Лоренцо Медичи: Флоренцияның көрнекті билеушісі мен өнердің меценаты

Кіріспе

Италиялық мемлекет қайраткері және Флоренцияның іс жүзіндегі билеушісі (1449–1492) Лоренцо ди Пьеро де Медичи (loˈrɛntso de ˈmɛːditʃi), Лоренцо Великолепный (; 1 қаңтар 1449 – 8 сәуір 1492), итальяндық мемлекет қайраткері, Флоренция Республикасының іс жүзіндегі билеушісі және Италиядағы Ренессанс мәдениетінің ең ірі қолдаушысы. Лоренцо Италия жарты аралындағы саяси жағдайды ондаған жылдар бойы тұрақтандырған мемлекеттер одағы – Итальяндық лиганың билік тепе-теңдігін сақтап тұрды, ал оның өмірі Италия Ренессансының қалыптасқан кезеңімен және Флоренцияның алтын ғасырымен бірге өтті. Ол Боттичелли және Микеланджело сияқты суретшілерге қамқорлық жасауымен әйгілі. Сыртқы саясатта Лоренцо 1454 жылғы Итальяндық лиганың тепе-теңдігі атынан Папа Сикст IV-нің аумақтық талаптарын тоқтатуға бағытталған нақты жоспарды көрсетті. Осы себептерге байланысты Лоренцо Пацци қастандығының (1478) нысанасы болды, оның барысында оның інісі Джулиано қаза тапты. Ол қолдаған 1454 жылғы Лоди бейбіт шарты Италия мемлекеттері арасындағы келісімнің күшін жойып, оның өлімімен бірге құлады. Ол Флоренциядағы Медичи капелласында жерленген.

Жастық шақ

Лоренцоның әкесі Козимо де Медичи – Флоренция Республикасын басқарып, сонымен бірге Медичи банкін басқарған Медичи әулетінің алғашқы өкілі болды. Еуропадағы ең бай адамдардың бірі ретінде Козимо өте үлкен қаржысын үкімет пен қайырымдылыққа жұмсады, мысалы, өнерді қолдаушы ретінде және қоғамдық жұмыстарды қаржыландырушы ретінде. Лоренцоның әкесі Пьеро ди Козимо де Медичи Флоренцияның қоғамдық өмірінің ортасында болды, негізінен өнер меценаты және коллекционер ретінде, ал Лоренцоның інісі Джованни ди Козимо де Медичи отбасының бизнес мүдделерін басқарды. Лоренцоның анасы Лукреция Торнабуони сонеттер жазып, Медичи академиясының ақындары мен философтарымен дос болды. Ол әкесі мен інісі қайтыс болғаннан кейін ұлының кеңесшісі болды және оны грек тілінде Джон Аргиропулос оқытты. Інісі Джулианомен бірге ол Сиенадағы Палио ат жарысы үшін аттарға қатысты, сондай-ақ бүркіт салдау, аң аулау және жылқы өсірумен айналысты. 1469 жылы, 20 жасында, ол Медичидің демеушілігімен өткен ат жарысында бірінші жүлде алды. Бұл жарыс туралы Луиджи Пулчи өлең жазды. Никколо Макиавелли де осы оқиға туралы, мүмкін, сарказммен, "ол жақсылыққа емес, өз батырлығымен және қару-жарақ шеберлігімен жеңді" деп жазды. Ол Верроккьо салған туды алып жүрді, ал оның аты Морелло ди Венто деп аталды. Пьеро Лоренцоны жас кезінде көптеген маңызды дипломатиялық миссияларға жіберді, соның ішінде Римге папамен және басқа да маңызды діни және саяси тұлғалармен кездесуге сапарлар жасады. Лоренцоның сыртқы келбеті қарапайым, орташа бойлы, кең денелі, аяқтары қысқа, қара шашы мен көздері, бүкір мұрыны, нашар көру қабілеті және дауысы қатал болды. Ал Джулиано әдемі және "алтын ұл" ретінде есептелді, оны Боттичелли Марс пен Венера картинасында модель ретінде пайдаланды. Тіпті Лоренцоның жақын досы Никколо Валори оны жаман келбетті деп сипаттап, "табиғат оған жеке келбеті жағынан әкесіз болған, бірақ ақылмен ойластырылған барлық істерде мейірімді ана болған" деді. Оның терісі қараңғы болды, беті әдемі болмаса да, қадір-қасиетімен құрметке ие болды.

Lorenzo's grandfather, Cosimo de' Medici, was the first member of the Medici family to lead the Republic of Florence and run the Medici Bank simultaneously. As one of the wealthiest men in Europe, Cosimo spent a very large portion of his fortune on government and philanthropy, for example as a patron of the arts and financier of public works. Lorenzo's father, Piero di Cosimo de' Medici, was equally at the centre of Florentine civic life, chiefly as an art patron and collector, while Lorenzo's uncle, Giovanni di Cosimo de' Medici, took care of the family's business interests. Lorenzo's mother, Lucrezia Tornabuoni, was a writer of sonnets and a friend to poets and philosophers of the Medici Academy. She became her son's advisor after the deaths of his father and uncle. and he was trained in Greek by John Argyropoulos. With his brother Giuliano, he participated in jousting, hawking, hunting, and horse breeding for the Palio, a horse race in Siena. In 1469, aged 20, he won first prize in a jousting tournament sponsored by the Medici. The joust was the subject of a poem written by Luigi Pulci. Niccolò Machiavelli also wrote of the occasion, perhaps sarcastically, that he won "not by way of favour, but by his own valour and skill in arms". He carried a banner painted by Verrocchio, and his horse was named Morello di Vento. Piero sent Lorenzo on many important diplomatic missions when he was still a youth, including trips to Rome to meet the pope and other important religious and political figures. Lorenzo was described as rather plain of appearance and of average height, having a broad frame and short legs, dark hair and eyes, a squashed nose, short sighted eyes and a harsh voice. Giuliano, on the other hand, was regarded as handsome and a "golden boy", and was used as a model by Botticelli in his painting of Mars and Venus. Even Lorenzo's close friend Niccolo Valori described him as homely, saying, "nature had been a stepmother to him in regards to his personal appearance, although she had acted as a loving mother in all things concocted with the mind. His complexion was dark, and although his face was not handsome it was so full of dignity as to compel respect."

Саясат

Билікке дайындықтан өткен Лоренцо 1469 жылы, әкесі қайтыс болғанда 20 жасында мемлекетте жетекші рөлге ие болды. Әжесінің құрылыс жобаларынан құны құрып, басқарудың нашарлығы, соғыстар мен саяси шығындар салдарынан Медичи банкінің қаржылық жағдайы Лоренцоның өмірінде күрт төмендеді. Лоренцо, оның атасы, әкесі және ұлы сияқты, 1490 жылға дейін Флоренцияны қалалық кеңестердегі өкілдер арқылы, пара беру және стратегиялық некелер жасау арқылы тікелей емес басқарды. Флоренциядағы бәсекелес отбасылар Медичилердің үстемдігіне наразылық білдіретіні белгілі еді, ал Медичилердің жаулары Лоренцоның өмірінен кейін де Флоренция өмірінде маңызды рөл атқара берді. Сальвиати өзінің қамқоршысы, Папа Сикст IV-нің батасымен әрекет етті. Джулиано қасіретті түрде пышақтан қаза тапты, бірақ Лоренцо мойнына жеңіл жарақат алып құтылды, оны ақын Полизиано мен банкир Франческо Нори қорғады, соңғысы шабуылда қаза тапты. Бұл құпиялық Флоренция бойынша жылдам тарады және халық оны қаталдықпен басып тастады. Пиза архиепископы мен Пацци отбасының мүшелері, құпиялыққа қатысқандары үшін халық тарапынан жазаланды. Пацци құпиялығынан кейін және Папа Сикст IV-нің жақтастарының жазалануынан кейін Медичилер мен Флоренция Киелі Тақтың ашуына ұшырады, ол Сикст таба алатын барлық Медичи активтерін тартып алды, Лоренцоны және Флоренция үкіметінің барлығын анафемаға ұшыратты және Флоренция қала-мемлекетіне толық тыйым салды. Бұл қадамдар тиімсіз болғандықтан, Сикст Неаполь королі Фердинанд I-мен әскери одақ құрды, оның ұлы, Калабрия герцогы Альфонсо, әлі де Лоренцо басқарып тұрған Флоренция Республикасына шабуыл жасады. Лоренцо азаматтарды біріктірді. Дегенмен, Болонья мен Милан қалаларындағы дәстүрлі Медичи одақтастарынан қолдау аз болды.

Тосканадағы алюмин кенінен табыс табуға жасалған әрекеттер, өкінішке орай, Лоренцоның беделін түсірді. Алюминды Волтерра қаласының жергілікті тұрғындары тапқан, олар осы маңызды табиғи ресурсты пайдалану үшін Флоренциядан қолдау сұраған. Шыны, былғары өңдеу және тоқыма өнеркәсібінде маңызды материал болатын алюмин Италияда Тольфада алюмин кені табылар алдында Осман империясының бақылауында болған және Генуямен монополияланған. Алдымен 1462 жылы Рим Куриясы, содан кейін Лоренцо мен Медичи банкі бір жылдан кейін кен өндіру операциясын қолдауға кірісті, Папа әр квинталь алюмин үшін екі дукат комиссия алды және түрік тауарларына қарсы монополияны сақтап, дінсіздермен сауданы тыйым салды. Алюмин кенінің құндылығын түсінгеннен кейін, Волтерра тұрғындары оның кірісін өздерінің қалалық қорына жұмсауды қалады, оны Флоренциялық қолдаушыларының қалтасына түсіруді қаламады. Осыдан Флоренциядан бөлінуге және көтеріліске жол ашылды, оның барысында бірнеше қарсыластар өлімге кесілді. Лоренцо көтерілісті күшпен басу үшін жалдамалы әскерлерді жіберді, олар ақырында қаланы тонады. Лоренцо кешірім сұрау үшін Волтерраға асықты, бірақ бұл оқиға оның тарихында қара дақ болып қала берді.

Қамқорлық

Лоренцоның сарайына Пьеро мен Антонио дель Поллаюоло, Андреа дель Верроккьо, Леонардо да Винчи, Сандро Боттичелли, Доменико Гирландайо және Микеланджело Буонарроти сияқты суретшілер кірді, олар 15 ғасырдағы Ренессансқа қол жеткізуде маңызды рөл атқарды. Лоренцо көптеген туындыларды өзі тапсырмаса да, осы суретшілерге басқа меценаттардан тапсырыс алуларына көмектесті. Микеланджело Лоренцомен және оның отбасымен үш жыл бірге тұрып, отбасылық дастарқанда тамақтанып, Марсилио Фичино басқарған пікірсайыстарға қатысты. Лоренцо өзі де суретші болған және туған тоскана тілінде өлеңдер жазған. Оның поэзиясында өмірді мадақтағанмен қатар, адамның осалдығы мен тұрақсыздығын, әсіресе кейінгі туындыларында қайғымен мойындаған. Оның өлеңдерінде махаббат, мерекелер мен жарық үстемдік құрады. Козимо Медичи кітапханасы (сондай-ақ Лауренциан кітапханасы деп аталады) болып табылатын кітаптар жинағын бастаған, ал Лоренцо оны кеңейтті. Лоренцоның агенттері Шығыстан көптеген классикалық еңбектерді әкелді, ал ол кітаптарын көшіру және олардың мазмұнын Еуропаға тарату үшін үлкен шеберхана ұйымдастырды. Ол ғалымдық достарының, соның ішінде философтар Марсилио Фичино, Полициано және Джованни Пико делла Мирандола арқылы гуманизмнің дамуын қолдады. Олар грек философтарын зерттеп, Платонның идеяларын христиандықпен біріктіруге тырысты. Жеке қызығушылығынан бөлек, Лоренцо флоренциялық көркем өнер ортасын дипломатиялық мақсаттары үшін де пайдаланды. Мысалы, ол Гирландайо, Боттичелли, Пьетро Перуджино және Козимо Росселлиге Римнен Сикстин капелласының қабырғаларын безендіруді тапсырды, бұл Лоренцо мен Папа Сикст IV арасындағы одақтың нығаюы ретінде қарастырылды. 1479 жылдан бастап Лоренцо Флоренциядағы сеньорияның қайта құрылуын қадағалайтын комиссияның тұрақты мүшесі болды. Ол Сан-Маркодағы мүсін бағында суретшілердің кеңесін құрды, бұл оған "қоғамдық жобаларға суретшілерді таңдауда зор ықпал етуге" мүмкіндік берді.

Танымал мәдениетте

Лоренцо де Медичи CBBC арнасының "Леонардо" сериалында актер Колин Райан ойнаған жасөспірім ретінде бейнеленген. "Assassin's Creed II" ойынында Пацци заговоршыларын жоюға көмектескеннен кейін Лоренцо де Медичи басты кейіпкер Эцио Аудиторе да Флоренцияға көмекші кейіпкер ретінде көрінеді. 2013 жылғы "Да Винчидің жын-перілері" телесериалында Лоренцо де Медичи рөлін Эллиот Коуэн сомдайды. "Медичи: The Magnificent" телесериалында Лоренцо де Медичи рөлін Дэниел Шарман ойнайды.