Литвадағы сайлау жүйесі

Кіріспе

Литвада мемлекеттік лауазымдарға сайлаулар Литвада парламент мүшелерін, президентті, муниципалитет кеңесінің мүшелерін және әкімдерді, сондай-ақ Еуропалық парламентке делегаттарды сайлау үшін өткізіледі. Литва азаматтары міндетті немесе кеңес беру мақсатындағы референдумдарда да дауыс бере алады. Литва әйелдерге сайлауда дауыс беру құқығын берген әлемдегі алғашқы елдердің бірі болды. Литвалық әйелдерге Литваның 1918 жылғы Конституциясымен дауыс беруге рұқсат берілді және олар алғаш рет 1919 жылы осы жаңа құқықтарын пайдаланды. Осылайша, Литва АҚШ (1920), Франция (1945) және Швейцария (1971) сияқты демократиялық елдерден бұрын мұны істеді. 141 орындық парламенттегі, төрт жылдық мерзімге сайланатын мүшелердің 71-і бір мандатты округтерде көпшілік дауыспен сайланады. Қалған 70 мүше пропорционалдық өкілдік принципі бойынша жалқылауда сайланады. Сайлау жүйесінің ерекшелігі парламентте көптеген партиялардың өкілдігіне және коалициялық үкіметтердің жиі құрылуына әкеледі. Мемлекет басшысы – президент бес жылдық мерзімге көпшілік дауыспен сайланады және президент екі мерзімге дейін қызмет ете алады. Жергілікті сайлауларда 1500-ден астам муниципалитет кеңесінің мүшелері төрт жылдық мерзімге сайланады, орындардың көпшілігі пропорционалдық өкілдік бойынша бөлінеді, ал әкімдер көпшілік дауыспен тұрғындармен тікелей сайланады. Қазіргі уақытта 11 өкілден тұратын Еуропалық парламенттегі литвалық өкілдер әр бес жыл сайын пропорционалдық өкілдік принципі бойынша сайланады. Литвада 12 референдум өткізілді, олардың бастамашылары азаматтар немесе парламент болды. Олардың тек төртеуі ғана референдумда мақұлданды деп есептелетін референдумда қарастырылды. Сайлауда дауыс беруге Литваның кемінде 18 жасқа толған барлық азаматтары құқылы. Литвада тұрақты тұратын басқа Еуропалық Одақ елдерінің азаматтары Литвада Еуропалық парламентке сайлауда дауыс бере алады. Муниципалдық сайлауда дауыс беруге азаматтығына қарамастан, Литвада тұрақты тұратын барлық адамдар құқылы. Сайлау процесін Орталық сайлау комиссиясы және оған бағынышты сайлау органдары ұйымдастырады және оны жергілікті және халықаралық байқаушылар бақылайды. Дауыс беру құпия болып өтеді және сайлаулар көбінесе еркін және әділ деп бағаланады, бірақ бұзушылықтар туралы хабарламалар жиі кездеседі.

Political elections for public offices in Lithuania

Elections in Lithuania are held to select members of the parliament, the president, members of the municipal councils and mayors, as well as delegates to the European Parliament. Lithuanian citizens can also vote in mandatory or consultative referendums. Lithuania was one of the first countries in the world to grant women a right to vote in the elections. Lithuanian women were allowed to vote by the 1918 Constitution of Lithuania and used their newly granted right for the first time in 1919. By doing so, Lithuania allowed it earlier than such democratic countries as the United States (1920), France (1945), and Switzerland (1971). 71 of the members in the 141 seat parliament, elected to a four year term, are elected in single seat constituencies, in a majority vote. The remaining 70 members are elected in a nationwide election based on proportional representation. The structure of the elections means that a large number of parties are represented in the parliament and coalition governments are common. The head of the state the president is elected to a five year term in a majority vote, with the president eligible for up to two terms in office. More than 1500 municipal council members are elected in local elections to four year terms, with the majority of the seats allocated using proportional representation and the mayors elected directly by residents in a majority vote. The Lithuanian representatives in the European Parliament, currently numbering 11, are elected using proportional representation every five years. 12 referendums have been organized in Lithuania, initiated by either citizens or the parliament. Of these, only four have seen the referendum question approved in a referendum deemed to have taken place. Voting in elections is generally open to all citizens of Lithuania who are at least 18 years of age. Citizens of other European Union countries that permanently reside in Lithuania can vote in the Lithuanian elections to the European Parliament. Voting in municipal elections is open to all permanent residents of Lithuania, regardless of their citizenship. Voting process is organized by the Central Electoral Commission and subordinate electoral bodies and is monitored by local and international observers. The voters vote in a secret ballot and the elections have generally been assessed as free and fair, although allegations of irregularities have been common.

Сайлау процесі және сайлауға қатысу мүмкіндігі

Литва президенті – елдің мемлекет басшысы, ол бес жылға көпшілік дауыспен сайланады. Сайлаулар ағымдағы президенттік мерзім аяқталғанға дейін екі айдан аспайтын соңғы жексенбіде өткізіледі. Сайлауға қатысу үшін кандидаттар сайлау күніне кемінде 40 жаста болуы және Литвада кемінде үш жыл тұруы, сондай-ақ парламент мүшесі болу талаптарына сай болуы тиіс. Конституцияны бұзғаны үшін импичмент арқылы немесе ант бергені үшін қызметінен босатылған адам президент болып сайлана алмайды. Конституцияның бұл ережесі Еуропалық адам құқықтары конвенциясына қайшы келеді деп танылды. Президент сайлауға қатысушылар саны кемінде 50% болса, көпшілік дауыспен сайланады. Егер сайлауға қатысушылар саны 50%-дан кем болса, кандидат барлық сайлаушылардың кемінде 1/3-інің дауысын алса ғана жеңімпаз деп танылады. Егер екіден астам кандидат болса және бірінші турда жеңімпаз болмаса, екінші тур бірінші турдан кейін екі аптадан аспайтын жексенбіде өткізіледі. Бірінші турда ең көп дауыс жинаған екі кандидат екінші турда дауыс беруге құқылы, ал екінші турда ең көп дауыс жинаған кандидат жеңімпаз деп танылады. Егер сайлауға екі немесе одан да аз кандидат қатысып, бірінші турда жеңімпаз атанбаса, сайлау күні өткеннен кейін үш айдан кешіктірмей жаңа сайлау өткізіледі. Бразаускас 60% дауыспен жеңіске жетті. Бразаускас 1997 жылғы 21 желтоқсанда өткен, 1998 жылғы 4 қаңтарда өткен екінші турдағы президенттік сайлауда қатыспады. Сайлауда Литваның бұрынғы Бас прокуроры Артурас Палаускас бірінші турда 44,7% дауыспен жеңіске жетті, бірақ екінші турда АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік қызметшісі Вальдас Адамкус жеңіске ұшырады, ол Палаускастың 49,2%-ына қарағанда 50% дауыс алды. Адамкус 2002–2003 жылдардағы Литва президенттік сайлауында қайта сайлануға үміткер болды, ол 2002 жылдың 22 желтоқсанында өтті, екінші тур 2003 жылдың 5 қаңтарында өтті. Адамкус бірінші турда 35,1% дауыспен алда тұрғаннан кейін екінші турда Роландас Паксасқа, бұрынғы премьер-министр және Вильнюс мэрі, 54,2% дауыспен жеңілді. Роландас Паксасқа кейіннен импичмент жарияланып, ол қызметінен алынып тасталды, бұл 2004 жылы мерзімінен бұрын сайлауға әкелді. Валдас Адамкус Литваның екінші мерзімге сайланған тұңғыш президенті болды, бірінші турда 30,2% дауыспен алдыға шығып, екінші турда 51,8% дауыспен Казимера Прунскиенені жеңді. 2009 жылы Вальдас Адамкус мерзімдік шектеулерге байланысты қайта сайлануға құқылы емес еді. 2009 жылдың 17 мамырында өткен сайлауда Еуропалық комиссия мүшесі Далия Грибаускайте бірінші турда 68% -дан астам дауыспен жеңіске жетті. Грибаускайте елдің тұңғыш әйел президенті болды. Грибаускайте 2014 жылы 11 мамырда өткен президент сайлауында қайта сайланды, екінші тур 25 мамырда өтті. Грибаускайте бірінші турда 45,9% дауыс жинады және екінші турда Зигмантас Балчитисты барлық дауыстардың 57,9% -мен жеңді. Ол Литваның екінші кезекті мерзімге қайта сайланған алғашқы президенті болды.

The President of Lithuania is the head of state of the country, elected to a five year term in a majority vote. Elections take place on the last Sunday no more than two months before the end of current presidential term. To be eligible for election, candidates must be at least 40 years old on the election day and reside in Lithuania for at least three years, in addition to satisfying the eligibility criteria for a member of the parliament. A person who has been removed from office through impeachment for breach of constitution or an oath of office may not be elected as a president. This provision of the constitution had been ruled to be in breach of the European Convention on Human Rights. The president is elected in a majority vote if the voter turnout is at least 50%. If the voter turnout is less than 50%, the candidate is declared the winner only if they get the votes of at least 1/3 of all eligible voters. If there are more than two candidates and no candidate wins in the first round, a second round of voting is held on a Sunday no more than two weeks after the first round. The two leading candidates from the first round are eligible for the second round of voting and the candidate that gets more votes in the second round is declared the winner. If two or fewer candidates stand for election and none manage to win in the first round, a new election is held no more than three months after the election date. Brazauskas won with 60% of the vote. Brazauskas did not stand in the 1997 1998 presidential election, held on 21 December 1997, with the second round on 4 January 1998. In the election, Artūras Paulauskas, a former Prosecutor General of Lithuania won the first round with 44.7% of the vote, but was defeated in the second round by Valdas Adamkus, a former US civil servant, who got 50% of the vote compared to 49.2% by Paulauskas. Adamkus stood for reelection in the Lithuanian presidential election, 2002–2003, which took place 22 December 2002, with the second round on 5 January 2003. After leading in the first round with 35.1% of the vote, Adamkus was convincingly defeated in the second round by Rolandas Paksas, a former Prime Minister and Mayor of Vilnius who received 54.2% of the vote. Rolandas Paksas was subsequently impeached and removed from office, prompting early election in 2004. Valdas Adamkus became the first President of Lithuania to be elected for a second term, leading the first round with 30.2% of the vote and defeating Kazimiera Prunskienė in the second round with 51.8%. Valdas Adamkus was not eligible to stand for reelection in 2009 due to term limits. In the election that took place on 17 May 2009, European Commissioner Dalia Grybauskaitė won in the first round with more than 68% of the vote. Grybauskaitė became the country's first female president. Grybauskaite was reelected in the 2014 presidential election that took place on 11 May 2014, with a second round held on 25 May. Grybauskaitė received 45.9% of vote in the first round and defeated Zigmantas Balčytis in the second round with 57.9% of all votes. She became the first president of Lithuania to be reelected for a second consecutive term. ElectionTurnout, %Winner, vote %Runner up, vote %First roundSecond roundFirst roundSecond roundFirst roundSecond round199378.07 Algirdas Brazauskas60.03 Stasys Lozoraitis38.28 1997 199871.4573.66Valdas Adamkus27.5649.96Artūras Paulauskas44.7349.222002 200353.9252.65Rolandas Paksas19.4054.15Valdas Adamkus35.0644.83200448.4052.46Valdas Adamkus30.1851.83Kazimiera Prunskienė20.6046.66200951.76 Dalia Grybauskaitė68.21 Algirdas Butkevičius11.68 201452.2347.37Dalia Grybauskaitė45.9257.90Zigmantas Balčytis13.6240.10

Сайлауға қатысу, % Жеңімпаз, дауыс % Екінші орын алған, дауыс % Бірінші тур Екінші тур Бірінші тур Екінші тур Бірінші тур Екінші тур Бірінші тур Екінші тур Бірінші тур Екінші тур Бірінші тур Екінші тур
1993 78.07 Алгирдас Бразаускас 60.03 Стасис Лозорайтис 38.28
1997–1998 71.45 73.66 Валдас Адамкус 27.56 49.96 Артурас Палаускас 44.73 49.22
2002–2003 53.92 52.65 Роландас Паксас 19.40 54.15 Валдас Адамкус 35.06 44.83
2004 48.40 52.46 Валдас Адамкус 30.18 51.83 Казимера Прунскиене 20.60 46.66
2009 51.76 Далия Грибаускайте 68.21 Алгирдас Буткевичус 11.68
2014 52.23 47.37 Далия Грибаускайте 45.92 57.90 Зигмантас Балчитис 13.62 40.10

2014 жылғы сайлау нәтижесі

ҮміткерАттарыБірінші турЕкінші турДауыс саны%Дауыс саны%Далия ГрибаускайтеТәуелсіз612,48545.92701,99957.90Зигмантас БалчитисЛитваның Социал-демократиялық партиясы181,65913.62486,21440.10Артурас ПаулаускасЕңбек партиясы160,13912.01Наглис ПутейкисТәуелсіз124,3339.32Вальдемар ТомашевскийЛитвадағы Польша сайлау әрекеті109,6598.22Артурас ЗуокасЖАҚСЫ (YES)69,6775.22Бронис РопėЛитвалық шаруалар және жасылдар одағы55,2634.14Жарамсыз/бос дауыстар20,4511.5324,1611.99Барлығы1,333,6661001,212,374100Тіркелген сайлаушылар/қатысу деңгейі2,553,33552.232,559,39847.37Источник:

Сайлау процесі және сайлауға қатысу мүмкіндігі

Литва 2004 жылы Еуропалық Одаққа қосылды. Сол жылы Литваға бөлінген 13 орынға Еуропа Парламентіне алғашқы сайлау өтті. 2014 жылы Литваға бөлінген орын саны 2009 жылы 12-ден 11-ге дейін азайды. Парламент мүшелері пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша бес жылға сайланады. Кезектегі сайлаулар басқа ЕО елдерімен бірдей күні, жексенбіде өтеді. Ертерек дауыс беру сайлау күнінен бұрынғы сәрсенбі және бейсенбіде қолжетімді. Сайлауға қатысуға құқығы бар азаматтар пошта арқылы және үйде дауыс бере алады. Дауыс беруге Литваның барлық азаматтары, сондай-ақ Литвада тұрақты тұратын және сайлау күні 18 жасқа толған басқа ЕО елдерінің азаматтары құқылы. 2009 жылғы сайлау 2009 жылдың 7 маусымында өтті. Экономикалық өсімнің көп жылдық кезеңінен кейін қаржы дағдарысының басталуы, Литва экономикасына Еуропалық Парламенттің шектеулі ықпалына қарамастан, сайлау күнтәртібінде экономикалық және әлеуметтік қауіпсіздік мәселелерін алға шығарды. Сайлау президент сайлауынан үш апта соң өтті және сайлауға қатысу көрсеткіші 21% құрады – посткоммунистік Литвадағы барлық сайлаулардың арасындағы ең төменгі көрсеткіш, сондай-ақ Еуропадағы ең төменгі көрсеткіштердің бірі. Сайлау биліктегі Отан одағы үшін сәтті аяқталды, ол дауыс үлесін 26%-дан астамға дейін арттырды, алты ай бұрын өткен парламенттік сайлауда бұл көрсеткіш 19,7% болған еді. Отан одағы Еуропа Парламентінде 4 орын жеңіп алды, ал оппозициялық Социал-демократтар 3 орын иеленді. 2014 жылғы сайлау 2014 жылдың 25 мамырында өтті. Ұсынылған сайлауда биліктегі Социал-демократтар мен «Тәртіп және әділдік» партиясы, сондай-ақ оппозициялық Отан одағы мен Либералды қозғалыс әрқайсысы екі орын жеңіп алды, Отан одағы ең көп дауыс – 17,43% жинады. Сайлау президент сайлауының екінші турында өткізілді, нәтижесінде сайлауға қатысу көрсеткіші 47%-дан асты. Саяси партия/тізімСайлау200420092014Орын% дауысОрын% дауысОрын% дауысЕңбек партиясы530.1618.56112.38Литваның Социал-демократиялық партиясы214.43318.12217.26Отан одағы – Литваның Христиан-демократтары212.58426.16217.43Литваның Либералды және Орталық одағы211.2333.3811.48Литваның Шаруалар және Жасылдар одағы17.4111.8216.61Литвадағы поляктардың сайлау әрекеті55.7118.2018.05Тәртіп және Әділдік211.90214.25Либералды қозғалыс17.17216.55Жалпы орын саны131211Сайлауға қатысу көрсеткіші48.32%20.98%47.35%

Lithuania joined the European Union in 2004. In the same year, the first election took place for 13 seats in the European Parliament allocated to Lithuania. As of 2014, the number of seats allocated to Lithuania was 11, down from 12 in 2009. Members of the parliament are elected by proportional representation for a five year term. Ordinary elections take place on a Sunday on the same day as in other EU countries. Early voting is available during Wednesday and Thursday before the election. Mail in voting and at home voting is available for eligible voters. The vote is open to all citizens of Lithuania, as well as citizens of other EU countries that permanently reside in Lithuania, who are at least 18 years old on the election day. Election in 2009 took place on 7 June 2009. The onset of the financial crisis after years of economic growth led to economic and social security issues dominating the election agenda, despite the limited influence the European Parliament has over the economy of Lithuania. The election took place just three weeks after the presidential election and achieved a voter turnout of only 21% the lowest turnout in any elections in post communist Lithuania and one of the lowest in Europe. The election was a success for the governing Homeland Union, which increased its share of vote to more than 26%, up from 19.7% in the parliamentary election six months before. Homeland Union won 4 seats in the European Parliament, compared to 3 achieved by opposition Social Democrats. Election in 2014 took place on 25 May 2014. In a close election, governing Social Democrats and Order and Justice parties, as well as opposition Homeland Union and Liberal Movement won two seats each, with Homeland Union getting the highest share of the vote 17.43%. The election was held together with the run off of the presidential election, leading to a turnout of over 47%. Political party/listElection200420092014Seats% of votesSeats% of votesSeats% of votesLabour Party530.1618.56112.38Social Democratic Party of Lithuania214.43318.12217.26Homeland Union Lithuanian Christian Democrats212.58426.16217.43Liberal and Centre Union211.23 3.38 1.48Lithuanian Peasant and Greens Union17.41 1.8216.61Electoral Action of Poles in Lithuania 5.7118.2018.05Order and Justice 211.90214.25Liberal Movement 17.17216.55Total seats131211Voter Turnout48.32%20.98%47.35%

Сайлаушылар мен сайлаушылар тізімі

Литвада сайлауға қатысудың ең төменгі жасы – 18 жас. Литва азаматтары парламент және президент сайлауында дауыс беруге, сондай-ақ референдумдарға қатысуға құқылы. Сайлау округінің немесе қалалық сайлау комиссиялары сайлаудың жергілікті деңгейде жүзеге асырылуын және заңға сәйкестігін қадағалайды, сайлау учаскелік комиссияларын құрады, олардың қаржылық шығыстарын бақылайды, сайлау бақылаушыларын тіркейді, пошта арқылы дауыс беруді, денсаулық сақтау мекемелерінде, әскери бөлімдерде, түзету мекемелерінде дауыс беруді қадағалайды, сондай-ақ ерте дауыс беруді ұйымдастырады. Сайлау округінің немесе қалалық сайлау комиссиялары саяси жарнаманы да бақылайды. Сайлау учаскелік комиссиялары сайлаушыларға сайлау тізімдерімен танысуға мүмкіндік жасайды, сайлау билеттерін сайлаушыларға жеткізеді, сайлау тізімдеріндегі қателіктер туралы шағымдарды қарастырады, пошта арқылы дауыс беруді қадағалайды, үйде дауыс беруді ұйымдастырады, сайлау учаскелерін дайындауды жүзеге асырады, сайлау күні дауыс беруді ұйымдастырады, дауыстарды санайды және сайлаушылар мен бақылаушылардың шағымдарын қарастырады. Комиссия мүшелерінің еңбегіне мемлекеттен төлемақы беріледі. Еліміз бойынша өтетін сайлау кезінде сайлау комиссияларында шамамен 16 000 адам жұмыс істейді.

Дауыс беру орны мен уақыты

Сайлау күні сайлау комиссиясы белгілеген орында таңғы сағат 7:00-ден кешкі сағат 8:00-ге дейін өткізіледі. Көптеген жағдайларда сайлаушылар өздері тіркелген сайлау округінде дауыс береді. Сайлау учаскесіне кіргенде сайлаушылар өздерінің паспорттарын немесе басқа да жеке куәліктерін сайлау округінің сайлау комиссиясы мүшесіне ұсынады. Мүмкін болған жағдайда, электрондық сайлау тізімінде сайлаушының дауыс беруге келгені электрондық түрде тіркеледі. Сайлаушыға дауыс беруге өтініш беруге мүмкіндік беретін келу карточкасы беріледі. Дауыс беру жасырын, дауыс беру кабиналарында өтеді, дауыстар дауыс беру жәшіктеріне салынады. Денсаулық жағдайына немесе жасына байланысты денсаулық сақтау мекемелерінде, әлеуметтік қамқорлықта немесе қорғаншылықта жүрген, міндетті әскери қызметтен өтетін, қазіргі әскери қызметте, мемлекеттік қызметте немесе шетелдегі халықаралық әскери операцияларда келісімшарт бойынша жұмыс істейтін, немесе қамауда отырған сайлаушылар пошта арқылы дауыс беруге құқылы. Пошта арқылы дауыс беру сайлау күніне дейінгі соңғы сәрсенбі, бейсенбі немесе жұма күндері белгілі бір пошта бөлімдерінде жүзеге асырылады. Мүгедектігі бар, уақытша еңбекке жарамсыз немесе 70 жастан асқан сайлаушылар денсаулығына байланысты сайлау күні сайлау учаскесіне бара алмаса, үйде дауыс беруге өтініш бойынша құқылы. Міндетті әскери қызметтен өтетін сайлаушылар өздері қызмет ететін әскери бөлімдерде дауыс бере алады. Қамауға алу немесе бас бостандығынан айыру жазасын өтеп жатқан сайлаушылар жазасын өтеп жатқан мекемеде дауыс беруге құқылы. Литва Республикасының дипломатиялық өкілдіктерінде, консулдық мекемелерінде және кемелерінде дауыс беруге болады, бірақ бұл қалалық сайлауларға қатысты емес. Сайлау күніне дейінгі сәрсенбі және бейсенбі күндері таңғы сағат 8:00-ден кешкі сағат 8:00-ге дейін алдын ала дауыс беру жүзеге асырылады, егер сайлаушылар сайлау күні дауыс бере алмаса. Дауыс беру тиісті муниципалитет әкімінің жұмыс істейтін ғимаратында өтеді.

Дауыстарды санау және шағымдар

Сайлау аяқталғанға дейін сайлау округтік комиссияларының шешімдеріне округтік немесе қалалық сайлау комиссиясына шағымдануға болады. Қалалық сайлау комиссияларының шешімдеріне Орталық сайлау комиссиясына шағымдануға болады. Орталық сайлау комиссиясының шешімдеріне Литваның Жоғарғы әкімшілік сотына шағым жасауға болады. Шағымдар 48 сағат ішінде қаралуы тиіс. Литваның Жоғарғы әкімшілік сотының шешімі жарияланған сәттен бастап күшіне енеді. Дауыстарды сайлау округтік сайлау комиссиялары санайды. Дауыс санау қорытындылары округтік немесе қалалық сайлау комиссиясына ұсынылады, ол құжаттардың толықтығы мен сәйкестігін тексереді, түскен шағымдарды қарастырып, Орталық сайлау комиссиясына ақпарат береді. Сайлау бақылаушылары мен бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері сайлау округтерінде және қалаларда дауыс санауға, сондай-ақ сайлау қорытындыларын анықтауға қатыса алады. Бақылаушылар сайлау комиссияларына заң бұзушылықтар туралы ескертулер мен шағымдар білдіруге құқылы, бірақ сайлау комиссияларының жұмысына кедергі келтіре алмайды. Бақылаушылар сайлау округтік комиссиясына жазбаша шағымдануға құқылы, ол дауыс санау тізіміне қоса тіркеліп, округтік сайлау комиссиясына жіберіледі. Сайлаудың алдын ала нәтижелерін Орталық сайлау комиссиясы интернет желісінде жариялайды. Партиялар, кандидаттар және олардың өкілдері, сайлау бақылаушылары дауыс санау тізімін жасауға қатысты сайлау округтік комиссияларының шешімдеріне оларды жасағаннан кейін 24 сағат ішінде шағымдана алады. Мұндай шағымдар 24 сағат ішінде қарастырылуы тиіс. Сайлау округтік комиссиясының дауыс санау тізіміне қатысты шешімдеріне олар дайындалғаннан кейін 72 сағат ішінде Орталық сайлау комиссиясына шағымдануға болады және олар сайлау нәтижесі ресми жарияланбастан бұрын қарастырылуы тиіс. Егер Семейге сайлау өтетін болса, партиялар мен кандидаттар сайлау нәтижесі ресми жарияланғаннан кейін 24 сағат ішінде Орталық сайлау комиссиясының шешімдеріне Парламентке немесе Президентке шағымдануға құқылы. Бірақ ЕҚЫҰ дауыс сатып алу анықтамасының тым кең түсіндірілуін айыптаулардың кең ауқымына себеп болуы мүмкін екенін атап өтті. Партиялар мен кандидаттар әрбір сайлау округіне сайлау бақылаушыларын тағайындауға құқылы. Бақылаушылар сайлауды бақылауға, дауыс беруді қадағалауға және сайлау заңдарының сақталуын талап етуге құқылы. 15-20 мың бақылаушы сайлауды бақылайды. "Ақ қолғаптар" (литва тілінде "baltosios pirštinės") азаматтық бастамасы 2012 жылғы Семейге сайлауда дауыс сатып алу туралы айыптаулардан кейін құрылды және қосымша бақылау мен есеп беруді қамтамасыз етеді.

Before the end of voting, appeals against the decisions of polling district committees may be filed with the constituency or municipal electoral committee. Decisions of municipal electoral committees may be appealed to the Central Electoral Commission. Decisions of the Central Electoral Commission may be appealed to the Supreme Administrative Court of Lithuania. Appeals must be considered within 48 hours. The decision of the Supreme Administrative Court of Lithuania shall become effective from its pronouncement. The votes are counted by the polling district electoral committees. Vote tallies are submitted to constituency or municipal electoral committee, which checks the documents and seals for completeness and consistency, considers outstanding complaints and provides the information to the Central Electoral Commission. The election observers and representatives of the media may participate in the counting of votes in polling districts and constituencies or municipalities, and also in the establishment of election results. Observers shall have the right to make remarks and claims to the electoral committees concerning violations of laws, but may not hinder the work of electoral committees. Observers can make written protests to the polling district committee, which is appended to the vote counting record of the polling district and delivered to the constituency electoral committee. Preliminary election results are proclaimed by the Central Electoral Commission on the Internet. Parties, candidates and their representatives, and election observers may appeal against the decisions of polling district electoral committees concerning the drawing up of vote counting records to the constituency electoral committee within 24 hours of their drawing up. These complaints must be investigated no later than within 24 hours. The decisions of the constituency electoral committee concerning vote counting records may be appealed to the Central Electoral Commission within 72 hours following their drawing up and must be considered before the official announcement of election results. In case of elections to the Seimas, Parties and candidates may appeal the decisions of the Central Electoral Commission within 24 hours of the official announcement of the election results, to the Parliament or the President. although OSCE highlight the overly broad interpretation of a definition of vote buying as a possible explanation of the scale of allegations. Parties and candidates have the right to appoint election observers to each polling district. Observers have the right to observe elections, monitor voting and demand adherence to the election laws. 15 20 thousand observers observe the elections. A citizen initiative "white gloves" (Lithuanian: "baltosios pirštinės") was formed after the allegations of vote buying in the 2012 election to Seimas and provide additional monitoring and reporting.