Кіріспе

Шотландтық дін қызметкері Джордж Кит (1638/1639 – 27 наурыз 1716) – шотландтық дін қызметкері, алғаш пресвитериан, кейін квакер, соңында англикан дініне өткен. Ол Шотландияның Абердиншир графтығындағы Питерхед қаласында пресвитериан отбасында дүниеге келді және Абердин университетінен магистр дәрежесін алды. Кит 1660 жылдары Достар діни қоғамына (квакерлер) қосылды, 1677 жылы Джордж Фокс, Уильям Пенн және Роберт Барклеймен бірге Нидерланд пен Германияға миссионерлік сапарға қатысты. 1685 жылы Барклей Шығыс Джерси провинциясының (қазіргі АҚШ-тың Нью-Джерси штатының бір бөлігі) тұрғын емес губернаторы болып тағайындалғаннан кейін үш жыл өткен соң, Кит генерал-геодезист лауазымын атқару үшін сол жерге барды. 1686 жылы ол Батыс Джерси мен Шығыс Джерси арасындағы шекараны белгілеу үшін алғашқы зерттеу жүргізді, бұл шекара бүгінгі күнге дейін «Кит сызығы» деп аталады. 1691 жыл шамасында Кит квакерлердің дәстүрлі христиан дінінен тым алыстап кеткенін және олармен күрт келіспеушіліктер туғанын сезді. Ол алдымен Филадельфия жылдық жиналысынан бөлініп, колонияларда «Христиан квакерлері» деп аталған, қысқа ғұмырлы топ құрды. 1693 жылы ол және оның ізбасарлары «Кейтиандар» британдық Солтүстік Америкадағы құлдыққа қарсы ең алғашқы жарияланған трактаттардың бірі – «Негрлерді сатып алу немесе ұстау туралы достарына ескерту және кеңес» атты еңбекті жариялады. Англияға оралғаннан кейін, 1694 жылы Лондон жылдық жиналысы одан бас тартты. 1699 жылы ол Уильям Пенн мен басқа квакерлерді «деистер» деп сынады. 1700 жылдың мамыр айында Англия шіркеуінің діни қызметкері болып бекітілді. Шетелдегі Евангелия тарату қоғамының демеуімен Кит 1702-1704 жылдары миссионер ретінде американдық колонияларға оралды, квакерлер мен басқаларды өз дініне көндіруге тырысты. Кит Перт-Амбойдағы англикан қауымдастарын жандандырды. Англияға қайтқаннан кейін, Кит 1716 жылдың 27 наурызында қайтыс болғанға дейін Суссекс графтығындағы Эдбёртон приходының пасторы қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Шотландияның Абердиншир қаласындағы Питерхедте пресвитериан отбасында дүниеге келген. Ол сэр Джон Александр мен Жанна Уотсон Киттің ұлы болды. Элизабет Джонстонға үйленді. Абердин университетінен әдебиет магистрі (M.A.) дәрежесін алды. Кит 1660 жылдары Достар діни қоғамына (квакерлер) қосылды және 1677 жылы Джордж Фокс, Уильям Пенн және Роберт Барклеймен бірге Нидерланд пен Германияға миссионерлік сапарға қатысты. Осы уақытта ол 1674 жылы Эдвард Пококктың латын нұсқасына сүйене отырып, Ибн Туфаилдің "Хайй ибн Яхдан" шығармасының алғашқы ағылшын тіліне аудармасын жасады. Сонымен қатар, ол 1676 жылы Барклидің "Теологиялық тезистері" бойынша Абердинде болған дау-дамайларға қатысып, Барклимен бірлесіп тезистерді қорғаған "Квакерлік расталды" атты еңбекті жазды.

Мансап

1685 жылы Барклей Шығыс Джерси провинциясының (қазіргі Нью-Джерси штатының бөлігі) тұрақты емес губернаторы болып тағайындалғаннан кейін үш жыл өткен соң, Кит генерал-геодезист лауазымын атқару үшін сол жерге сапарлады. 1686 жылы ол Батыс Джерси мен Шығыс Джерси арасындағы шекараны белгілеу үшін алғашқы өлшеуді жүргізді, ол бүгінде Кит сызығы деп белгілі. 1688 жылы ол Филадельфияға көшіп, ондағы Достар мектебінің директоры болды. Оның геодезиялық жұмысы үшін меншік иелері оған үлкен жерлер берді, соның ішінде Монмут округінде жеті жүз акр жер берілді, онда ол Фрихолд қаласын құрды (кейін ол бөлініп, Марлборо қаласына айналды). Ол Топанемус маңындағы квакерлердің қонысында үй салып, онда квакерлерге уағыз айтатын жиналыс үйін салуға көмектесті. Шамамен 1691 жылы Кит квакерлердің дәстүрлі христиандықтан тым алыстап кеткенін сезіп, өзінің сенімдестерімен қатысты келіспеушіліктерге ұшырады. Ол алдымен Филадельфия жылдық жиналысынан бөлініп, отарларда "Христиан квакерлері" деп аталатын, қысқа ғұмырлы топ құрды. Сондай-ақ, 1688 жылы Германтаундағы құлдыққа қарсы петицияға қатысқан Крейфельдтен келген квакерлер де осы дауға қатысты. Крейфельд квакерлерінің жақтастары – Авраам мен Герман оп ден Граэфф ағайындылары еді. Олардың қарсыласы – ағалары Дерик оп ден Граэфф болды. Соңғысы да Китке қарсы сот шешіміне қол қойған, ол оны квакер қауымынан шеттетуге себеп болды. Әлемдік сот оған бес фунт айыппұл салды. Брошюраны басып шығарған адам түрмеге қамалды. Оп ден Граэффтерге осы жанжалға басқа неміс отбасылары соншалықты терең араласпады. 1693 жылы ол және оның ізбасарлары "Негрлерді сатып алу немесе ұстау туралы достарына ескерту және кеңес" атты трактат жариялады, бұл Британдық Солтүстік Америкадағы құлдыққа қарсы жарияланған алғашқы еңбектердің бірі болды. Құлдық пен оны жою мәселесіндегі көрнекті ғалым Дэвид Брион Дэвис Киттің "Ескертуі" "он тоғызыншы ғасырдың құлдыққа қарсы қозғалысының негізгі діни тақырыптарын" болжағанын айтады. Англияға оралғаннан кейін, ол 1694 жылы Лондон жылдық жиналысынан бас тартты. 1699 жылы ол Уильям Пенн мен басқа квакерлерді "деистер" деп айыптады. 1700 жылдың мамыр айында Англия шіркеуінің діни қызметкері болып бекітілді. Шетелдегі Евангелия тарату қоғамының демеуімен Кит 1702-1704 жылдары Америка колонияларына миссионер ретінде оралды, квакерлер мен басқаларды исламға көндіруге тырысты. Кит Перт-Амбой, Берлингтон және Пенсильвания штатының Конкорд қалашықтарындағы англикандық қауымдастарды жандандырды. 1703 жылы Вирджиния штатының Уильямсбург қаласында уағыз айтты және өзінің қызын қалдырды, ол да күйеуі Олд-Пойнт Комфорттың квакері Джордж Уолкерден айырмашылығынше, англикандыққа қайта оралды. Англияға оралғаннан кейін Кит 1716 жылдың 27 наурызында қайтыс болғанға дейін Суссекс округінің Эдбёртон приходында пастор болып қызмет етті. Ол шіркеу ауласына жерленген, ал оның қабірінде 1932 жылы орнатылған жазулы тас бар.