Кіріспе

chembox
|Watchedfields = өзгертілген
|verifiedrevid = 443496556
|ImageFileL1 = Caprolactam 2D skeletal. png
|ImageFileR1 = Caprolactam from xtal 3D sf. png
|ImageSizeR1 = 130px
|PIN = Azepan 2 one
|OtherNames = 1-Аза-2-циклогептанон, 2-Азациклогептанон, ε-Капролактам, Капрон PK4, Циклогексанон изооксимі, Экстром 6N, Гексагидро-2-азепинон, Гексагидро-2H-азепин-2-он (9CI), Гексанолактам, Гексано-6-лактам, Аминокапролактам
|Section1 =
|Section2 =
|Section3 = Chembox Қауіптері
|GHSPictograms =
|GHSSignalWord = Ескерту
|HPhrases =
|PPhrases =
|FlashPtC = 125
|PEL = жоқ

Синтез және өндіріс

Капролактам алғаш рет 1800 жылдардың соңында ε-аминокапроин қышқылының циклдеуі арқылы алынғанда сипатталған, бұл капролактамның гидролизінен түсетін өнім. 2015 жылға қарай капролактамға әлемдік сұраныс жылына бес миллион тоннаға жетеді деп бағаланды. Өндірілген капролактамның 90% жіп және талшықтар жасауға, 10% пластик өндірісіне жұмсалады, ал қалған аз бөлігі химиялық аралық зат ретінде қолданылады.

Қолданылуы

Капролактамның басым бөлігі Nylon 6 өндірісіне жұмсалады. Айналу процесі сақинаны ашатын полимерлеуді қамтиды:

Nylon 6 талшықтар мен пластик бұйымдарда кеңінен қолданылады. Құйма нейлон өндірісінде ε-капролактамнан Nylon 6-ға түрлену қалыптың ішінде жүзеге асырылатын in situ аниондық полимерлеу қолданылады. Үздісіз талшық өңдеумен қатар термопластикалық қорытынды құю (T RTM) термині жиі қолданылады. Капролактам пентилентетразол, мептазинол және лаурокапрам сияқты бірнеше фармацевтикалық препараттарды синтездеуге де пайдаланылады.

Қауіпсіздік

Капролактам - тітіркендіргіш және аздап уытты зат, оның ЛД50 көрсеткіші 1.1 г/кг (егеуқұйрық, ауызға). 1991 жылы АҚШ-тың 1990 жылғы «Таза ауа туралы» заңына сәйкес, ол қауіпті ауа ластағыштары тізіміне енгізілді. Кейіннен, 1996 жылы өндірушілердің өтініші бойынша тізімнен алынып тасталды. Суда капролактам аминокапроин қышқылына гидролизденеді, ол медицинада қолданылады. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, капролактам Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігінің ең төменгі қауіп санатындағы 4-топқа – «адамға канцерогенді емес» деп саналатын жалғыз химиялық зат болып табылады. Қазіргі таңдағыда, АҚШ-та капролактаммен жұмыс істейтін қызметкерлер үшін ресми рұқсат етілген шекті мөлшер белгіленбеген. Капролактам шаңы мен булары үшін ұсынылатын шекті мөлшер сегіз сағаттық жұмыс кезеңінде 1 мг/м³ құрайды. Капролактам шаңы мен булары үшін қысқа мерзімді әсер ету шегі 3 мг/м³ деп белгіленген.

Климатқа әсері

Капролактам өндірісі қосалқы өнім ретінде күшті парниктік газ – азот оксидін шығаруы мүмкін. Шығарындылар өндіріс процестерінің әртүрлілігіне және шығарындыларды азайту технологияларын тұрақсыз пайдалануға байланысты айтарлықтай өзгеше болады. Германияның Экономика және климатты қорғау министрлігі тапсырысымен жүргізілген зерттеуде капролактамның бір тоннасына 9 кг азот оксидінен бастап, дерлік нөлге дейін шығарындылар тіркелген. Көптеген елдерде капролактам өндірісінен болатын азот оксиді шығарылымдары реттелмейді. Басқа химиялық өндіріс процестерінен өзгеше, капролактам өндірісінен шығатын азот оксидінің шығарындылары Еуропалық Одақтың шығарындылар сауда жүйесіне кірмейді.