Кіріспе

19 ғасырдағы американдық суретші

Эдвард Хикс (4 сәуір 1780 – 23 тамыз 1849) – американдық халық суретшісі және Достар қоғамының (әлде "квакерлер" деп те аталады) көрнекті діни қайраткері. Ол өзінің суреттері арқасында танымал квакер атанды.

Ерте өмір

Эдвард Хикс Пенсильвания штатының Бакс округіне қарасты Атлеборо қаласында (қазіргі Лангхорн) әкесінің үйінде дүниеге келді. Оның ата-анасы англикан дінінде болған. Әкесі Айзек Хикс – Революциялық соғыста британдықтардың жеңілісінен кейін мүлігінен айырылған, патшалыққа адал болған адам еді. Эдвард өте кішкентай болғанда, он сегіз айлық шамасында анасы қайтыс болған соң, анасының жақын досы Елизавета Твининг оны өз фермасында, Твининг фермасы деп аталатын жерде тәрбиеледі. Ол сондай-ақ Дэвид Лидом фермасында да тұрған. Елизавета оған квакерлердің сенімдерін үйретті, бұл оның өміріне зор әсер етті. Он үш жасқа келгенде Хикс Уильям мен Генри Томлинсонның көлік жасау шеберханасында оқуға түсті. Олармен жеті жыл бойы жұмыс істеп, көлік бояу өнерін меңгерді. 1800 жылы Томлинсон фирмасынан кетіп, үй мен көліктерді бояу арқылы өз күнкөрісін табуға кірісті, ал 1801 жылы Милфорд қаласына көшіп, көлік жасаушы Джошуа Кэнбидің жұмысына орналасты. Өмірінің осы кезеңінде Хикс, кейіннен естеліктерінде жазғандай, "өз бағасымен, ән айтуға, билеуге, бекерге уақыт өткізуге, жастармен араласуға және жиі тіл тиек етуге бейім, әлсіз, ерке адам еді". Өміріне қанағаттанбағандықтан, ол квакерлердің жиналыстарына қатыса бастады, ал 1803 жылы Достар қоғамының мүшесі болып қабылданды. Содан кейін сол жылы Сара Ворсталл атты квакер әйеліне үйленді.

Еңбек жолы

1812 жылы қауым оны діни қызметкер ретінде тіркеді, ал 1813 жылы ол квакер уағыздаушысы ретінде Филадельфияны аралай бастады. Саяхат шығындарын өтеу және өсіп келе жатқан отбасын асырау үшін Хикс өзінің кәсібін үй заттары мен шаруашылық құралдарын, сондай-ақ таверна таңбаларын бояумен кеңейтуге шешім қабылдады. Оның сурет салу ісі табысты болды, бірақ квакер қауымының кейбір мүшелерін ренжітті, себебі ол олар құрметтейтін қарапайым салтына қайшы келді. 1815 жылы Хикс сәндік сурет салудан уақытша бас тартып, отбасын шаруашылықпен қамтамасыз етуге тырысты, сонымен қатар квакер көршілері қабылдайтын қарапайым, тұрмыстық сурет салуды жалғастырды. Бірақ оның қаржылық қиындықтары күшейді, себебі тұрмыстық сурет салу аз табыс әкелді, ал Хикстің жерді өңдеуге немесе ферманы дербес жүргізуге қажетті тәжірибесі болмады. 1816 жылы оның әйелі бесінші баласын күткен болатын. Хикстің туысы, Хикстің жақын досы Джон Комлидің ықпалымен, оны сурет салуға қайта оралуға көндіргеннен кейін, Хикс сәндік сурет салуды қайта бастады. Осы достық кеңес Хиксті қаржылық құлдыраудан сақтап, оның квакер дін қызметкері емес, квакер суретшісі ретінде өмірін жалғастыруына мүмкіндік берді. 1820 жылдары Хикс «Тыныш Корольдық» картиналарының бірін жасады. Хикстің мольбертте салған суреттері көбінесе сату үшін емес, отбасы мен достарына сыйлық ретінде жасалған, ал сәндік сурет салу оның негізгі табыс көзі болып қалды. 1827 жылы Діндөздер қауымында Хиксшілер (Эдвард Хикстің туысы Элиас Хикстің атымен аталып кеткен) мен Ортодоксалдық Діндөздер арасында жарылыс болды. Пенсильваниядағы квакер қауымына жаңа қоныс аударушылардың көптеп келуімен, олардың көпшілігі бір-бірімен кейде қайшылыққа түсетін секталарға бөлінді, бұл Эдвард Хиксті уағыздауды жалғастырудан айнытты. Дегенмен, өмірінде Хикс суретші емес, дін қызметкері ретінде көбірек танылды. Ол Пенсильвания штаты, Бакс округі, Ньютаун қалашығындағы Ньютаун Діндөздер үйінің зиратына жерленген.

Сурет

Квакерлердің наным-сенімдері зәулім өмір сүруге немесе заттардың немесе материалдардың артық мөлшерін жинауға тыйым салады. Бір уақытта уағыздаушы және суретші ретінде жұмыс істеуге шамасы келмеген Хикс, сурет салуға көшті және өз сенімдерін жеткізу үшін туындыларын пайдаланды. Ол өз қауымының ережелерімен шектелмей, діннің жеткізе алмайтын нәрсені – сенім туралы адамның түсінігін еркін білдіре алды. Діндық сурет ретінде қарастырылмаса да, Хикстің «Тыныш патшалығы» квакерлік идеалдардың жарқын мысалы болып табылады. Хикс осы композицияның 62 нұсқасын жасады. Жануарлар мен балалар Ишая кітабының 11:6-8 аяттарынан (сондай-ақ Ишая 65:25 аятында да кездеседі) алынған, оның ішінде арыстан өгізбен бірге шөп жейді. Хикс өзінің суреттерін негізгі қызығушылығын – құтқарылған жанды іздеуді анықтау құралы ретінде қолданды. Бұл тақырыптың өзі де оның діни сенімдерінің бірінен туындаған. Хикстің жұмысына «Ішкі Нұр» деп аталатын квакерлердің ерекше нанымы әсер етті. Джордж Фокс және басқа квакерлер «Ішкі Нұр» доктринасын қалыптастырып, уағыздады. Фокс, кітаптық біліммен қатар, көптеген адамдар Мәсіхтің құдіретіне және «ішіндегі Мәсіхке» еріктерін бағындыру арқылы құтқарылуға жететінін түсіндірді. Бұл «Сендерде Мәсіх» тұжырымы Киелі кітаптың Қоласаяқтарға 1:27 аятынан алынған. Хикс адамдар мен жануарларды бейнелеу арқылы «Ішкі Нұрдың» физикалық тосқауылдарды (екі адам арасындағы айырмашылықты) бұзу идеясын, бейбітшілікте бірге жұмыс істеу және өмір сүруді көрсетті. Оның көптеген туындылары бұл ұғымды одан әрі көрсетеді, олардың ішінде Пенсильвания қоныстанғандарын қарсы алған американдықтардың суреттері бар, олардың арасында Уильям Пенн ерекше көзге түседі. Хикс Пеннді Америкадағы британдық билікке қарсы тұрғаны үшін құрметтеді және Пенн реформаны қамтамасыз етуге көмектеседі деп үміттенді. Пенн сияқты Хикс те Британияның билік тізбегіне қарсы болды.

Көрме

Эдвард Хикстің алғашқы ірі көрмесі 1860 жылы Виргиния штатының Уильямсбург қаласында өтті. Хикс әр түрлі композицияларды қайта-қайта қолдану әдетіне байланысты бұл көрмеге сын аралас бағалар берілді. Хикс өнер туындыларын алғаш рет 1826 жылы көрсеткен. «Тармақтың Патшалықтары» сол кезде Филадельфия өнер мұражайында болды және бейбітшілік тақырыбын көрсету үшін жыртқыштар (мысалы, арыстан) мен жем (мысалы, қошқар) бір-біріне жақын бейнеленген. «Тармақтың Бейбіт Патшалықтары» (1826–30) қазір Рейнолда үйіндегі Америка өнері мұражайында, Уинстон-Салем, Солтүстік Каролина штатында сақталуда. Бұл Хикс мұрасының ең танымал үлгісі. Эдвард Хиксқа арналған арнайы коллекция Ньютаун тарихи қауымдастығының қорында бар.

Шығармалары

Хикс шығармаларында суреттен суретке ұқсастықтар байқалады. Мысалы, оның 1834 жылғы «Бейбіт патшалық» және 1845 жылғы «Дэвид Твиннингтің үйі» нұсқалары көптеген салыстыруларға мүмкіндік береді (төменде көрсетілген екінші және үшінші суреттерді қараңыз). Біріншіден, екі суреттің де оң жағы ең тығыз орналасқан аймақ болып көрінеді, онда әрбір нысанның мөлшері оның кеңістіктегі орнына қарамастан маңыздылығын көрсетеді. Екі суретте де адамдар мен жануарлар бірлесіп әрекет етеді, адамдар бір нәрсені істеуге тырысып жатқандай бейнеленгендіктен, қоғамдық бірлік сезімін тудырады. «Бейбіт патшалықта» жергілікті американдықтармен келісімге келген қоныс аударушылар бейнеленген. Хикс композицияларында кенеттен қимыл-қозғалыс емес, тыныштық пен сабырлылық басым. Оның көптеген туындыларындағы пішіндер мен формалар органикалық, ағыншақты және жұмсақ сипатқа ие. Суреттеріндегі адамдар мен жануарлардың қимыл-қозғалысына назар аудару арқылы ғана мағынасын түсінуге болады. Хикс көрермендердің назарын мазмұнға аудару үшін ұсақ-түйек өзгерістерді пайдаланады, себебі олар әдейі және мақсатты. Оның суреттерінің ешқайсысы толыққанды бір-біріне ұқсамасқанмен, Хикс барлық жұмыстарында белгілі бір композициялық құрылымдар мен үлгілерді сақтайды. Суреттегі кеңістік беткі болғанымен, тереңдік нысандар мен олардың мөлшері арқылы, сондай-ақ жарық пен көлеңке арқылы жасалады. Алдыңғы, ортаңғы және артқы жоспар нысандар, жануарлар, ландшафт, адамдар және горизонт сызықтары арқылы анықталады. Хикс көбінесе сыртқы көріністерді суреттейді, онда жарық көзі күн немесе аспан болып табылады. Оның туындыларындағы түстер схемасы күрделі емес, мысалы, «Бейбіт патшалықта» көптеген түстер бірдей жылу немесе қоңыр тонға ие. Бұл Хикстің «біртектілікті» немесе бейбітшілікті жеткізудің тағы бір тәсілі. Көптеген суреттері асимметриялық теңгерімділікке ие, бұл жұмыста адамдар мен жануарлар тобы арасындағы оқиғаларды көрсетеді.