Кіріспе
Италиялық асыл отбасы (Орсини) – Орта ғасырдағы Италия және Ренессанс дәуіріндегі Римдегі ең ықпалды князьдық отбасылардың бірі. Орсини отбасының мүшелерінің арасында бес папа болды: Степан II (752–757), Пауыл I (757–767), Селестин III (1191–1198), Николай III (1277–1280) және Бенедикт XIII (1724–1730). Сондай-ақ отбасы құрамына 34 кардинал, көптеген кондотьери және басқа да маңызды саяси және діни қайраткерлер кірді.
other persons named Orsini
The House of Orsini is an Italian noble family that was one of the most influential princely families in medieval Italy and Renaissance Rome. Members of the Orsini family include five popes: Stephen II (752–757), Paul I (757–767), Celestine III (1191–1198), Nicholas III (1277–1280), and Benedict XIII (1724–1730). The family also included 34 cardinals, numerous condottieri, and other significant political and religious figures.
Шығу тегі
Олардың отбасы туралы аңыз бойынша, Орсинилер ежелгі Римнің Юлий-Клавдий әулетінен тараған. Орсинилер Римде ғасырлар бойы Колонна отбасымен саяси араздық жүргізді, бірақ 1511 жылы Папалық бұйрық арқылы бұл араздық тоқтатылды. 1571 жылы екі отбасының басшылары татуласу белгісі ретінде Папа Сикст V-нің немере қыздарына үйленді. Қызығы, Колонна отбасы да ежелгі Римнің Юлий-Клавдий әулетінен шыққан деп мәлімдейді. Орсинилер шамамен 600 жылға жуық өмір сүрген Кайо Орсо Орсиниден тараған. Оның ұрпақтарынан бес папа шықты: Стефан II, Павел I, Селестин III, Николай III және Бенедикт XIII. Кейбір мүшелері Бобоне Орсини тегін қолданды. Бобоне есімді бір мүше 11 ғасырдың басында өмір сүрді, ол Пьетроның әкесі еді, ал ол өз кезегінде Джачинто Бобоне (1110–1198) болды, ол 1191 жылы Селестин III болып папа сайланды. Алғашқы ірі непотизм папаларының бірі болған ол өзінің екі жүрек туысын кардинал етіп тағайындады және өзінің туысы Джованни Гаетаноға (Джангетано, 1232 жылы қайтыс болды) Виковаро, Лиценца, Роккьяговина және Неттуно феодалдық иеліктерін сатып алуға рұқсат берді, олар отбасының болашақ аумақтық билігінің ядросын құрады. Бобоне тегі оның балаларымен бірге жоғалып кетті, олар де Домо Филиорум Урси деп аталды. Олардың екеуі, Наполеон және Ұлы Маттео Россо (1178–1246) отбасының беделін едәуір арттырды. Біріншісі 1553 жылы Камилло Пардомен бірге тоқтатылған бірінші оңтүстік тармағының негізін қалады. Ол Манопелло қаласын алды, кейіннен графтыққа айналды, және Папалық мемлекеттердің гонфалоньеры болды. Ұлы аталған Маттео Россо 1241 жылдан бастап, императорлық әскерлерді жеңгеннен бастап 1243 жылға дейін Римнің нақты билеушісі болды, Сенатор атағын иеленді. Оның екі ұлы мен Наполеон да сенатор болды. Маттео отбасының дәстүрлі қарсыластары Колонналарды Римнен қуды және Орсини территорияларын оңтүстікке қарай Авеллиноға дейін, ал солтүстікке қарай Питильяноға дейін кеңейтті. Оның өмірінде отбасы Гюльф фракциясында берік тұрды. Оның онға жуық ұлы болды, олар оның қайтысынан кейін феодалдық иеліктерді бөлісті: Джентиле (1246 жылы қайтыс болды) Питильяно тармағын және екінші оңтүстік тармағын құрды, Ринальдо Монтеротондо тармағын, Наполеон (1267 жылы қайтыс болды) Браччано тармағын, ал тағы бір Маттео Россо Монтегиордано тармағын, Римдегі отбасының бекінісі орналасқан ауданның атынан шықты. Оның ұлдарының ең көрнектісі Джованни Гаетано (1280 жылы қайтыс болды) болды: Николай III болып сайланды, ол өзінің жүрек туысы Бертольдоны (1289 жылы қайтыс болды) Романья графы етіп тағайындады және екі жүрек туысын мен ағасын кардиналдар етіп даражалады.
Екінші оңтүстік желі
Орсинилердің өркендеуі Николайдың өлімінен кейін де тоқтаған жоқ. Бертольдоның ұлы, Гентиле II (1250–1318), екі рет Рим сенаторы, Витербоның подестасы және 1314 жылдан бастап Неаполь Корольдігінің Гран-Джистициері («Ұлы әділ») болды. Ол Катанцаро графтарының қызы Клариса Руффоға үйленді, бұл Калабрияның ең күшті династиясымен одақ құрды. Оның ұлы Романо (1268–1327), Романелло деп аталған, 1326 жылы Римнің Корольдік викарі болды және Анастасия де Монфортпен некелесу арқылы Соана графлығын мұраға алды. Романоның ұстанымы айқын түрде гвельфтік болды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның екі ұлы оның феодаларын бөлісіп, Питильяно және екінші оңтүстік тармағын құрды. Роберто (1295–1345), Гентиле II-нің немересі, Неаполь Корольдігінің Ұлы Сенешалының қызы Сибилла дель Бальцоға үйленді. Оның ұлдарынан Джакомо (13 тамыз 1379 жылы қайтыс болды; Солсбери деканы, Лестер архидиаконы және Дурхам архидиаконы) 1371 жылы Григорий XI оны кардинал етіп тағайындады, ал Никола (27 тамыз 1331 – 14 ақпан 1399) Ариано және Челано графтықтарын иеленді. Соңғысы сонымен қатар Рим сенаторы болды және Лацио мен Тосканадағы отбасылық жерлерді кеңейтті. Оның екінші ұлы Раймонделло Орсини дель Бальцо король Карл III-нің королева Джоанна I-ге қарсы Неапольдегі төңкерісін қолдады. Король Ладислау тұсында ол патша соғысынан кейін аумақтық билігін сақтай алған неаполитандық феодалдардың санатында болды. Алайда, 1406 жылы ол қайтыс болғаннан кейін оңтүстік Орсини феодалары тәркіленді. Джоанна II кезінде патша отбасымен қарым-қатынас салқын болды; алайда, Раймонделлоның ұлы Джаннантонио (1386–1453) оған Бурбон Яковының билігіне қарсы әскер жібергенде, оның орнына Таранто княздығын алды. Джоаннаның сүйіктісі және Ұлы Сенешал Сергиани Караччоло кезінде сараймен байланыстар одан әрі нығайды. Джаннантонионың кіші әйелі Сергианидің қызына үйленді. Алайда, Арагонның Альфонсо V Неаполь Корольдігін жаулап алуға кіріскенде Орсинилер жақты өзгертті. Джаннантонио Бари герцогтығымен, Ұлы Констебль лауазымымен және 100 000 дукаттық үлестікпен марапатталды. Джаннантонио Альфонсоның мұрагері Фердинанд I-ге адал болды, бірақ ақсүйектердің көтерілісі кезінде қаза тапты. Ол заңды ұлдары болмай қайтыс болғандықтан, оның көптеген мүліктері Корольдік Казнасына қосылды.
Питильяно желісі
Бұл әулетті Романоның екінші ұлы Гидо Орсини бастады, ол Тоскананың оңтүстігіндегі Болсена көлінің батыс жағындағы Соана графтығын мұраға алды. Ол және оның ұрпақтары Соана, Питильяно және Нола феодалдық иеліктерімен басқарды, бірақ 15 ғасырдың басында Сиена Республикасымен және Колонналармен болған соғыстар бірнеше аумақты жоғалтуға әкелді. Бертольдо (1417 жылы қайтыс болды) тек Питильяноны сақтап қалды, ал оның немересі Орсо (5 шілде 1479 жылы қайтыс болды) Нола графы болды және Милан герцогы мен Венеция Республикасы үшін кондотьер ретінде шайқасты. Кейіннен ол Неапольдің Фердинанд I-нің қызметіне өтті, бірақ барондардың құйрық сөздеріне қатыспағандықтан, оған Асколи және Атрипальда феодалдық иеліктері сыйланды. Ол Тосканадағы арагондық жорыққа қатысып, Витербо қамалында қаза тапты. Питильяно әулетінің ең көрнекті өкілі – сол заманғы маңызды кондотьерлердің бірі Никколо болды. Оның ұлы Людовико (27 қаңтар 1534 жылы қайтыс болды) және оның туысы Энрико (1528 жылы қайтыс болды) Франция мен Испания қызметінде Италия соғыстарына қатысты, сол кездегі итальяндық әскери басшыларға тәндей, оңай жақ ауыстырды. Людовиконың екі қызы маңызды тұлғаларға үйленді: Джеронима Папа Павел III-нің заңсыз ұлы Пьер Луиджи Фарнезеге, ал Марция Испан армиясының маңызды генералы Мариньянолық Джан Джакомо Медичиге. Людовико Ноланы жоғалтқаннан кейін әулет құлдырауға бет бұрды, сонымен қатар ол Питильяноға Сиенаның билігін қабылдауға мәжбүр болды. Оның ұлы Джован Франческо (8 мамыр 1567 жылы қайтыс болды) тұсында графтық Тоскананың Ұлы герцогының ықпалына кірді. Кейіннен Алессандроның (9 ақпан 1604 жылы қайтыс болды) Монтеротондо титулын алуға жасаған әрекеті Папа Григорий XIII-тің кедергісіне тап болды. Оның ұлы Джаннантонио (25 наурыз 1569 – 1613) Питильяноны Монте-Сан-Савино маркизатымен алмастырып Тосканаға сатты. Әулет 1640 жылы Алессандроның қайтысымен тоқырады.
Монтеротондо желісі
Бұл әулетті Маттео Россо Ұлының үшінші ұлы Ринальдо құрған. Оның ұлы Наполеон 1288 жылы кардинал болды және 1342 жылы Авиньонда қайтыс болғанға дейін Курияның көрнекті мүшесі болды. Отбасының бұл тармағы көбінесе барондық күрестерге қатысты, кем дегенде үш мүшесі сенатор болып сайланды, ал басқалары кондотьери ретінде шайқасты. Франческо 1370 жылы Флоренцияның Милан висконтилеріне қарсы соғысына қатысты. Орсо (24 шілдеде 1424 жылы қайтыс болды) Миландықтарға қарсы Загонара шайқасында Неаполь патшасы үшін соғысып қаза тапты. Оның ұлдары Джакомо (1482 жылы қайтыс болды) және Лоренцо (1452) Папалық мемлекеттер, Неаполь және Флоренция үшін шайқасты. Джакомоның қыздарының бірі, Клариса (1453 – 30 шілде 1488) Лоренцо де Медичидің әйелі болды. Францио Орсиниді 1517 жылы Лео X кардинал етіп тағайындады. Монтеротондо Орсини әулетінің ең маңызды өкілі – Джовани Баттиста Орсини, ол Сикст IV (1483) кезінде кардинал болды. Ол, мүмкін, 1502 жылы Цезарь Борджиаға қарсы сәтсіз қастандық жоспарының ұйымдастырушыларының бірі болды және 1503 жылғы 22 ақпанда отбасының басқа мүшелерімен бірге жаза ретінде өлтірілді. Джулио Цезарь тұтқынынан аман қалды, ал Паоло мен Франческо, Гравинаның 4-герцогы 1503 жылғы 18 қаңтарда өлімге кесілді. 16 ғасырдың соңында бірнеше мүшесі өлтіріліп, түрлі себептермен жерлерін жоғалтқаннан кейін әулет құлдырады. Оның соңғы өкілдері Энрико (12 қыркүйекте 1643 жылы қайтыс болды) және Франческо (1592 – 21 қыркүйекте 1650) 1641 жылы Монтеротондоны Барбериниге сатты.
Бракчано желісі
Наполеоне, Ұлы Матео Россоның тағы бір ұлы, қазіргі солтүстік Лациодағы Бракчано, Нерола және басқа да жерлерді иеленді. 1259 жылы ол Рим сенаторы болды. Олардың феодалдық иеліктерінің стратегиялық орналасуы және 1426 жылы Бракчанода салынған әйгілі қамалдарының арқасында, олар Лациодағы ең қуатты Орсини әулеті болды. Граф Карло (1485 жылдан кейін қайтыс болды), тағы бір Наполеонның ұлы (3 қазан 1480 жылы қайтыс болды), Папалық Гонфалониер болды. Монтеротондолық Франческа Орзинимен некелесуінен 15 ғасырдың соңындағы итальян саясатының көрнекті тұлғаларының бірі – Виргинио Орзини дүниеге келді. Карло қайтыс болғаннан кейін, ол отбасының иелігін әйелі, Салернодан келген тағы бір Орзини мұра еткен жерлермен кеңейтті. Ең бастысы, ол Неапольдің Фердинанд I-інің сүйіктісі болды, ол оны Неапольдің Ұлы констеблі етіп тағайындады. Өзінің туысы, кардинал Джованни Баттистамен бірге, ол папа Иннокентий VIII және Александр VI-ға ең қарсылас болды. 1492 жылы Виргинио Франчесчетто Чибодан Ангильяра графтығын сатып алды. Франция королі Шарль VIII Италияға жорық жасаған кезде, ол Бракчаноны сақтап қалды. Фердинанд II оның феодалдық иеліктерін тәркілеп, оны Кастель-делл-Овоға қамап, 1497 жылы улады. 16 ғасырдың басында отбасы Медичи папаларының қолдауымен бұл жағдайдан қалпына келді. Оның ұлы Джан Джордано Папа тағының Князь-көмекшісі болды. Оның інісі Виргинио Папалық мемлекеттер мен Франция үшін танымал адмирал болды, бірақ 1539 жылы ол сатқындық айыбымен феодалдық иеліктерінен айырылды. Паоло Джордано 1560 жылы Браччаноның бірінші герцогы атанды. Гироламо Орзини мен Франческа Сфорцаның ұлы, ол әкесінің жағынан Папа Юлий II-нің заңсыз қызы Феличе делла Ровере мен Джан Джордано Орзинидің немересі, ал анасының жағынан граф Бозио Сфорца мен Папа Павел III-нің заңсыз қызы Костанца Фарнезеден тарады. Ол шебер кондотьер болғанмен, сонымен қатар әйелі Изабелла де Медичиді өлтірген аяусыз тұлға да болды. Осы және басқа да кісі өлтірулер үшін ол Солтүстік Италияға қашуға мәжбүр болды. Оның орнын Виргинио иеленді, ал оның мұрагері Паоло Джордано II Пьомбино ханшайымына үйленді және Киелі Рим империясының князі атанды. Оның ағасы Алессандро кардинал және Папаның легаты болды, ал тағы бір ағасы Фердинанд (4 наурыз 1660 жылы қайтыс болды) Сан-Джемини әулетінің басқа тармағының активтерін сатып алды. 17 ғасырда Браччано герцогтары өздерінің резиденциясын Римге көшірді. Бұл, жалпы экономикалық құлдыраумен бірге, герцогтікке зиян келтірді, ал соңғы герцог және князь Флавио (4 наурыз 1620 – 5 сәуір 1698) үлкен қарыздардың салдарынан оны Ливио Одескальчиге сатуға мәжбүр болды.
Гравина желісі
Gravina желісі, Апулиядағы осы аттас қаланың атынан, Орсини әулетінің жалғыз сақталған тармағы. Ол Бракчано графы Карлоның ұлы Франческоның (1456 жылы қайтыс болған) ұрпағынан басталады. Оның иеліктерінің көп бөлігі Солтүстік Лациода орналасқан, бірақ 1418 жылы Сергианни Караччоло оны Анжу әскерлеріне қарсы күреске шақырғанда, ол Неаполь билігіне ішкі аймаққа кірді. Франческо неке арқылы Гравина графы титулын алды. Король Альфонсо оны Гравина герцогы етіп тағайындады, бұл титул оның ұлы Джакомоға (1472 жылы қайтыс болған) берілді, сонымен қатар Конверсано, Кампанья және Копертино графтықтары да қосылды. Франческоның екі ұлы, Марино (1471 жылы қайтыс болған) және Джованни Баттиста (8 маусым 1476 жылы қайтыс болған) сәйкесінше Таранто архиепископы және Родос рыцарларының үлкен магистрі болды. Төртінші герцог Франческо ағалары Джулио мен Паоломен бірге Чезаре Борджиаға қарсы құдақтастыққа қатысты, бірақ олардың жоспары ашылып, Франческо 1503 жылдың 18 қаңтарында ағасы Паоломен бірге дарға асылды. Франческоның немересі Флавио Орсини 1565 жылы кардинал болып тағайындалды. Бесінші герцог Фердинанд (6 желтоқсан 1549 жылы қайтыс болған) испандықтардың барлық иеліктерін тартып алғанымен, ол 40 000 скуди төлегеннен кейін оларды қайтарып алды. Герцог Микеле Антонионың ұрпақтары болмағандықтан (26 қаңтар 1627), оның жерлері туысы Пьетро Орсиниге, Мюро-Лукано графына (1641 жылы қайтыс болған) өтті. Соңғысының інісі Пьер Франческо, доминикан болып, ағасы Домениконың мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, кейіннен Бенедикт XIII деген атпен папа сайланды. Оның ізбасары Бенедикт XIII-нің туысы, князь Бероальдо Орсиниді Папалық таққа көмекші князь дәрежесіне көтерді (бұл титул 1958 жылға дейін сақталды), ал император Карл VI 1724 жылы оны Киелі Рим империясының князі етіп жариялаған еді. Әулеттің соңғы кардиналы Доменико болды. Әулеттің бұл тармағы 18 ғасырда Римге көшіп келді, онда герцог Доменико (1790 жылдың 23 қарашасы – 1874 жылдың 28 сәуірі) 1823 жылы Мария Луиза Торлонияға үйленді. 1850 жылы ол соғыс министрі және Папа әскерлерінің генерал-лейтенанты, сондай-ақ Рим сенаторы болды. Қазіргі әмірлік отбасының өкілі – Гравина герцогы Доменико Наполеоне Орсини (1948 жылы туған). Ұлдары немесе еркек ұрпақтары болмағандықтан, Гравина герцогтігінің мұрагері оның үйленбеген інісі Дон Бенедетто Орсини (1956 жылы туған), одан кейін оның туысы, Арагон князі Лелио Орсини (1981 жылы туған), анасы Мұхрани ханшайымы Кетеван Багратион.
Орсинис әдебиетте
Орсинилер отбасы Боккаччоның "Декамерон" кітабында 5-ші күні, 3-ші әңгімеде қысқаша еске алынады. Орманда, қарсылас отбасының әскерлері Римнен шамамен сегіз шақырым қашықтықтағы орманда жолдан адасып қалған Пьетро есімді кітаптағы кейіпкерге шабуыл жасағандығы сипатталады. Боккаччо солдаттардың Орсинилерге деген ашкере әрекеттері туралы айтады. Бұдан әрі, мәтінде Campo de' Fiori деп аталатын қамал да кездеседі. L'Idole (Р. Мерль) романында да Паоло мен Лодовико Орсини басты кейіпкерлер болып табылады, себебі кітап Виттория Акорамонның өміріне арналған.