Кіріспе

Папа Александр VI-ның ұлы, кім екені құпия ата-анасының баласы, Джованни Борджия, Гандияның 2-ші герцогы (1476–1497) – Папа Александр VI мен Ванноцца Каттанейдің екінші баласы және екінші ұлы, Борджия әулетінің мүшесі болды. Ол Чезаре, Джоффре және Лукреция Борджияның бауыры болды. 14 маусымда 1497 жылы өлтірілді. Оның өліміне кім жауапты екені әлі күнге дейін анықталған жоқ, бірақ сол кезде көптеген адамдар оның інісі Чезарьді кінәлады.

Балалық шағы, неке және отбасы

[[Файл:Appartamento borgia, sala dei santi, disputa di santa caterina, dettaglio 2. jpg|thumb|left|upright=0.9|Пинтуриккьоның Әулие Екатерина туралы дауы. Ол ағасынан кейін Гандияның 2-ші герцогы болды және Сесса герцогы, Неапольдің бас констеблі, Санкт-Петербургтің губернаторы, сондай-ақ Гонфалониер және Шіркеудің Бас капитаны болды. Джованни мен Марияның екі баласы болды – ұл мен қыз. Ұлы Хуан де Борья и Энрикес, Гандияның 3-ші герцогы (Әулие Франциск Борджияның әкесі, ол да Гандияның 4-ші герцогы болған). Олардың қызы Изабел де Борья и Энрикес 1498 жылы Гандияда дүниеге келді және 1497 жылдың маусымында Римде қаза тапқан әкесін ешқашан танымады; ол Гандиядағы Санта-Клара монастырінің әйелі болып, Франсиска де Хесус деген атпен өмір сүрді.

Өлтіру

Борджия 1497 жылдың 14 маусымы күні түні Римнің геттосында, кейін Piazza della Giudecca аталған жерде өлтірілді. Джованни соңғы рет тірі кезінде анасы Винколидегі Сан-Пьетро шіркеуінің жанындағы вилласында ұйымдастырған мейрамнан басқа бауырлары Чезаре, Лукреция және Джоффремен бірге кетіп бара жатқанда көрінді; Джоффренің әйелі Арагондық Санча, олардың туысы Хуан Борджия Ланцол және Ванноццаның күйеуі Карло Канале барлығы қатысты. Кейін Джованни мен оның ағасы Папа сарайына барды; Кардинал Асканио Сфорцаның сарайында герцог ағасына өзінің сүйіктісіне баратынын айтты; Джованни өзінің қызметшілерін босатты. Ол тек өзінің жеке қызметшісін және аты-жөні белгісіз, бірақ өлім алдындағы айда бірнеше рет Джованниге келген бетперделі адамды алды. Джованни геттоға дейін аттанды, онда күйеу жігітке сарайға қайтып оралатын белгілі бір сағатқа дейін күтуге бұйырды. Ол маскалы адаммен бірге қашып кетті. Ертеңіне аты қайтқанда, оның үстіндегі салт атты жоқ, бір қадамы кесіліп қалған еді. Күйеу жігіт өліп жатқан күйі табылды. "Келесі күні, 15 маусымда, герцог сарайға қайтып келмеген кезде, оның жақын қызметшілері тыныштанбай бастады және олардың бірі герцог пен Чезаренің кешкі кетуі және біріншісінің таңертең Папаға сәтті қайтып оралуын күткенін хабарлады. Папа бұған қатты ренжіді, бастапқыда герцогтың бір жерде қызбен көңіл көтеретінін және сол себепті оның үйінен күндіз шығуға ұялатынын ойлады, бірақ ол кем дегенде сол кешке үйге келеді деп үміттенді. Бұл да болмаған кезде, Папаны өлімге әкелетін қорқыныш биледі." Август кесенесі үш INPS ғимараты, Ара Пацис мұражайы және екі шіркеумен қоршалған: Августтегі Сан-Рокко (сол жақта) және Сан-Жироламо деи Хорвати (оң жақта). Жоғары оң жақтағы үлкен шіркеу - Сант-Амброджио-э-Карло-аль-Корсо. Сан-Жироламо-де-Хроати 1497 жылы қонақ үйі және хоспис болған; Сан-Анжело сарайының көпірінен тікелей Санта-Мария-дель-Пополоға дейінгі жолдағы фонтанның жанындағы нүктеде Джованни Борджияның денесі Тибрге тасталды. Александр тергеуді және оның ұлын іздеуді бұйырды, сонда куәгер табылды, Георгио есімді славяндық ағаш саудагері, ол Джованнидің денесі табылғанға дейін мәлімдеме жасады. Ол кісі өлтірілген түнде өз орнын күзету үшін Тибр өзеніндегі қайығында жатып, бес адамның өлтірілген адамды әдеттегідей қоқыс тасталатын Жеромо ауруханасының фонтанынан өзенге лақтырып жібергенін көрді. "Таңғы сағат екіде екі ер адам аурухананың жанындағы жолдан шығып, өзен жағасындағы қоғамдық жолға түсті. Олар айналасына мұқият қарап, біреудің өтіп бара жатқанын көрді, бірақ ешкімді көрмеген соң, олар қайтадан жолаққа кетті. Біраз уақыттан кейін тағы екеуі жолағынан шықты, сол сияқты қарап, олардың серіктеріне ешкімді байқамағанда белгі берді. Сонда бір ақ боз атты мінген, оның артында мәйіті бар еді, оның басы мен қолдары бір жағынан, аяқтары екінші жағынан ілінеді және екі жағынан да бірінші пайда болған екі адам қолдады. Олар қоқысты өзенге лақтыратын жерге қарай жүрді. Жағаға жеткенде олар тоқтап, жылқының құйрығын өзенге қарай бұрды. Содан кейін олар мәйітті бірінен қол-аяғы, екіншісінен аяғы-қалпағымен ұстап, аттан түсіріп, бар күштерімен өзенге лақтырып жіберді. Ол қауіпсіз болды, егер салт атты сұраса, олар "Иә, мырза" деп жауап берді. Сол кезде ат үстінде отырған кісі өзенге қайтадан қарап, оның үстіндегі мәйіттің шапанының суда жүзіп жатқанын көрді. Ол жолдастарына: "Онда нең жүзіп жатқанын білесіңдер ме?" - деп сұрады. Олар: "Көмекші" деді. Сонда ол жүзіне таспен атқылады да, көлеңкеге дейін құлап кетті. Содан кейін олардың барлығы бес, оның ішінде басқа екі күзетші, және енді қайтадан қосылды атты және оның екі серіктері, кетіп, бірге өз жолын бастап басқа жолақты арқылы, ол әкеледі ауруханаға Санкт Джеймс" деп жазған. Ол кісіге неліктен хабарламайтынын сұрағанда, ол былай деп жауап берді: "Мен өз өмірімде жүздеген өліктердің өзенге лақтырылғанын көрдім, бірақ ешкім оны ойлап уайымдаған жоқ, сондықтан мен оған мән бермедім". Балықшылар мен қайықшылар өзенді сүйреп әкету үшін шақырылды; 16 маусымда Джованнидің денесі Тибрден табылды, "Түспенділер кеште герцогты әлі толық киінгенін, оның шұлықтары, аяқ киімдері, жилеті мен плащы бар екенін және белбеуінде 30 дукат бар қалтасы бар екенін тапты. Оның тоғыз жарасы бар, біреуі - мойыннан, ал қалған сегізі - бас, дене және аяқтарда." Бұл іс-әрекет Рим папасының қатты қайғысына әкеліп, Саннаццароның Рим папасына "адам аулаушы" деген эпиграммасын шығарды. Борджияның жалғыз жеке қызметшісі де өлтірілді, сондықтан белгілі куәгерлер болған жоқ. Оның қайғыға батқан әкесі кісі өлтіруге қатысты жан-жақты тергеу жүргізді, бірақ бір аптадан кейін оны тоқтатты. Орсини әулетінің Джованниді өлтіруге жеткілікті себептері болғанмен, кейіннен оның кіші әкесі Джоффре Борджия оның әйелі Санчамен болған қарым-қатынасы салдарынан өлтіргені туралы әңгіме тарады. Алайда, сол кездегі күдіктердің көп бөлігі Джованнидің басқа әкесі Чезаре Борджияға ауды. Екеуінің арасында жеке бастырысу болды және Джованнидің өлімінен кейін Чезаре қалағандай шіркеуден кетуге мүмкіндік алды, өлген әкесінің орнына қарулы күштерге қосылды. Джованнидің әйелі де Чезаренің кінәлі екеніне сенді және оның қарындасымен соттауға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Бүгінгі күнге дейін, тарихи консенсус әдетте Орсинилерді кінәлі деп көрсетеді, бірақ қылмыстың жасаушысы және оның себептері әлі анықталған жоқ.

Танымал мәдениетте

Көптеген бейімдемелерде ол испанша аты Хуанмен аталады. Александр Дюманың «Атақты қылмыстар» (1839) еңбегінде ол Франческо деп аталса, Марио Пуцоның «Отбасы» тарихи романында Джованни Борджияның кіші інісі Джеффридің қолынан қаза табуы оқиғаның драмалық шиеленісі мен сюжетінің орталық бөлігін құрайды. 2010 жылғы анимациялық қысқа фильмде, «Assassin's Creed: Ascendance» фильмінде Хуанның өлімінің қияли нұсқасы көрсетіледі, онда Чезаре Борджия оны өлтіру үшін әйел сатушыны жалдайды. 2011 жылғы «Showtime» телесериалы «Борджиялар» сериалында Хуанды Дэвид Оукс сомдайды және ол сериалдың екінші маусымында, «Ғажайыптар әлемі» атты эпизодта Чезаренің қолынан қаза табады. 2011 жылғы француз-неміс сериалы «Борджия» сериалында Хуанды француз актері Стэнли Вебер ойнайды. Ол бірінші маусымдағы басты кейіпкерлердің бірі және сол маусымның финалында, «Жылан оянады» атты эпизодта қайтыс болады. Осы бейімдемеде ол Родриго мен Ванноццаның үлкен баласы болып табылады, ал оның өліміне негізінен Люкреция, сүйіктісі Педро Кальдестің көмегімен кінәлі. Екі жағдайда да Хуан мақтаншыл, өзімшіл және қатыгез, жақсы қасиеттері азын ретінде бейнеленеді. «CBBC» телешоуындағы «Қорқынышты тарихтар» әні Борджия отбасын көрсетеді, онда Джованни Борджия рөлін Бен Уиллбонд сомдайды.