Эфиопиядағы сайлау жүйесі және саяси партиялар

Кіріспе

Эфиопиядағы мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлаулар

Қазіргі конституция бойынша Эфиопия жергілікті, аймақтық және федералды сайлаулар өткізеді. Федералдық деңгейде Эфиопия заң шығарушы орган сайлайды. Федералды парламенттік ассамблея екі палатадан тұрады: Конституцияға сәйкес 550-ден аспайтын, бірақ іс жүзінде 547 мүшеден тұратын Халық өкілдері палатасы (ተወካዮች ምክር ቤት Yehizbtewekayoch Mekir Bet), олар бес жылдық мерзімге бір мандаттық округтерде сайланады; және 22 азшылық ұлтынан және қалған ұлттардың кәсіби салаларынан әрқайсынан бір өкілден тұратын Федерация кеңесі (Yefedereshn Mekir Bet), олардың жалпы саны 117 мүше. Аймақтық кеңестер оларды тағайындайды, бұл кеңестер оларды өзі сайлауға немесе халық сайлауы арқылы сайлауға құқылы. Эфиопия – үстемдік құратын партиялық мемлекет, себебі коалициялық Даму партиясы елдегі ең күшті партия болып табылады. Саяси партиялар заңнамасына енгізілген реформалар оппозициялық партиялардың елде жұмыс істеуіне мүмкіндік берді және көптеген партиялар жаңа заң бойынша тіркелді, бірақ Даму партиясы саяси кеңістікте үстемдік сақтап тұрады.

Тарих

Эфиопия тарихы Абиссиния, Джимма, Харар, Волайта патшалықтары сияқты демократиялық емес үкімет жүйелерімен толы болғанымен, осы мемлекеттердің көптегені ежелгі Грекия немесе Батыс Африкадағыдай халықтың қатысуына мүмкіндік беретін, теңдік принциптеріне негізделген саяси жүйелерге ие болды немесе оларды басқарды. Теңдікпен басқару құрылымдарының ең көп айтылатын мысалы – оромдықтардың «Гада» жүйесі, ол дамыған заң шығару органдарымен, әріптестер тобына негізделген жүйе болды. «Гададан» және мордва, гураге, сидамо, камбата, сомали халықтары арасындағы ұқсас жүйелерден басқа, тиграйлықтардың «байто» және «ристи» жүйелері, ал амхаралықтардың «абат» және «рист» жүйелерінің сайланған түрлері қазіргі конституциялық тәртіпке дейінгі демократиялық жүйелер деп есептеледі. Алайда, бұл 2012 жылы өткізілген жергілікті сайлаудан және 1994 жылғы конституциялық құрылтай сайлауынан OLF, COEDF, EPRP және MEISON сияқты бірқатар маңызды оппозициялық партиялардың шеттетілуі немесе өздерінің қатысудан бас тартуынан кейін болды. 1995 жылдың 7 және 18 мамырында Эфиопияда Халық өкілдері кеңесіне сайлау өтті; Афар, Сомали және Харари аймақтарындағы сайлаулар ықтимал қақтығыстар мен бұзушылықтарды шеше алатын тәжірибелі қызметкерлерді тағайындау үшін 28 маусымға дейін кейінге жылдырылды. Бұл Эфиопиядағы алғашқы көппартиялық сайлау болғанымен, бірнеше оппозициялық партиялар сайлауды бойкоттады. Сайлауды бойкоттаған партиялардың қатарында Бүкіл Амхара халық ұйымы, Эфиопиядағы бейбітшілік және демократия үшін баламалы күштер кеңесі және Эфиопия демократиялық бірлік партиясы болды.

2000 жылғы жалпы сайлау

Эфиопияда 2000 жылдың 14 мамыры мен 31 тамызында халық өкілдерінің ұлттық палатасына және бірнеше аймақтық үкімет кеңестеріне сайлаулар өтті. Бірнеше оппозициялық партия сайлауды бойкот жасаса да, 17 партия, соның ішінде Бүкіл Амхара халық ұйымы, Оңтүстік Эфиопия халықтарының демократиялық коалициясы (SEPDC) және Оромо ұлттық конгресі қатысты. Бірінші турда, 14 мамырда, 20 252 000 сайлаушы тіркелді, олардың 90%-ы дауыс берді. Эфиопия халықтық революциялық демократиялық майданының (ЭХРДМ) мүшелері ұлттық сайлауда 547 орынның 481-ін иеленді. Тәуелсіздер 13 орынды жеңіп алды, ал басқа партиялар 53 орынға ие болды. Хадия аймағындағы сайлау өткен жеті сайлау округінің алтауында Бейене Петростың басшылығымен Хадия ұлттық демократиялық ұйымы жеңіске жетті. Екінші тур 31 тамызда тек Сомали аймағы үшін өтті, аймақ үшін Халық өкілдері палатасында 23 орын және Мемлекеттік кеңесте 168 орын бөлінді. Аймақта тіркелген 1,15 миллион сайлаушының шамамен 75%-ы дауыс берді. Жарияланған нәтижелер бойынша 19 орын SPDP-ге, ал қалған төртеуі тәуелсіз кандидаттарға берілді. Эфиопияның Адам құқықтары жөніндегі кеңесі, жергілікті БҰҰ қызметкерлері, дипломатиялық миссиялар, саяси партиялар және отандық үкіметтік емес ұйымдар ұйымдастырған байқаушылардың пікірінше, сол жылы өткен жалпы және аймақтық сайлаулар көптеген аймақтарда еркін және әділ болды. Алайда, Оңтүстік Ұлттар, Ұлттар және Халықтар аймағында (ОҰҰХА), әсіресе Хадия аймағында сайлаудың айқын бұзушылықтары орын алды. 2005 жылдың 15 мамырында парламент сайлауы өтті, оған қатысу деңгейі 90% құрады. Human Rights Watch Эфиопия үкіметін Эфиопияның ең көп халқы тұратын Оромия аймағында саяси қарсылықты және сынды басуда айыптады. Үкімет бұл айыптауларды жоққа шығарды және 8 мамырда 250 мың адам қатысқан оппозициялық митингті елдегі саяси еркіндіктің мысалы ретінде келтірді. Алдын ала нәтижелер 21 мамырда, ал ресми нәтижелер 8 маусымда жариялануға тиіс болды. Алайда, барлық саяси партиялардың сайлаудағы бұзушылықтар туралы жүздеген шағымдарына байланысты, шағымдарды толық тексеру үшін алдын ала нәтижелер 8 маусымға дейін кейінге шегерілді. 9 тамызда ресми нәтижелер жарияланды, оған сәйкес биліктегі ЭХРДМ 524 орынның 296-сын жеңіп алды, бұл оларға үкімет құруға мүмкіндік берді. Алайда, "Бірлік және демократия үшін" коалициясының төрағасының орынбасары Берхану Нега бұл процесті сынға алып, "Тергеу процесі толық сәтсіздікке ұшырады. Біздің өкілдеріміз бен куәгерлеріміз қорқытуларға ұшырады, тыйым салынды және сот отырыстарынан оралғаннан кейін өлтірілді" деді. 31 аймақта заң бұзушылықтар туралы хабарламалар түскен немесе нәтижелерге шағым түскен жерлерде 21 тамызда қайта сайлау өтті. Сонымен қатар, 21 тамызда Сомали аймағында жалпы сайлаулар өтті. 5 қыркүйекте Эфиопияның Ұлттық сайлау комиссиясы соңғы нәтижелерді жариялады, оған сәйкес ЭХРДМ 327 орынмен үкіметтегі бақылауын сақтап қалды, ал оппозициялық партиялар 174 орынды жеңіп алды. Ол кезде 2005 жылғы сайлау Эфиопия тарихындағы ең демократиялық сайлау деп есептелді, себебі үкімет енді басым көпшілікке ие бола алмады. Тіпті даулы ресми нәтижелерге сәйкес, ЭХРДМ парламенттегі орынның 59,7%-ын ғана алды. Басты оппозициялық партиялардың парламентке қатысудан бас тартуы, олар ЭХРДМ-ның биліктен кетуін талап етіп, бүкіл елде наразылық акцияларын ұйымдастырғаннан кейін, жағдай шиеленісіп, көшедегі зорлық-зомбылық күшейді. Үкіметтің оппозицияға қарсы күш қолдануы демократиялық жетістіктерден кенеттен бас тартуға әкелді. 2005 жылғы сайлаудың зорлықпен аяқталуы он жылдық кезеңнің басталуын білдірді, оның барысында ЭХРДМ "Революциялық демократия" деген кең таралған ұғыммен негізделген парламенттегі барлық орынды жеңіп алды. Революциялық демократияның доктринасы ресми идеология болып саналды және 2018 жылдың сәуір айында Әби Ахмет премьер-министр болып тағайындалғанға дейін заң жүйесіне енгізіліп келді.

Ethiopia held general elections on 14 May and 31 August 2000 for seats in both its national House of Peoples' Representatives and several regional government councils. Although several opposition parties boycotted the election, 17 parties including the All Amhara People's Organization, the Southern Ethiopia Peoples' Democratic Coalition (SEPDC), and the Oromo National Congress did participate. In round one, held on 14 May, there were 20,252,000 registered voters, of whom 90% voted. the Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front (EPRDF) member parties captured 481 of the 547 seats in the national election. Independents won 13 seats and other parties won 53. Six of the seven constituencies in the Hadiya Zone where elections were run, were won by the Hadiya National Democratic Organization led by Beyene Petros. The second round was held on August 31 for the Somali Region alone, with 23 seats reserved for the region in the House of Peoples' Representatives and the 168 seats in the State Council. About 75% of the 1.15 million registered voters in the Region cast ballots. Announced results gave 19 of the seats to the SPDP, and the remaining four to independent candidates. According to observers organized by Ethiopian Human Rights Council, local U. N. staff, diplomatic missions, political parties, and domestic non governmental organizations, both the general and the regional elections that year were generally free and fair in most areas; however, serious election irregularities occurred in the Southern Nations, Nationalities and Peoples' Region (SNNPR), particularly in the Hadiya Zone. Parliamentary elections took place on May 15, 2005, with a reported 90% turnout. Human Rights Watch has accused the Ethiopian government of stifling political dissent and criticism in Oromia, Ethiopia's most populous region. The government has denied these allegations, and cited the occurrence of an opposition rally attended by 250,000 people on May 8 as an example of political freedom in the country. Provisional results were scheduled to be announced on May 21, and official results June 8; however, due to hundreds of claims of election irregularities from all political parties involved, the provisional results were delayed until June 8 to allow the complaints to be fully investigated. On August 9, official results were released, acknowledging that the ruling EPRDF had won 296 of the total 524 seats about 56 percent enabling it to form a government. However, Berhanu Nega, vice chairman of the Coalition for Unity and Democracy, had criticized the process, claiming that "The investigation process was a complete failure. Our representatives and witnesses have been harassed, threatened, barred and killed upon their return from the hearings." Repeat elections were scheduled for August 21 in 31 areas where either irregularities were reported or results were challenged. Additionally, general elections in the Somali Region were held on August 21. On September 5, the National Election Board of Ethiopia released its final results, in which the EPRDF retained its control of the government with 327 seats and opposition parties won 174 seats. At the time, the 2005 elections were considered to be the most democratic in Ethiopia's history, where the government no longer won an overwhelming majority – according to even the contested official results the EPRDF secured a mere 59.7% of the seats in parliament. Following the refusal of major opposition parties to join parliament, who demanded the EPRDF relinquish power and called for nationwide protests, the tension and street violence quickly escalated. The government's violent crackdown on the opposition was followed by what seemed to be a permanent course reversal on democratic gains. The violent end of the 2005 elections ushered in a decade in which the EPRDF would win almost all seats in parliament justified under the broad rubric of “Revolutionary Democracy”. The doctrine of Revolutionary Democracy was considered an official ideology and was being incorporated into the legal system until Abiy Ahmed assumed the premiership in April 2018.

2010 жылғы жалпы сайлау

Парламент сайлауы 23 мамырда 2010 жылы өтті. 2010 жылғы сайлаудың алдын ала нәтижелері бойынша, биліктегі ЭФПРД партиясы парламенттегі 536 орынның 499-ын жеңіп алды. Алдын ала нәтижелер ЭФПРД партиясының 11 аймақ және қаланың 9-ында үлкен жеңіс однына ие болғанын көрсетті. Сайлауға сайлау құқығы бар азаматтардың 90% қатысты. Еуропалық Одақтың (ЕО) бас байқаушысы Тхис Берман сайлаудың "бейбіт және жақсы ұйымдастырылған" болғанын хабарлады, бірақ "тең емес жағдайлар" болғанын атап өтті және ЭФПРД партиясының сайлау кампаниясында мемлекеттік ресурстарды пайдаланғанын сынады. Оппозиция жетекшілері олардың қолдаушылары қудалау мен ұрып-сапалауға ұшырағанын мәлімдеді. 2010 жылдың наурыз айында оппозициялық саясаткер пышақталды, бірақ үкімет бұл оқиғаны жеке дауға байланысты деп мәлімдеді. Оппозиция наразылық білдіргеніне қарамастан, Африка Одағы (АҰ) сайлаудың "сайлаушылардың еркін білдіргенін" айтты. ЭФПРД 547 парламенттік орынның 499-ын жеңіп алды, оппозициялық немесе тәуелсіз кандидаттар екі орынды иеленді, ал ЭФПРД-мен одақтас партиялар қалған орынды алды. Бұған қоса, ЭФПРД аймақтық сайлауда 1904 кеңес орынының барлығы дерлік – 1 орынды қоспағанда, жеңіп алды.

2015 жылғы жалпы сайлау

2015 жылдың 24 мамырында Эфиопияда парламент сайлауы өтті. Сайлау қорытындысы бойынша үкіметтік ЕҚДР 547 орынның 500-ін жеңіп алды. Қалған орындарды ЕҚДР-дің одақтастары ұтып алды.

2020 жылғы жалпы сайлау

Бұл сайлау биліктегі партия COVID-19 пандемиясы туралы алаңдаушылықты айта отырып, кейінге шегерілді. Кейбір өңірлік сайлаулар 30 қыркүйекте болады.