Кіріспе

Поштаны сұрыптап және тасымалдауға арналған теміржол көліктері британдық және ирландтық пошта пойзы. Жолда жүретін пошта кеңсесі (TPO) – Ұлыбритания мен Ирландияда поштаны жол бойында сұрыптайтын пошта пойызының түрі. TPO теміржолдың алғашқы күндеріне дейін жетеді, теміржолмен алғашқы пошталық тасымалды 1830 жылғы 11 қарашада Ливерпуль және Манчестер теміржолы (L&MR) жүзеге асырды. 1838 жылғы «Теміржол (пошта тасымалдау)» заңы теміржол компанияларын пошта тасымалдауға міндеттеді, осылайша мамандандырылған құрамалар тез арада ұсынылды; сол жылы алғашқы TPO пайда болды. Содан кейін, пошта сөмкелерін жол бойында жинап алу және түсіруге арналған желілік құрылғыларды жасау және арнайы пошта пойыздарын пайдалану сияқты жаңалықтар келді. 1914 жылға қарай Ұлыбританияның барлық аймақтарында 126 TPO вагоны пайдаланылып келді, ал көптеген елдер де осы тұжырымды толығымен немесе жартылай қабылдады. ХХ ғасырдың соңында теміржол поштасы түрлі өзгерістерге ұшырады. Ұлыбританияда 1980 жылдары нарықты жаңарту, теміржол пошта қызметін оңтайландыру және орталықтандыру мақсатында Rail Express Systems (RES) құрылды, нәтижесінде келесі жылдары TPO қамту аймағы азайды. 1990 жылдары Ұлыбританиядағы TPO-ның негізгі тапсырыс берушісі Royal Mail локомотивтермен тасымалданатын құрамаларды алмастыру үшін 16 төрт вагондық British Rail Class 325 электрлік көп бірліктерін тапсырыс берді. Дегенмен, кең экономикалық факторлар, соның ішінде TPO-ның қолмен сұрыптау әдістерімен салыстырғанда механикалық сұрыптаудың артықшылығы, сондай-ақ қауіпсіздік мәселелері осындай қызметтерді жалғастыруды азырақ тартымды етті. Осыған байланысты 2004 жылғы 9-10 қаңтар түнінде Ұлыбританияда соңғы TPO қызметтері тоқтатылды, ал вагондар металл тескісіне сатылды немесе сақтау қоғамдарына берілді. Жолда жүретін пошта кеңсесіне соңғы жүктелген пошта Шотландиядан Бристоль әуежайы арқылы жеткізілген, 2004 жылғы 10 қаңтардың таңында Сомерсет графтығындағы Яттон станциясында TPO-ға жүктелді. Көп ұзамай кейбір пошта және парцельдер тасымалы қайтадан теміржолға оралды, бірақ олар жол бойында сұрыпталмай, жаппай тасымалданды.

Шығу тегі

1830 жылдың 11 қарашасында Ливерпуль мен Манчестер темір жолы (L&MR) алғашқы рет пойыз арқылы пошта тасымалын жүзеге асырды, олар L&MR қызметтері арқылы пошталарын тасымалдау үшін Бас пошта кеңсесімен (GPO) келісімге келді. Тезірек арада теміржолдың ел бойынша хаттарды дәстүрлі атпен жүретін дилижанстарға қарағанда әлдеқайда жылдам жеткізу әдісі екені анық болды. Сөйтіп, бірнеше жылдың ішінде Ұлыбританияда пойызбен пошта тасымалдау әдеттегі жағдайға айналды. Бастапқыда пошта тасымалдауды әр теміржол компаниясы өз қалауынша қабылдауға немесе қабылдамауға құқылы болды. Карштадттың ұлы екі пошта кызметкерінің бірі болып, хаттарды сұрыптап отырды. 1845 жылы Мидленд темір жолы Дерби арқылы Ньюкасл-апон-Тайнға дейін TPO қызметтерін кеңейтуге шешім қабылдады және жақын арада Шотландияға жетті. Бірінші арнайы пошта пойзы Ұлы Батыс темір жолымен Лондон мен Бристоль арасында жүріп өтті; алғашқы пойыз 1855 жылдың 1 ақпанында Паддингтон станциясынан 20:46-да шығып, Бристольге 00:30-да келді. 1885 жылға дейін TPO вагондарының қалыпты жолаушылар пойыздарына қосылуы жиі кездесетін жағдай болды. TPO вагондары әдетте пошта жәшіктерімен жабдықталған, бұл станциялардағы адамдарға пойыз тоқтағанда хат жіберуге мүмкіндік берді. TPO-ның мөрлерін филателистер бағалайды. 1866 жылы Слау және Мейденхедке пошта сөмкелерін тоқтап тұрмай-ақ алуға және түсіруге арналған құрал орнатылды. Бұл идеяға алғаш рет 1838 жылы Креу қаласының бірінші вице-мэрі, Креу жұмысының карета және вагон басқарушысы Натаниел Ворсделл патент алған болатын. Жүйені қолдану келесі онжылдықтарда кең таралды, TPO вагондары автоматтандырылған поштаны алу/түсіру үшін бірнеше құралмен жабдықталуы, кейде әр вагонда төрт бөлек құралмен жабдықталуы әдеттегі нәрсеге айналды. Автоматты құралды пайдалана отырып, жылжымалы пойызбен соңғы поштаны түсіру 1971 жылдың 4 қазанында Пенирттің солтүстігіндегі жерде жүргізілді. Бұл уақытта 40-тан астам TPO жұмыс істесе де, тауарлар осы күннен кейін ғана станцияларда тасымалданды. 1980 жылдары BR жоспаршылары өздерінің көптеген аспектілерін жаңартуға және клиенттердің сұраныстарын жақсырақ қанағаттандыруға тырысты. Сонымен қатар, TPO-дағы жұмысшылардың денсаулығына қатысты алаңдаушылықтар да артып келеді, өйткені үлкен апат кезінде апатқа төзімділік немесе жолаушылардың қауіпсіздігі туралы аз ойланды. TPO-ны тоқтату жылына 10 млн фунт стерлинг үнемдеді, ал оларды пайдалану туралы келісімшарт EWS-тің жалпы бизнесінің 10 пайызына тең болды, бұл компания үшін үлкен шығын болды. Бұл Ұлыбританиядағы пойыздардағы поштаны сұрыптаудың аяқталуын белгіледі. Алайда, Royal Mail сол жылы Рождество мезгіліне дейін теміржол арқылы кейбір сұрыпталған хаттарды тасымалдауды қалпына келтірді, EWS-тің бәсекелесі GB Railfreight-пен келісімшарт жасасып, Лондон (Уиллесден), Уоррингтон және Глазго (Шейлдмуир) қалаларындағы пошта терминалдары арасындағы Батыс жағалау магистралі бойындағы ірі көлемде тасымалдау қызметтерін қайта бастады. Бұл қызмет 1996 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан 325 класты электрлік көп агрегаттық пойздарды пайдалану арқылы жүзеге асырылды. 2013 жылдың маусым айында Лоу-Феллден тұрақты қызмет қайта басталды.

Ирландия

Поштаны пойызбен тасымалдау 1835 жылдың 6 сәуірінде басталды, ал алғашқы ТПО-лар Ирландия пойыздарында 1855 жылдың 1 қаңтарында Дублин-Корк бағытында жұмыс істеді. Дегенмен, жалпы пошта тасымалдау көліктері Дублин мен Кингстаун темір жолы ашылған күннен бері қолданылып келген. 1910 жылға қарай ел бойынша барлығы 13 ТПО қызмет етіп тұрды.

Сақтау

Royal Mail-дің бірнеше TPO вагондары, жүк вагондары және жалпы мақсаттағы вагонтармен (GUV) бірге сақталған. Қазіргі уақытта Mid Norfolk Railway темір жолында тек бір ғана PCV (Propelling Control Vehicle) қалды. Осы сақталған темір жолдарда TPO вагондары сақталған жол бойындағы құрылғыдан тікелей жөнелту/қабылдау операцияларын жүргізуге болады. Great Central Railway және Nene Valley Railway темір жолдары "Пойызбен почта" атты шараларға арналған көптеген демалыс күндерін ұйымдастырып, осы іске жетекшілік етуде. Басқа темір жолдар да олардың үлгісін қабылдап келеді.