Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гуянадағы сайлаулар көп партиялық өкілді демократия және президенттік жүйе шеңберінде өтеді. Ұлттық Ассамблея тікелей сайланады, ең көп дауыс алған партияның немесе коалицияның үміткері Президент болады.
Overview of elections in Guyana
Elections in Guyana take place within the framework of a multi party representative democracy and a presidential system. The National Assembly is directly elected, with the nominee of the party or alliance that receives the most votes becoming President.
Сайлау тарихы
Алғашқы сайлау 18 ғасырда, Бербисе, Демерара және Эссекибо колониялары голландтардың бақылауында болған кезде, қазіргі Гайана аумағында өткізілді. 1732 жылы Саясат соты құрылды, ол бастапқыда губернатордан, бес тағайындалған лауазым иесінен (оның ішінде салық инспекторы және сатушыдан) және голланд плантаторларынан тұратын сайлау алқасы – Кизерлер колледжі ұсынған үміткерлер тізімінен таңдалған бес колонистен құралды. Саясат соты мен Кизерлер колледжі бірігіп Біріктірілген сотты құрды. 1803 жылы британдықтар Гвиананы бақылауға алғаннан кейін Кизерлер колледжі таратылды, ал оның функциялары алты сайлау округінде халық сайлаған, бірақ сайлау құқығы шектеулі болған Қаржы өкілдеріне берілді. Олардың мүшелері плантаторлармен өмір бойына сайланды. Саясат сотында бос орын туғанда, Колледж екі үміткерді ұсынатын, ал Саясат сотының қалған мүшелері дауыс беру арқылы шешім қабылдайтын. 1891 жылғы конституциялық реформалар Кизерлер колледжінің екінші рет таратылуына және Саясат сотына тікелей сайлаудың енгізілуіне әкелді, онда сегіз мүше жеті сайлау округінен сайланды, сонымен қатар алты Қаржы өкілінің тікелей сайлауы сақталды, бұл Біріктірілген сотта тағайындалған және сайланған мүшелердің тең санын қамтамасыз етті. Осы жүйе бойынша сайлау 1892, 1897, 1901, 1906, 1911, 1916, 1921 және 1926 жылдары өтті. Дегенмен, 1926 жылғы сайлауда 317 026 (3,5%) тұрғынның арасынан дауыс беруге тіркелген 11 103 адам ғана болды, ал 1921 жылғы сайлауда бұл көрсеткіш 1,1% құрады. 1928 жылы жаңа конституцияны қабылдау қолданыстағы органдардың таратылуына және 30 орындық Заң шығарушы кеңес құрылуына әкелді. Жаңа Кеңеске 14 сайланған мүше кірді, олар шектеулі сайлау құқығымен бір мандатты сайлау округтерінен сайланды, бірақ олардың саны 16 тағайындалған мүшеден асып түсті, себебі 1926 жылы сайланған орынның көпшілігін жеңген Халық партиясының күшеюі билікті алаңдатты. Жаңа жүйе бойынша сайлаулар 1930 және 1935 жылдары өтті, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс келесі сайлауларды 1947 жылға дейін ықпалдастырды, ал 1943 жылы қабылданған реформалар тағайындалған мүшелердің санын тоғызға дейін азайтып, сайланған мүшелерге Кеңесте басымдық берді. Дауыс беруге қойылатын талаптардың төмендеуі сайлаушылардың санын 1935 жылғы 9 514-тен 59 193-ке дейін арттырды. Уоддингтон комиссиясының нәтижесінде конституциялық реформалар Заң шығарушы кеңестің орнына Ассамблея палатасын құруға әкелді. Жаңа палата 28 мүшеден тұрады: 24 мүше бір мандатты сайлау округтерінен сайланды, спикер губернатор тағайындайды және үш экс-официал мүше болды. Өткінші үкімет 1957 жылы 14 сайланған мүшесі бар қайта құрылған Заң шығарушы кеңеске сайлауға дейін сақталды. PPP екі орыннан басқа барлық орындарды жеңді, бірақ ол екі фракцияға бөлінді, біреуін Джаган, екіншісін Форбс Бернхэм басқарды. 1961 жылғы конституциялық реформаның келесі кезеңі 36 мүшелік Заң шығарушы жиналыстың (35 мүше бір мандатты сайлау округтерінен сайланды, олар өз кезегінде спикерді сайлады) және 13 мүшелік Сенаттың құрылуына әкелді. Бұл сайлауда PPP тағы да жеңіске жетті, ол тікелей сайланған 35 орынның 20-сын алды. Алайда, PPP жаңа Халықтық Ұлттық Конгресске (PNC) қарағанда 1,6% көп дауыс алды, бірақ орын санынан екі есе көп орын жеңіп алды. Бұл PNC бастаған жаппай демонстрацияларға, жалпы ереуілге және нәсілдер арасындағы зорлық-зомбылыққа әкелді. Бірнеше аптадан кейін британдық билік әскер жіберіп араласты, губернатор төтенше жағдай жариялады. Осы оқиғалардан кейін конституциялық реформалар жүргізіліп, пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша сайланатын 54 мүшелі бірпалаталы Ассамблея палатасы құрылды (53 мүше жалпыұлттық сайлау округінде сайланды және спикер депутаттар сайлады). Жаңа жүйе бойынша алғашқы сайлаулар 1964 жылы өтті, және PPP қайтадан ең үлкен партия ретінде пайда болса да, PNC Біріккен күштермен коалициялық үкімет құра алды, олар бірге 29 орынға ие болды. Сайлауда жеңілгеніне қарамастан Джаган премьер-министр лауазымынан кетуден бас тартты және оны губернатор Ричард Льюйт алып тастады, оның орнына Бернхэм келді. 1968 және 1973 жылдары әділ емес сайлаулар өтті. 1980 жылы қабылданған жаңа конституция президенттік басқару жүйесін құруға мүмкіндік берді, сайлауда ең көп дауыс алған партияның басшысы автоматты түрде осы лауазымға ие болады. 1980 және 1985 жылдары тағы екі алаяқтық сайлау өтті, әр жолы PNC орын санын арттырды. Батыс елдері мен халықаралық ұйымдардың талаптары бойынша 1980-ші жылдардың соңында демократиялық реформалар енгізілді, және бірнеше кейкестеулерден кейін 1992 жылы бос және әділ сайлаулар өтті. Нәтиже PPP-нің жеңісі болды, Джаган 28 жылдық үзілістен кейін қайтадан билікке келді. PPP келесі сайлауда 1997 жылы жеңіске жетті. 2001 жылы сайлау жүйесі өзгертілді: жалғыз 53 мүшелі жалпыұлттық сайлау округі 40 мүшелі жалпыұлттық сайлау округімен және елдің аймақтарына негізделген 10 көпмандатты сайлау округімен ауыстырылды, олар тағы 25 мүшені сайлады. Сол жылы өткен сайлауда PPP тағы да жеңіске жетті, және ол 2006 жылы да осы жетістігін қайталады.
Elections were first held in what would become Guyana in the 18th century, at a time when the colonies of Berbice, Demerara and Essequibo were under Dutch control. A Court of Policy was established in 1732, which initially consisted of the Governor, five appointed officials (including the Fiscal Officer and the Vendor Master) and five colonists chosen by the Governor from a list of nominees submitted by the College of Kiezers, an electoral college consisting of Dutch planters. Sitting together, the Court of Policy and the College of Kiezers formed the Combined Court. After the British took control of Guiana in 1803, the College of Kiezers was abolished, and its duties were given to the Financial Representatives, who were elected by the public in six constituencies, although with a severely limited franchise. with its members elected for life by planters. When a vacancy arose in the Court of Policy, the College would nominate two candidates, who the remaining members of the Court of Policy would hold a vote on. Constitutional reforms in 1891 led to the abolition of the College of Kiezers for a second time and the introduction of direct elections to the Court of Policy, with eight members elected from seven constituencies, in addition to the continued direct election of the six Financial Representatives, giving equal numbers of appointed and elected members in the Combined Court. Elections were held under this system in 1892, 1897, 1901, 1906, 1911, 1916, 1921 and 1926. However, the franchise remained severely limited, with only 11,103 people registered to vote from a population of 317,026 (3.5%) by the time of the 1926 elections; the figure had been just 1.1% for the 1921 elections. The implementation of a new constitution in 1928 led to the abolition of the existing bodies and the establishment of the 30 seat Legislative Council. The new Council had 14 elected members, elected in single member constituencies under a limited franchise, but they were now outnumbered by 16 appointees, as the authorities were concerned by the rise of the Popular Party, which had won a majority of the elected seats in 1926. Elections were held under the new system in 1930 and 1935, but World War II caused the next elections to be delayed until 1947, with reforms passed in 1943 reducing the number of appointed members to nine, giving the elected members a majority on the Council. A reduction in the income requirements to voters increased the electorate from 9,514 in 1935 to 59,193. As a result of the Waddington Commission, further constitutional reforms led to the creation of the House of Assembly to replace the Legislative Council. The new House had 28 members; 24 members elected in single member constituencies, a speaker appointed by the Governor and three ex officio members. The transitional government lasted until elections in 1957 to a reconstituted Legislative Council with 14 elected members. The PPP won all but two seats, although it had split into two factions, one led by Jagan and the other by Forbes Burnham. Another round of constitutional reform in 1961 led to the creation of the Legislature, consisting of an elected 36 member Legislative Assembly (35 members elected in single member constituencies, who in turn elected a Speaker) and an appointed 13 member Senate. These elections were again won by the PPP, who took 20 of the 35 directly elected seats. However, the PPP had only received 1.6% more of the vote than the new People's National Congress (PNC), but had won almost double the number of seats. This resulted in mass demonstrations led by the PNC, a general strike and severe inter racial violence. After a few weeks the British authorities intervened by sending in troops and the Governor declared a state of emergency. Following these events, further constitutional reforms were enacted to create a unicameral 54 member House of Assembly elected by proportional representation (53 members elected in a single nationwide constituency and a Speaker elected by MPs). The first elections held under the new system took place in 1964, and although the PPP again emerged as the largest party, the PNC was able to form a coalition government with the United Force, which together held 29 seats. Despite losing the elections Jagan refused to resign as Prime Minister, and had to be removed by Governor Richard Luyt, with Burnham replacing him. Unfair elections were held in 1968 and 1973. A new constitution promulgated in 1980 led to the creation of an executive president; the leader of the party that received the most votes in an election would automatically assume the post. Two further fraudulent elections were held in 1980 and 1985, with the PNC winning an increasing number of seats on each occasion. Due to demands from Western countries and international organisations, democratic reforms were introduced in the late 1980s, and after several postponements, free and fair elections were held in 1992. The result was a victory for the PPP, with Jagan returning to power after a 28 year hiatus. The PPP went on to win the next elections in 1997. In 2001 the electoral system was modified; the single 53 member nationwide constituency was replaced by a 40 member nationwide constituency and 10 multi member constituencies based on the country's regions, which together elected a further 25 members. Elections later that year saw another PPP victory, which the party repeated in 2006
2011 жылғы сайлауда PPP ең көп орынды (32) жеңіп алды, бірақ көпшілік орындарға ие бола алмады. Алайда, оппозициялық партиялар көпшілік орындарға ие болғанына қарамастан, ең көп дауыс алған партияның басшысы президент болатын ереже жаңа PPP басшысы Дональд Рамотардың осы лауазымға ие болуына мүмкіндік берді. 2015 жылғы сайлауларға дейін барлық парламенттік оппозициялық партиялар (Альянс үшін өзгеру және PNC-ні қоса алған төрт мүшелі APNU) бірыңғай тізім құрды. Сайлауда біріккен тізім 33 орын жеңіп алды, бұл PNC басшысы Дэвид А. Грейнджердің президент болуына мүмкіндік берді.
The 2011 elections saw the PPP won the largest number of seats (32), but fail to achieve a majority; however, although opposition parties held a majority of seats, the rule that the head of the largest party becomes President allowed new PPP leader Donald Ramotar to assume the position. Prior to the 2015 elections all parliamentary opposition parties (the Alliance for Change and the four member APNU, which included the PNC) formed a single electoral list. The elections saw the joint list win 33 seats, allowing PNC leader David A. Granger to become president.
Сайлау жүйесі
Ұлттық Ассамблеяның 65 сайланған мүшесі бес жылдық мерзімге жабық тізім пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша сайланады. Сайлау жалпыұлттық 40 орындық округтен және 10 облыстық көпмандатты округтен (барлығы 25 орын) өтеді. Орынтар Hare квотасы арқылы бөлінеді. Сайлауды ұйымдастыру және өткізуге Гуяна сайлау комиссиясы жауапты.
The 65 elected members of the National Assembly are elected for a five year term using closed list proportional representation from a single nationwide 40 seat constituency and 10 sub national multi member constituencies with a total of 25 seats. Seats are allocated using the Hare quota. The Guyana Elections Commission is responsible for the administration and conduct of elections.
Референдумдар
Гуянада ұлттық деңгейде тек бір референдум өткізілді. Ол 1978 жылы конституцияның 73-бабына енгізілмек болған өзгерістерге қатысты өткізілді. Бұл өзгерістер конституцияның берік орнатылған ережелерін (президенттік өкілеттіктер, парламентті тарату және сайлау жүйесі сияқты) өзгерту үшін референдум өткізу қажеттілігін жойып, оның орнына парламентте үштен екі көпшілік дауыспен өзгертуге рұқсат беретін еді (сол кезде биліктегі Халықтық Ұлттық Конгресс партиясының қолдауы болды). Ресми мәліметтерге сәйкес, өзгерістерге сайлаушылардың 97 пайызы қолдау көрсетіп, сайлауға қатысу деңгейі 70 пайызды құрады. Алайда, бұл көрсеткіштер үкімет тарапынан жасалған алаяқтықтарға ұшыраған деген күдік бар.
Only one referendum has been held at the national level in Guyana. It was held in 1978 on the proposed change to Article 73 of the constitution, which would abolish the need for referendums to change the entrenched provisions of the constitution (including presidential powers, the dissolution of Parliament and the electoral system) and instead allow them to be changed by a two thirds majority in parliament (which the ruling People's National Congress had at the time). The changes were reportedly approved by 97% of voters with a turnout of 70%, although the figures were subject to fraud by the government.