Еуропалық қауымдастықтың тарихы және таратылуы

Кіріспе

Бұрынғы халықаралық ұйым. 2009 жылы ЕҚ ресми түрде таратылды және оның институттары тікелей ЕО-ға біріктірілді. Бұл Одақты Қоғамдастықтың ресми мұрагер институты етті. Қоғамдастықтың бастапқы мақсаты – экономикалық интеграцияны, соның ішінде ортақ нарық пен кедендік одақты құру болды. Оның алты құрылтайшы мемлекеті: Бельгия, Франция, Италия, Люксембург, Нидерланды және Батыс Германия. 1965 жылғы Бірігу шарты (Брюссель шарты) бойынша ол Еуропалық Көмір және Болат қауымдастығы (ЕКБҚ) және Еуропалық Атом Энергиясы қауымдастығы (ЕАЭҚ) қатарындағы Еуропалық қауымдастықтардың бірі ретінде институттардың ортақ жиынтығын алды. 1993 жылы тауарлардың, капиталдың, қызметтердің және адамдардың еркін қозғалысын қамтамасыз ететін, ішкі нарық деп аталатын толық бірыңғай нарық құрылды. 1994 жылы ішкі нарық ЕЭА келісімімен ресмилендірілді. Бұл келісім ішкі нарықты Еуропалық еркін сауда қауымдастығының көптеген мүше мемлекеттерін қамтуға мүмкіндік берді, нәтижесінде 15 елді қамтитын Еуропа экономикалық аймағы құрылды. 1993 жылы Маастрихт шартының күшіне енуімен ЕЭК экономикалық саясаттан асып, кең ауқымды мәселелерді қамтитынын көрсету үшін Еуропалық қауымдастық деп қайта аталды. Осы келісімде үш Еуропалық қауымдастық, оның ішінде ЕҚ, Еуропалық Одақтың үш тірегінің біріншісін құрады. ЕҚ 2009 жылғы Лиссабон шартына сәйкес таратылды, ол ЕҚ институттарын ЕО-ның кеңейтілген құрылымына біріктірді және ЕО «Еуропалық қауымдастықтың орнын басып, оны алмастырады» деп белгіледі. ЕЭК ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде «Еуропалық ортақ нарық» деп те аталатын, ал кейде 1993 жылы ресми түрде осылай аталуына дейін «Еуропалық қауымдастық» деп те айтылатын.

Өмірбаян

1951 жылы сәуірде Париж шартына қол қойылып, Еуропалық көмір және болат қауымдастығы (ЕКҚБ) құрылды. Бұл наднационализм мен халықаралық құқыққа негізделген халықаралық қоғамдастық, Еуропа экономикасына көмектесу және мүшелерін біріктіру арқылы болашақ соғыстың алдын алу мақсатында құрылған. Федеративтік Еуропа құру ниетімен тағы екі қауымдастық ұсынылды: Еуропалық қорғаныс қауымдастығы және Еуропалық саяси қауымдастық. ЕКҚБ парламенттік палатасы – Жалпы Ассамблея соңғысы үшін шарт жобасын дайындап жатқанда, француз Парламенті қорғаныс қауымдастығының ұсынысын қабылдамады. Қауымдастықтардың негізін қалаушы тұлғасы, ЕКҚБ Президенті Жан Монне наразылық білдіріп, Жоғары Биліктен кетіп, саяси емес, экономикалық интеграцияға негізделген балама қауымдастықтарды құру бойынша жұмыс бастады. 1955 жылы Мессина конференциясынан кейін Пол Анри Спаакқа кедендік одақ идеясы бойынша баяндама дайындау міндеті жүктелді. Spaak комитетінің «Spaak баяндамасы» 1956 жылы Валь-Дюшесс конференция орталығында өткен үкіметаралық келіссөздердің негізі болды. Spaak баяндамасы, Ohlin баяндамасымен бірге Рим шартының құрылымдық тірегіне айналды. 1956 жылы Пол Анри Спаак Валь-Дюшесс конференция орталығында 1957 жылы Рим шартын дайындаған Ортақ нарық және Евратом жөніндегі үкіметаралық конференцияны басқарды. Конференция нәтижесінде 1957 жылдың 25 наурызында Еуропалық экономикалық қауымдастықты құру туралы Рим шартына қол қойылды.

Жаратылыс және алғашқы жылдары

Осыдан туындаған қауымдастықтар – Еуропалық экономикалық қауымдастық (ЕЭҚ) және Еуропалық атом энергиясы қауымдастығы (ЕВРАТОМ немесе кейде ЕАЭҚ) болды. Бұл қауымдастықтар бұрынғы қауымдастықтарға қарағанда айтарлықтай аз мемлекетаралық сипатқа ие болды, себебі кейбір елдер өздерінің егемендігіне қол сұғылғанына наразылық білдірді (дегенмен Холлштейн комиссиясының әрекеттеріне қатысты алаңдаушылықтар сақталды). Германия ЕЭҚ-ның негізін қалаушы мүшесі болды, ал Конрад Аденауэр өте қысқа мерзімде оның жетекшісіне тағайындалды. Холлштейн комиссиясының алғашқы ресми отырысы 1958 жылғы 16 қаңтарда Шато-де-Валь-Дюшезде өтті. ЕЭҚ (қазіргі қауымдастықтың тікелей алдағысы) кедендік одақ құруға тиіс болды, ал ЕВРАТОМ ядролық энергетика саласындағы ынтымақтастықты дамытуға көмектесетін еді. ЕЭҚ тез арада олардың ішіндегі ең маңыздысы болып, өз қызметін кеңейтті. Саяси дамуға қатысты алғашқы қадам 1959 жылдың соңында алты мүше елдің сыртқы істер министрлері саяси мәселелер мен халықаралық проблемаларды талқылау үшін тоқсан сайын кездесуге келіскен кезде жасалды. ЕЭҚ-ның алғашқы маңызды жетістіктерінің бірі – ауыл шаруашылығы өнімдеріне ортақ баға деңгейін белгілеу (1962 жыл). 1968 жылы кейбір тауарларға қатысты мүше елдер арасындағы ішкі тарифтер (сауда тарифтері) алынып тасталды. 1962 жылы күшіне енген Ортақ ауыл шаруашылығы саясатын қаржыландыру ұсыныстарына байланысты тағы бір дағдарыс туды. Бір дауысты шешім қабылдау кезеңі аяқталып, Кеңесте көпшілік дауыс беру күшіне енді. Франция президенті Шарль де Голльдің мемлекетаралық сипатқа қарсылығы және басқа мүшелердің Ортақ ауыл шаруашылығы саясатына қарсы шығуынан қорқуы "бос орындық саясатына" әкелді, осы саясат бойынша француз өкілдері француз ветосы қайта орнатылғанша Еуропалық институттардан шығарылды. Ақырында, 1966 жылғы 29 қаңтарда Люксембург келісіміне қол жеткізілді, онда джентльмендік келісім мүшелерге ұлттық мүдделер саласында вето құқығын пайдалануға мүмкіндік берді. 1967 жылғы 1 шілдеде ЕҚЖ және ЕВРАТОМ институттарын ЕЭҚ институтымен біріктірген Біріктіру шарты күшіне енген кезде, олар Парламенттік Ассамблея мен соттарды бөлісті. Олар бірлесіп Еуропалық қауымдастықтар деп аталды. Қауымдастықтар өзара бірігіп келе жатқанмен, олардың жеке ерекшеліктері сақталды. Келесі шарттар қауымдастыққа жоғары деңгейде интеграцияға қол жеткізген қарапайым экономикалық мәселелерден тыс жаңа өкілеттіктер берді. Саяси интеграция мен бейбіт және біріккен Еуропа мақсатына жақындаған сайын, Михаил Горбачев сипаттағандай, "Ортақ еуропалық үйге" жақындады.

The resulting communities were the European Economic Community (EEC) and the European Atomic Energy Community (EURATOM or sometimes EAEC). These were markedly less supranational than the previous communities, due to protests from some countries that their sovereignty was being infringed (however there would still be concerns with the behaviour of the Hallstein Commission). Germany became a founding member of the EEC, and Konrad Adenauer was made leader in a very short time. The first formal meeting of the Hallstein Commission was held on 16 January 1958 at the Chateau de Val Duchesse. The EEC (direct ancestor of the modern Community) was to create a customs union while Euratom would promote co operation in the nuclear power sphere. The EEC rapidly became the most important of these and expanded its activities. The first move towards political developments came at the end of 1959 when the foreign ministers of the six members announced that would be meeting quarterly to discuss political issues and international problems. One of the first important accomplishments of the EEC was the establishment (1962) of common price levels for agricultural products. In 1968, internal tariffs (tariffs on trade between member nations) were removed on certain products. Another crisis was triggered in regard to proposals for the financing of the Common Agricultural Policy, which came into force in 1962. The transitional period whereby decisions were made by unanimity had come to an end, and majority voting in the council had taken effect. Then French President Charles de Gaulle's opposition to supranationalism and fear of the other members challenging the CAP led to an "empty chair policy" whereby French representatives were withdrawn from the European institutions until the French veto was reinstated. Eventually, a compromise was reached with the Luxembourg compromise on 29 January 1966 whereby a gentlemen's agreement permitted members to use a veto on areas of national interest. On 1 July 1967 when the Merger Treaty came into operation, combining the institutions of the ECSC and Euratom into that of the EEC, they already shared a Parliamentary Assembly and Courts. Collectively they were known as the European Communities. The Communities still had independent personalities although were increasingly integrated. Future treaties granted the community new powers beyond simple economic matters which had achieved a high level of integration. As it got closer to the goal of political integration and a peaceful and united Europe, what Mikhail Gorbachev described as a Common European Home.

Кеңейту және сайлау

1960 жылдары кеңейтудің алғашқы әрекеттері жасалды. 1961 жылы Дания, Ирландия, Ұлыбритания және Норвегия (1962 жылы) үш қауымдастыққа қосылу үшін өтініш берді. Бірақ президент Шарль де Голль британдық мүшелікті АҚШ-тың ықпалының «Трояндық аты» деп қарастырып, мүшелікке вето қойды, соның салдарынан төрт елдің де өтініші тоқтатылды. 1961 жылы Грекия ЕО-ға серіктес мүше ретінде қосылған алғашқы ел болды, алайда 1967 жылы төңкеріс салдарынан әскери диктатура орнағаннан кейін оның мүшелігі тоқтатылды. Бір жыл өткен соң, 1962 жылдың ақпанында Испания Еуропалық қауымдастыққа қосылуға тырысты. Алайда Франконың Испаниясы демократиялық ел болмағандықтан, 1964 жылы барлық мүшелер бұл өтінішті қабылдамады. Төрт ел 1967 жылдың 11 мамырында өтініштерін қайта жіберді, ал 1969 жылы Жорж Помпиду Шарль де Голльден Франция президенті лауазымын алғаннан кейін вето алынды. Келіссөздер 1970 жылы Эдуард Хиттің басшылығындағы, Еуропалық саясатты қолдайтын Ұлыбритания үкіметі кезінде басталды, оған Ортақ ауыл шаруашылығы саясаты және Ұлыбританияның Ұлттар Достастығымен қарым-қатынасына қатысты келіспеушіліктерді шешуге тура келді. Дегенмен, екі жылдан кейін қосылу туралы шарттарға қол қойылды, нәтижесінде Дания, Ирландия және Ұлыбритания 1973 жылдың 1 қаңтарынан бастап қауымдастыққа қосылды. Норвегия халқы 1972 жылдың 25 қыркүйегінде өткен референдумда мүшеліктен бас тартты. Рим шартында Еуропалық парламенттің тікелей сайлануы керек екені айтылған, бірақ бұл алдымен Кеңестің ортақ дауыс беру жүйесіне келісуін қажет етті. Кеңес бұл мәселені кейінге шегерді және парламент тағайындала берді, Франция президенті Шарль де Голль парламенттің дамуын тоқтатуға ерекше белсенділік танытты, ол қызметтен кеткеннен кейін ғана парламентке бюджеттік өкілеттіктер берілді. Парламент келісімге қол жеткізу үшін қысым жасады және 1976 жылдың 20 қыркүйегінде Кеңес сайлау үшін қажетті құралдардың бір бөлігін мақұлдады, сайлау жүйелеріне қатысты егжей-тегжейлі мәліметтерді кейінге қалдырды, олардың арасында бүгінге дейін әртүрлілік сақталып келеді. Тікелей сайлау және жаңа өкілеттіктермен нығайтылған жаңа парламент толық жұмыс күнімен жұмыс істей бастады және бұрынғы жиналыстарға қарағанда белсендірек болды. 1984 жылы Еуропалық кеңес осы мақсатта арнайы комитет құрды. 1985 жылы Еуропалық кеңес комитеттің ұсыныстарын көбінесе қабылдады, бірақ тудың қабылдануы мемлекеттілікті білдіретін ұлттық туды қатты еске түсіргендіктен, «Еуропа туы» дизайны тек «логотип» немесе «эмблема» ретінде қабылданды. Еуропалық кеңес немесе Еуропалық саммит 1960 жылдардан бастап мемлекет басшылары деңгейіндегі Кеңестің бейресми отырысы ретінде дамыды. Бұл Франция президенті Шарль де Голльдің интеграция процесіндегі ұлттық институттардың (мысалы, Комиссияның) үстемдігіне деген наразылығынан туындады. Ол алғаш рет Еуропалық Бірыңғай Актіде (төменде қараңыз) айтылды.

The 1960s saw the first attempts at enlargement. In 1961, Denmark, Ireland, the United Kingdom and Norway (in 1962), applied to join the three Communities. However, President Charles de Gaulle saw British membership as a Trojan Horse for U. S. influence and vetoed membership, and the applications of all four countries were suspended. Greece became the first country to join the EC in 1961 as an associate member, however its membership was suspended in 1967 after a coup d'état established a military dictatorship called the Regime of the Colonels. A year later, in February 1962, Spain attempted to join the European Community. However, because Francoist Spain was not a democracy, all members rejected the request in 1964. The four countries resubmitted their applications on 11 May 1967 and with Georges Pompidou succeeding Charles de Gaulle as French president in 1969, the veto was lifted. Negotiations began in 1970 under the pro European UK government of Edward Heath, who had to deal with disagreements relating to the Common Agricultural Policy and the UK's relationship with the Commonwealth of Nations. Nevertheless, two years later the accession treaties were signed so that Denmark, Ireland and the UK joined the Community effective 1 January 1973. The Norwegian people had rejected membership in a referendum on 25 September 1972. The Treaties of Rome had stated that the European Parliament must be directly elected, however this required the Council to agree on a common voting system first. The Council procrastinated on the issue and the Parliament remained appointed, French President Charles de Gaulle was particularly active in blocking the development of the Parliament, with it only being granted Budgetary powers following his resignation. Parliament pressured for agreement and on 20 September 1976 the Council agreed part of the necessary instruments for election, deferring details on electoral systems which remain varied to this day. The new Parliament, galvanised by direct election and new powers, started working full time and became more active than the previous assemblies. The European Council in 1984 appointed an ad hoc committee for this purpose. The European Council in 1985 largely followed the Committee's recommendations, but as the adoption of a flag was strongly reminiscent of a national flag representing statehood, was controversial, the "flag of Europe" design was adopted only with the status of a "logo" or "emblem". The European Council, or European summit, had developed since the 1960s as an informal meeting of the Council at the level of heads of state. It had originated from then French President Charles de Gaulle's resentment at the domination of supranational institutions (e. g. the Commission) over the integration process. It was mentioned in the treaties for the first time in the Single European Act (see below).

Маастрихтке қарай

Грекия демократия қалпына келтірілгеннен кейін 1975 жылғы 12 маусымда қауымдастыққа қайтадан өтініш берді және 1981 жылғы 1 қаңтарда қосылды. Грекиядан кейін, өздерінің демократиялық жүйесі қалпына келтірілген соң, Испания және Португалия 1977 жылы қауымдастықтарға өтініш білдіріп, 1986 жылғы 1 қаңтарда қосылды. 1987 жылы Түркия ресми түрде қауымдастыққа кіру үшін өтініш берді және кез келген ел үшін ең ұзақ өтініш беру процесін бастады. Одан әрі кеңею мүмкіндігі және ынтымақтастық салаларын арттыру ниетімен 1986 жылғы 17 және 28 ақпанда Люксембургте және Гаагада Сыртқы істер министрлері Бірыңғай Еуропалық актіге қол қойды. Бұл бір құжатта институттар реформасы, өкілеттіктерді кеңейту, сыртқы саясаттағы ынтымақтастық және бірыңғай нарық мәселелері қарастырылды. Ол 1987 жылғы 1 шілдеде күшіне енді. Актіні Маастрихт шарты жасау жұмысы ілесумен, ол 1991 жылғы 10 желтоқсанда келісілді, келесі жылы қол қойылды және 1993 жылғы 1 қарашада күшіне енді, соның нәтижесінде Еуропалық Одақ құрылды және Еуропалық валюталық одаққа жол ашылды.

Еуропалық Қоғамдастық

Еуропалық Одақ өзінің үш тірегінің бірі ретінде Еуропалық қауымдастықтарды қабылдады. ЕЭК-тің қызмет салалары кеңейтіліп, Еуропалық қауымдастық деп аталды, бұл Еуропалық Одақтың құрылымдық ерекшеліктерін сақтап қалды. ЕЭК институттары Еуропалық Одақтың институттарына айналды, бірақ сот, Парламент және Комиссия жаңа тіректерге шектеулі ғана үлес қосты, себебі олар Еуропалық қауымдастықтарға қарағанда көбірек үкіметаралық жүйеде жұмыс істеді. Бұл институттардың атауларында да көрінді: Кеңес ресми түрде «Еуропалық Одақ Кеңесі», ал Комиссия – «Еуропалық қауымдастықтар Комиссиясы» болып өзгерді. Еуропалық қауымдастықтар тірегінің 3-бабында Рим шартының 3-бабында көрсетілгенге қарағанда көбірек өкілеттіктер тізімделген. Бұл, кейбір өкілеттіктердің Рим шартында қамтылғанына, ал кейбіреулері Рим шартының 235-бабы бойынша кеңейтілгеніне байланысты. Трансеуропалық желілерді және бұрынғыдағы өкілеттіктерді бөлісіп отырған Мәдениет комитеті мен Білім беру комитетінің жұмысын қамтитын өкілеттіктер қосылды. 3-бапта жаңалық ретінде тек ішкі нарыққа кіру және адамдардың қозғалысымен байланысты өкілеттіктер қарастырылды. Бірақ Маастрихт шартынан кейін Парламентке ресми рөл берілді. Маастрихт бірлескен шешім қабылдау процедурасын енгізді, ол Парламентке қауымдастық мәселелері бойынша Кеңеспен тең заңнамалық билік берді. Бұл 1979 жылғы «Изоглюкоза» шешімімен орнатылған Парламенттің бұрынғы бейресми вето құқығын алмастырды. Сонымен қатар, ЕЭК-тегі қарапайым көпшілік дауыс беру жүйесі де жойылды, оның орнына халықаралық ұйымдарда жиі қолданылатын білікті көпшілік дауыс беру жүйесі енгізілді. Амстердам шарты бойынша адамдардың еркін қозғалысы (мысалы, визалар, заңсыз көші-қон, паналық саясат) жауапкершілігі Әділет және ішкі істер (ӘІІ) тірегінен Еуропалық қауымдастыққа ауыстырылды (сол кезде ӘІІ қылмыстық істер бойынша полиция және сот ынтымақтастығы (ПЖСК) деп аталды). Амстердам және Ницца шарттары бірлескен шешім қабылдау процедурасын дерлік барлық саясат салаларына кеңейтті, бұл Парламентке қауымдастықта Кеңеспен тең билік беруге мүмкіндік берді. 2002 жылы ЕҚЖҚ құру туралы Париж шартының мерзімі аяқталды, оның 50 жылдық шегіне жетті (бірінші шарт болғандықтан, осы шартта ғана мерзімдік шектеу болды). Оның мандатын жаңаруға тырысылмады, керісінше, Ницца шарты оның кейбір ережелерін Рим шартына көшірді, осылайша оның жұмысы Еуропалық қауымдастықтың құзыреті шегінде жалғасты. 2009 жылы Лиссабон шарты күшіне енгеннен кейін тіректер жүйесі жойылды. Еуропалық қауымдастық, өзінің заңды тұлғасымен бірге, жаңадан біріктірілген Еуропалық Одаққа енді, ол басқа екі тіректің құрамына біріктірілді (бірақ Еуроатом дербес қалды). Бұл бастапқыда Еуропалық Конституцияда ұсынылған, бірақ 2005 жылы бұл шарт ратификацияланбады.

The EU absorbed the European Communities as one of its three pillars. The EEC's areas of activities were enlarged and were renamed the European Community, continuing to follow the supranational structure of the EEC. The EEC institutions became those of the EU, however the Court, Parliament and Commission had only limited input in the new pillars, as they worked on a more intergovernmental system than the European Communities. This was reflected in the names of the institutions, the Council was formally the "Council of the European Union" while the Commission was formally the "Commission of the European Communities". There are more competencies listed in Article 3 of the European Communities pillar than there are in Article 3 of the Treaty of Rome. This is due to the fact that some competencies were already inherent in the Treaty of Tome, some were referred to in the Treaty of Rome, and some were extended under Article 235 of the Treaty of Rome. Competencies were added to cover trans European networks, and the work of the Culture Committee and Education Committee that were previously sharing existing competencies. The only entry in Article 3 that represented something new is the competence covering the entry and movement of persons in the internal market. However, after the Treaty of Maastricht, Parliament gained a more formal role. Maastricht brought in the codecision procedure, which gave it equal legislative power with the Council on Community matters. This replaced the informal parliamentary blocking powers established by the 1979 Isoglucose decision. It also abolished any existing state like Simple Majority voting in the EEC, replacing it with Qualified Majority Voting, a procedure more commonly used in international organisations. The Treaty of Amsterdam transferred responsibility for free movement of persons (e. g., visas, illegal immigration, asylum) from the Justice and Home Affairs (JHA) pillar to the European Community (JHA was renamed Police and Judicial Co operation in Criminal Matters (PJCC) as a result). Both Amsterdam and the Treaty of Nice also extended codecision procedure to nearly all policy areas, giving Parliament equal power to the Council in the Community. In 2002, the Treaty of Paris which established the ECSC expired, having reached its 50 year limit (as the first treaty, it was the only one with a limit). No attempt was made to renew its mandate; instead, the Treaty of Nice transferred certain of its elements to the Treaty of Rome and hence its work continued as part of the EC area of the European Community's remit. After the entry into force of the Treaty of Lisbon in 2009 the pillar structure ceased to exist. The European Community, together with its legal personality, was absorbed into the newly consolidated European Union which merged in the other two pillars (however Euratom remained distinct). This was originally proposed under the European Constitution but that treaty failed ratification in 2005.

Мүшелер

ЕЭК-ті және басқа екі қауымдастықты құрған алты мемлекет "ішкі алты" (ал Еуропа еркін сауда қауымдастығын құрған елдер "сыртқы жеті") деп белгілі болды. Алты мемлекет – Франция, Батыс Германия, Италия және Бенилюкс елдері: Бельгия, Нидерланды және Люксембург. Бірінші кеңейту 1973 жылы Дания, Ирландия және Ұлыбританияның қосылуымен жүзеге асты. Грекия, Испания және Португалия 1980-ші жылдары қосылды. Бұрынғы Шығыс Германия 1990 жылы Германияның қайта бірігуімен ЕЭК құрамына енді. 1993 жылы ЕО құрылғаннан кейін 2013 жылға қарай тағы 16 ел қосылды. Ту мемлекетінің қосылу тілі Валюта Халқы (1990) 🇧🇪 Бельгия Бельгия форматы=dmy Нидерланд, француз және неміс тілдері Франк (fr.) 10016000 🇫🇷 Франция Франция форматы=dmy Француз тілі Франк (F) 56718000 🇩🇪 Германия Батыс Германия/Германия форматы=dmy Немец тілі Марка (DM) 63254000 🇮🇹 Италия Италия форматы=dmy Итальян тілі Лира (Lit.) 56762700 🇱🇺 Люксембург Люксембург форматы=dmy Француз, неміс және люксембург тілдері Франк (fr.) 🇬🇷 Грекия Грекия форматы=dmy Грек тілі Драхма (₯) 10120000 🇵🇹 Португалия Португалия форматы=dmy Португалия тілі Эскудо 9862500 🇪🇸 Испания Испания форматы=dmy Испан тілі Песета (₧) 38993800

Мүше мемлекеттердің өкілдері барлық институттарда қандайда бір түріде ұсырылған. Кеңес сондай-ақ ұлттық үкіметті білдіретін бір ұлттық министрден тұрады. Әр мемлекеттің бір Еуропалық комиссары болуға құқығы бар, бірақ Еуропалық комиссияда олар өздерінің ұлттық мүдделерін емес, қауымдастықтың мүдделерін қорғауға тиіс. 2004 жылға дейін ірі мүше мемлекеттерде (Франция, Германия, Италия және Ұлыбритания) екі комиссар болды. Еуропалық парламентте депутаттарға олардың халқына пропорционалды белгілі бір орын саны бөлінеді, бірақ олар (1979 жылдан бері) тікелей сайланады және ұлттық емес, саяси көзқарастарға сәйкес отырады. Еуропалық сотты қоса алғанда, көптеген басқа институттардың да мүшелері ұлттық бөлініске ие.

Мекемелер

ЕЭК-нің атқарушы және заң шығару өкілеттігін ұстаған үш саяси институт, сондай-ақ бір сот институты және 1975 жылы құрылған тағы бір орган болды. Бұл институттар (есептік комиссияны қоспағанда) 1957 жылы ЕЭК-мен құрылған, бірақ 1967 жылдан бастап олар барлық үш қауымдастыққа да қатысты. Кеңес мемлекеттік үкіметтерді, Парламент азаматтарды, ал Комиссия еуропалық мүдделерді білдіреді. Көбінесе Кеңес, Парламент немесе басқа да тарап заңнамалық ұсынысты Комиссияға жібереді. Комиссия содан кейін оны жобалап, мақұлдау үшін Кеңеске және пікір білдіру үшін Парламентке ұсынады (кейбір жағдайларда қолданыстағы заң шығару тәртібіне байланысты вето құқығы болды). Комиссияның міндеті – оның орындалуын қамтамасыз ету, Одақтың күнделікті жұмысын жүргізу және талаптар орындалмаған жағдайда басқаларды сотқа беру.

Кеңес

Еуропалық қауымдастықтар кеңесі заң шығару және атқару биліктеріне ие болған орган еді, сондықтан қауымдастықтың негізгі шешім қабылдау органы болып табылды. Оның төрағалығы мүше мемлекеттер арасында әр алты ай сайын алмасып отыратын. Ол 1961 жылы басталған ұлттық көшбасшылардың бейресми жиыны – Еуропалық кеңеспен бірдей принциптерде байланысты болды. Кеңес әрбір мүше мемлекеттен бір ұлттық министрден тұрды. Дегенмен, Кеңес талқыланып жатқан тақырыпқа қарай түрлі форматта отырыс өткізді. Мысалы, егер ауыл шаруашылығы мәселесі талқыланса, Кеңес әрбір ұлттық ауыл шаруашылығы министрінен құралды. Олар өз үкіметтерін өкілдік етті және ұлттық саяси жүйелеріне есепті болды. Дауыс беру көпшілік дауыспен (халық санына пропорционалды түрде дауыс беру) немесе бірауыздан жүзеге асырылды. Осы түрлі форматтарда олар Парламентпен бірге заң шығару және бюджеттік биліктерді бөлісті. Бірыңғай еуропалық акт Парламентке көбірек өкілеттік берді, келісім процедурасы арқылы ұсыныстарға вето қою құқығын, ал ынтымақтастық процедурасы арқылы Кеңес бірауыздан шешім қабылдамаған жағдайда Кеңеспен тең құқықтарды берді. 1970 және 1975 жылдары қабылданған Бюджеттік келісімдер Парламентке қауымдастық бюджетіне қатысты өкілеттіктер берді. Парламент мүшелері 1980 жылға дейін парламентте жартылай уақыт жұмыс істейтін ұлттық депутаттар болды. Рим шарттарында Кеңес дауыс беру жүйесін анықтағаннан кейін сайлау өткізу талап етілді, бірақ бұл орындалмады және сайлау 1979 жылға дейін кейінге шегерілді (1979 жылғы Еуропа парламенті сайлауына қараңыз). Одан кейін Парламент бес жыл сайын сайланды. Келесі 20 жыл ішінде ол заңнаманы қабылдау, Комиссия төрағасын және Комиссияның құрамын бекіту немесе қабылдамау, сондай-ақ қауымдастық жасасқан халықаралық келісімдерді бекіту немесе қабылдамау мәселелері бойынша Кеңеспен бірлесіп шешім қабылдау өкілеттігін біртіндеп алды.

Сот

Еуропалық қауымдастықтардың Әділет соты – қауымдастық құқығы мәселелері бойынша ең жоғары сот болып табылды және әр мемлекеттен бір судьядан тұратын, олардың арасынан сайланатын президенттен құралды. Оның міндеті – қауымдастық заңын барлық мемлекеттерде бірдей қолдануды қамтамасыз ету және институттар мен мемлекеттер арасындағы құқықтық дауларды шешу еді. Қауымдастық құқығы ұлттық заңнан басымдық танытқандықтан, ол ықпалды институтқа айналды.

Аудиторлар

Бесінші институт – Еуропалық есеп палатасы. Ол Қоғамдық бюджеттен төленген салық төлеушілердің ақшасы Қоғамдық институттар тарапынан дұрыс жұмсалғанын қадағалады. Еуропалық есеп палатасы әр қаржы жылы үшін Кеңес пен Парламентке есеп берді, сондай-ақ қаржылық заңнама және жемқорлыққа қарсы іс-қимылдар бойынша пікірлер мен ұсыныстар жасады. Бұл институт 1975 жылы құрылған және бастапқы шарттарда есімдері тізілмеген жалғыз институт.

Негізгі дереккөздер

Блис, Хауард, ред. Еуропалық қауымдастықтың саяси дамуы: құжаттар жинағы (Блайсделл, 1969). Монне, Жан. Жаңа Еуропаға қарай (1959). Шуман, Роберт. Соғыстан кейінгі Германияға қатысты Франция саясаты (Оксфорд университетінің баспасы, 1954). Спак, Пол-Анри. Ұдайы шайқас: Еуропалықтың естеліктері (1971).