстырмалы түрде жылдам 5%-дан төменге түсті. Осы кезеңде осы елдердің экономикасы тұрақталды және 2004 мен 2013 жылдар аралығында олардың барлығы Еуропалық Одаққа қосылды. Олар үшін жаңа макроэкономикалық талаптар туындады, Маастрихт критерийлері міндетті болды. Кейіннен Тұрақтылық және өсім туралы келісімде ұлттық заңнама арқылы, мысалы, «Алты пакет» регламенттері мен директиваларын іске асыру арқылы қатаң ережелер енгізілді, себебі қаржылық дағдарыс ауқымды оқиға болды. 2000 жылдан кейін «Балтық жолбарысы» экономикалары маңызды экономикалық реформалар мен либерализацияны жүзеге асырды, бұл олардың салыстырмалы түрде төмен жалақысы және білікті жұмыс күшімен бірге шетелдік инвестициялардың көп көлемін және экономикалық өсімді қамтамасыз етті. 2000-2007 жылдар аралығында Балтық елдері Еуропадағы ең жоғары өсімді көрсетті. Мысалы, 2006 жылы Эстонияның ішкі жалпы өнімі (ЖІӨ) 10,3%-ға, Латвияның 11,9%-ға, ал Литваның 7,5%-ға өсті. 2006 жылдың ақпан айына қарай үш елде де жұмыссыздық деңгейі Еуропалық Одақтың орташа көрсеткіштерінен төмендеді. Сонымен қатар, Эстония 2006 жылы Дүниежүзілік банк бойынша жоғары орташа табысқа ие экономикадан жоғары табысқа ие экономикаға жіктеліп, қазір әлемдегі ең либералды он экономиканың бірі болып саналады. Бұл үш ел 2004 жылдың мамыр айында Еуропалық Одаққа қосылды. Эстония 2011 жылдың қаңтарында евроны қабылдады, Латвия 2014 жылы, ал Литва 2015 жылы евроаймаққа кірді. 2008 жылы әлемдік қаржы дағдарысы Балтық елдерінің жылжымайтын мүлік нарықтарының құлдырауына себепкер болды, бұл Еуропадағы ең ауыр рецессиялардың біріне әкелді. 2008 жылы Латвияның ЖІӨ-сі -4,6%-ға, Эстонияның -3,6%-ға төмендеді, ал Литваның өсімі 3,0%-ға баяулады. Дағдарыс Шығыс және Орталық Еуропаны қамтыған сайын экономикалық кері кету күшейді: Эстонияның ЖІӨ-сі жылдық көрсеткіш бойынша 16,2%-ға, Латвияның -19,6%-ға, ал Литваның -16,8%-ға төмендеді. 2009 жылдың ортасына қарай үш ел де әлемдегі ең терең рецессияны бастан кешірді. 2010 жылы Балтық елдерінің экономикалық жағдайы тұрақталды, ал 2011 жылы Балтық елдері Еуропалық Одақтағы ең жылдам қалпына келген елдердің қатарында болды, олар эмиграция арқылы халықтың айтарлық бөлігін жоғалтқаннан кейін, әсіресе Литва. 2011 жылы Эстонияның ЖІӨ-сі 8,3%-ға, Литваның ЖІӨ-сі 5,9%-ға, ал Латвияның ЖІӨ-сі 5,5%-ға өсті.

ЖІӨ-нің нақты өсу қарқыны

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Эстония 7,3% 3,2% 1,5% 3,0% 1,9% 3,2% 5,8% 3,8% 4,0% 1,0% 7,2% 0,5% Латвия 2,6% 7,0% 2,0% 1,9% 3,9% 2,4% 3,3% 4,0% 0,6% 3,5% 6,7% 3,4% Литва 6,0% 3,8% 3,6% 3,5% 2,0% 2,5% 4,3% 4,0% 4,7% 0,0% 6,3% 2,4% Eurostat деректері

ЖІӨ және жан басына шаққандағы ЖІӨ

+ Балтық мемлекеттері ЖІӨ бойынша (номиналды), миллиард еврода Ел 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2012 жылдан 2022 жылға дейінгі өзгеріс, % 17.917 18.911 20.048 20.631 21.748 23.834 25.932 27.765 27.465 31.445 36.181 18.264 101.94% 22.098 22.791 23.626 24.572 25.371 26.984 29.154 30.679 30.265 33.617 39.063 16.965 76.77% 33.410 35.040 36.581 37.346 38.890 42.276 45.515 48.916 49.829 56.154 66.791 33.381 99.91%

+ Балтық мемлекеттері жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша (номиналды), еврода Ел 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2012 жылдан 2022 жылға дейінгі өзгеріс, % 13,520 14,320 15,240 15,710 16,530 18,120 19,660 20,960 20,670 23,640 27,170 13,650 100.96% 10,870 11,320 11,850 12,430 12,950 13,900 15,130 16,040 15,920 17,850 20,710 9,840 90.52% 11,180 11,850 12,480 12,860 13,560 14,950 16,250 17,510 17,830 19,990 23,580 12,400 110.91%