Кіріспе
Лагуа (lɐˈɣoɐ; португал тілінде "лагуна" деген мағынаны білдіреді) – Азор аралдарындағы Сан-Мигель аралының оңтүстік-батыс бөлігіндегі муниципалитет. 2011 жылғы халық саны 14 442 адам, ауданы 45,59 км². Лагуа аралдың астанасы Понта-Дельгаданың шығысына қарай орналасқан.
Тарих
Лагоа ауданы алғашқы отарлаушылар Сан-Мигель аралына келгеннен кейін бірден қоныстанды, ал оның алғашқы тұрғындары кейін Лагоа және Агуа-де-Пау ауылдарын құрайтын аймақтарда мекендерін құрды. Ертедегі қоныс салушылардың жүкті, мал мен азық-түлікті тиеу-түсіру үшін қажетті, қорғалған шығанағы болғандықтан осы аймақты таңдағандарына сенімді. Порто-дус-Карнейруш – осы аймақтардың бірі, себебі оның шығанағында қойлар мен басқа да жануарлар түсірілген. 15 ғасырда Сан-Мигель аралы қоныс салушыларды қабылдауын жалғастырды, ал Лагоада отарлаушылар батысқа қарай, Порто-дус-Карнейруш деп аталған шығанақтың маңына бірте-бірте қоныстанды, онда балық аулау жергілікті экономиканың маңызды бір бөлігіне айналды. Лагоа ауылының шығысында бірнеше отбасы Агуа-де-Пау маңындағы егіншілік қоныстарды құрды. 1515 жылы әлеуметтік және экономикалық өсуіне байланысты Агуа-де-Пау ауылы Вилла дәрежесіне көтеріліп, жаңа құрылған Лагоа муниципалитетінің уақытша орталығы болды. Осы кезде тарихшы әке Гаспар Фрутуозу өзінің "Saudades da Terra" еңбегінде қоғамда 100 үй болғанын атап өтті; бұл көрсеткіш аралдағы басқа орталықтармен салыстырылатын болса да, Понта-Делгада (250), Вила-Франка-ду-Кампу (200) немесе Рибейра-Гранде (200) сияқты елді мекендерден екі есе кішкентай болды. 1522 жылдың 11 сәуірінде Лагоа ауылы муниципалитеттің орталығына айналды, сол кезде халық саны шамамен 1000 адамды, ал үйлер саны 300-ді құрады. Ол кезде бұл аралдың ең өнімді ауыл шаруашылығы аймандарының бірі саналды, бидай, шарап және вада өндірісімен айналысты. Оның порты – балық аулау орталығынан бөлек, көптеген өнімдердің маңызды аймақтық кіру және шығу нүктесі болды. Қоғамның гүлденуі 19 ғасырға дейін жалғасты, ол кезде ауыл керамика өнеркәсібінің және алкоголь мен спирттік ішімдіктерді дайындаудың дамыған орталығы болды. 20 ғасырда бұл салалар өсімдік майын, сабынды және мал азығын өндіретін зауыттармен толықтырылды, сол кезде ауыл шаруашылығы өндірісі мен балық шаруашылығы да маңызды рөл атқарды. 20 ғасырдың соңында үшінші сектор аймақтың экономикасының маңызды бөлігін (халықтың 58,2% осы салада жұмыс істеді), ал осы сектордағы жаңа компаниялардың саны артты (2001 және 2004 жылдар аралығында 17,2% өсті).
“The village of Lagoa, called this owing to the existence of a "lake in front" of the doors to the Church (a reef) and its port where [it was large enough for ships] to battle, where in the past there were large catches of fish, since the ocean would enter it, and the livestock would drink from its waters and others would pass time swimming in its waters "
It was in the area of the Church of Santa Cruz that most of these original founders established their homes, near an ancient lake (long since dried up). In the 15th century, the island of São Miguel continued to receive settlers and in Lagoa those colonists steadily settled farther to the west, around the bay that became known as Porto dos Carneiros, where fishing began to take on an important aspect of the local economy. To the east of the village of Lagoa, several families established agrarian settlements in the vicinity of Água de Pau. Around 1515, due to its social and economic growth the village of Água de Pau was elevated to Villa and made temporary municipal seat of the newly incorporated municipality of Lagoa. By this time, the historian Father Gaspar Frutuoso noted in his tome Saudades da Terra the 100 homes existed in the community; a comparable size to the other centers on the island, but only half the size of Ponta Delgada (250), Vila Franca do Campo (200) or Ribeira Grande (200). In 1522 (April 11) Lagoa, the village, became the municipal seat of the municipality, at a time when the population hovered around 1000 people and 300 homes. At the time, it was considered one of the more productive agricultural areas of the island, responsible for wheat, wine and woad production. Its port was the important regional point of entry and exit for many of its products, in addition to fishing center. The communities prosperity extended into the 19th century, when the village was the center of a flourishing ceramic industry and distillation of alcohol and spirits. By the 20th century these industries were supplemented by factories for the production of vegetable oil, soap and animal feeds, at a time when agricultural production and the fishery was also dominant. At the end of the 20th century, the tertiary sector had taken on a significant part of the areas economy (58.2% of the population was active in these activities), while the number of new companies involved in the sector grew (17.2%, between 2001 and 2004).
Физикалық география
Муниципалитет Сан-Мигельдің оңтүстік жағалауында орналасқан және Понта-Делгада (батыста), Рибейра-Гранде (солтүстікте) және Вила-Франка-ду-Кампо (шығыс шекарасында) деген үш ірі муниципалитет арасында жатыр; оның муниципалдық орталығы аралдағы бас қаладан (Понта-Делгада) шамамен тоғыз шақырым қашықтықта. Ол 1522 жылдың 11 сәуірінде король Д. Жоао III-нің жарлығымен құрылды, ал муниципалдық орын уақытша Агуа-де-Пауға берілгенімен, қазіргі уақытта Нуса-Сеньора-ду-Росарио және Санта-Круздің қалалық ядросымен ұсталған. Оның кішкентай аумағы салыстырмалы түрде биологиялық әртүрлілікке бай, себебі Фого жанартауы (Серра-де-Агуа-де-Пау) мен Пикос вулкандық кешені арасындағы ерекше экологиялық сипаттамаларының әсері бар. Осы кеңістіктің көп бөлігін жайылымдар, өңделген жерлер және жағалау бойындағы қалалық аймақтар алып жатыр. Криптомерия, акация және эвкалипт – ішкі орманды мекендейтін ағаштардың тек бірнеше түрі, ал Фогоның оңтүстік беткейінде Эрика азорика, Каллуна вульгарис, цедро до мато (Juniperus oxicedrus) және пау бранко (Picconia azorica) сияқты көптеген эндемикалық түрлер кездеседі.
Экоөңірлер мен қорғалған аумақтар
Ponta da Galera – 220 га (195 га жағалау) аумақты алып жатқан, 7180 метрлік жағалауындағы тіршілік ортасы, шалшықтар мен ойыстардың көп болуына, эндемикалық өсімдіктерге, теңіз ортасына және флора мен фауна түрлеріне байланысты Rede Natura 2000 жүйесінде (PTMIG0020 коды) қорғалатын орталық ретінде тағайындалған. Бұл аймақ Азориялық жусанның (Erica azorica) және кәнершіктердің (Spergularia azorica) мекені ретінде белгілі, сонымен қатар мұнда порт поршайындарының (Phocoena phocoena) топтары, кәдімгі бөтелке мүңкіл дельфиндері (Tursiops truncatus), Loggerhead теңіз тасбақалары (Caretta caretta), және Calonectris diomedea boreallis және Sterna құс түрлері де кездеседі.
Климат
Климат, архипелагтың көп бөлігі сияқты, қоңыржай және теңіздік; орташа жылдық температура шамамен 17 °C (63 °F), ақпан айы ең суық ай (13,4 °C (56 °F)) және тамыз айы ең жылы (21,6 °C (71 °F)). Жылдық орташа ылғалдылық шамамен 83% құрайды.
Экономика
2001 жылғы Португалия халық санағы бойынша 5575 тұрғын еңбекке қабілетті жастағы халыққа жатты; олардың 42,7%-ы жұмыс істейді: 85,5%-ы жұмысшы, 5%-ы меншік иесі, ал қалғаны жіктемелген емес, үй шаруашылығымен айналысатын немесе жергілікті кооперативтің белсенді мүшелері болып табылады. Халық санағының қорытындысы бойынша, муниципалитетте 848 компанияның (жеке және мемлекеттік) кеңсесі орналасқан, бұл Азор аралдарының 4,8%-ын құрайды және 2001 мен 2004 жылдар аралығында 26,4%-ға өсті. Бұл компаниялардың көпшілігі құрылыс фирмалары, сонымен қатар бөлшек және көтерме сауда, жөндеу (автомобиль, мотоцикл немесе тұрмыстық тауарлар) салаларында жұмыс істейді, бірақ ауыл шаруашылығы экономикалық үлесі ең жоғары. 2001-2004 жылдар аралығында ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашылығы салаларындағы өндіріс 48,4%-ға өсті. Муниципалитеттегі негізгі жұмыс беруші – үшінші сектор; халықтың 58,5%-ы мемлекеттік қызметкер ретінде жұмыс істейді, бұл көрсеткіш 2001-2004 жылдар аралығында 17,8%-ға өсті, ал қонақүйлер мен мейрамханалар сол кезеңде 44,2%-ға өсімді көрсетті. Соңғы жылдары Лагоа тарихи мұрасымен байланысты туристік инфрақұрылымды дамытты, бірақ ең бастысы – оның курорттық аймақтары (мысалы, Калура, Агуа-де-Пау), шығанақтары, шағын шығанақтары мен жағажайлары (мысалы, Baixa d’Areia), дәстүрлі шаруашылықтар және ескі ғимараттар (әсіресе, Калура монастыры) жаңа туристерді қызықтыруда. Мейманханалар мен оларға байланысты жатақхана типтес резиденциялар көптеп кездеседі, ал 4 жұлдызды Caloura Hotel Resort – ең танымал туристік орын.
Туризм
Лагоа муниципалитеті Сан-Мигель аралында танымал табиғи орталармен және туристер арасында сүйікті аймақтармен мақтанады. Оның туристік символы – Оңтүстік жағалауда орналасқан және көршілес Агуа-де-Алто қауымынан бөлінген шағын Калура курортты ауылы. Жағажайы болмаса да, қорғалған шығанақтары мен жанартаулық тау жыныстарынан жасалған ойыстар таза көк-жасыл суларымен, табиғи бассейнімен, балықшылар портымен, сондай-ақ бар және эспланадасымен жергілікті тұрғындар мен туристерге ұнайды. Аймақ қолайлы микроклиматының арқасында келушілерге Көк Ту белгісімен марапатталған портының мөлдір суларында жүзу мүмкіндігі туады. Жыл бойы әртүрлі мәдени шаралар өтеді, ең маңыздысы – «Балықшылар фестивалі» (Festa do Pescador), сонымен қатар фольклорлық фестивальдер мен теңіз тақырыбындағы іс-шаралар ауылға жергілікті тұрғындарды тартады. Калураға Агуа-де-Паудағы аймақтық жолға қосымша байланыс арқылы қол жеткізуге болады. Агуа-де-Пау қаласында Пико-да-Фигейрадан Монте-Санто сарайы туристер арасында муниципалитет көріністерімен танымал, ал одан әрі Агуа-де-Пау мен Рибейра-Ча арасындағы аймақтық жол бойында Писао сарайы Калура, Рибейра-Ча және көршілес Вила-Франка-ду-Кампо муниципалитетіне көрініс ашады. Ауыл ішінде 1970 жылдары салынған және 1991 жылы қайта жаңартылған Jardim dos Anjos бағы Nossa Senhora dos Anjos шіркеуінің алдында орналасқан. Санта-Крус азаматтық округінде Серра-де-Агуа-де-Паудың шығыс етегінде орналасқан Ча-да-Масела орман паркі – эндемикалық (лавр, қызыл шырша, қарағай) және енгізілген түрлері бар (криптомерия, акация, қарағай) үлкен парк. Конвенто дос Францискано паркі де округтің маңызды туристік орталықтарының бірі болып табылады. Лагоадағы Праса де Носса Сеньора да Граса алаңы жергілікті мәдени және ойын-сауық шараларында қолданылатын ашық амфитеатрды қамтиды. Сол сияқты, Росариодағы Largo de Ville Sainte Thérèse 1996 жылы муниципалитет пен Канададағы Ville de Sainte Thérèse арасында жасалған келісімдер мен серіктестіктер арқасында құрылды: ол екі қауым арасындағы достықтың символы. Nossa Senhora do Rosário азаматтық округі Porto dos Carneiros портымен танымал, бұл алғашқы қоныс аударушылар мен балықшылардың түскен шағын шығанағы; осы колонистер алғашқы қоныс аударушылар үшін мал мен азық-түлік түсірген бастапқы порт. Оның орналасқан жері 20-шы ғасырда жергілікті қауымды қолдау үшін және туристерді Меркадо де Пейсиге және порт бойындағы мейрамханаларға тарту үшін кеңейтіліп, жаңартылды. Роарионың Оңтүстік жағалауындағы басты тартымдылық – ашық аспандағы Complexo Municipal de Piscinas (бассейн кешені); Rua Cidade de New Bedford көшесінде орналасқан кешенде табиғи, жартылай олимпиадалық және балаларға арналған жасанды бассейндер, инфрақұрылым (эспланада, киім ауыстыру бөлмелері, дәретханалар және тұрақ) бар. 150 метрге созылған үлкен тас үстірт 1996 жылдың 26 желтоқсанында қысқы дауылда зақымдалған муниципалды бассейннің орнына қайта салынды.
Азаматтық
Праça Velha – Санта-Крус шіркеуінің матрицасының жанында орналасқан, бұл алаң алғашқы қоныстардың ортасында, көптеген ескі ғимараттар мен алғашқы муниципалитет кеңселерімен бірге жатыр. Rua Almeida Garrett – ерте қоныстанумен байланысты, оның архитектурасы сол кезеңнің көптеген үлгілерін ұсынады. Санта-Крус қаласындағы Largo D. João III, Paços do Concelho (муниципальдік кеңселер) қазіргі заманғы және 19-ғасыр архитектурасының үйлесімділігін көрсетеді, және Хосе Ламас/Карлос Дуарте тарапынан (1993-96 жылдар аралығында) жақында кеңейтілді. Solar do Fisher және Casa da Atalhada – 18-ғасырдың жоғары ақсүйектерінің үйлерінің екі мысалы, олардың үлкен кіреберістері, қосымша аулалары бар және жергілікті жанартау тастарынан салынған. Chafariz de Água de Pau – 18 және 19-ғасырларда жергілікті қауымдастықтың суға деген қажеттілігін қамтамасыз ету үшін салынған жиырма төрт тас бұлақтың бірі; негізгі бұлақ Largo de São Pedro-да орналасқан, ол 1836 жылы салынған. Casa do Capitão Mor – Rua da Natividade көшесінде орналасқан, Капитан майордың үйі Жоао Поликарпо Ботельхо де Арруданың резиденциясы болды, бұл 18 және 19-ғасыр архитектурасының үлгісі. Água de Pau фрегезиясының кеңсесі – 18-ғасырда Água de Pau вилласының ескі Капитан майорының әкесі салған азаматтық приход кеңсесі. Бұл төртбұрышты ғимарат, алдыңғы қасбеті базальт тасынан, жеке саябақтан және жергілікті әкімшіліктің кеңсесі ретінде пайдаланылатын ескі шіркеуден тұрады. Бұл ғимарат Casa da Estrela ("Жұлдыз үйі") деп те аталады, себебі оның иесі, 20-ғасырдың бірінші жартысында Флориано Витор Борхес (Сан-Мигель аралында көптеген ірі қоғамдық жұмыстарға жауапты болған), ғимараттың басты есігіне мыс жұлдыз орнатқан.
Діни
Калура монастыры (Convento da Caloura/Recolhimento da Caloura), Носса Сеньора дас Дорес монастыры мен қосымша шіркеуі сол есімді курортта орналасқан. Шіркеудің басты кемесі полихроматикалық азулехо плиткасымен жабылған, ал бас құрбандық үстелі алтын жапырағымен жабылған, сонымен қатар сақалды періштелердің ерекше бейнелері бар. Францискан монастыры – 18 ғасырға жататын бұл монастырь муниципалитеттегі ең маңызды сәулеттік нысандардың бірі. Оның шіркеуі, әулие Антонийге арналған, барокко стилінде салынған, ал ішкі жағы Nossa Senhora da Conceição құрбандық үстелі мен бейнесімен ерекшеленеді. Nossa Senhor do Rosário шіркеуі сол есімді приходта орналасқан, ол 16 ғасырдағы ескі шіркеудің орнында салынған. Қазіргі ғимарат 18 ғасырға жатады, кеңістік үш кемеге дейін кеңейтілді және Мачадо до Кастроның (18 ғасыр) мүсіндерімен безендірілді. Кабукода орналасқан Nossa Senhora da Misericórdia шіркеуі 1847 жылы ескі шіркеудің орнына салынды, бұл жергілікті тастан тұрғызылған үш кемелі шағын ғибадатхана. Nossa Senhora dos Anjos шіркеуі Агуа-де-Пау ауылында, ауылдан өтетін басты аймақтық жолдың бойындағы кішкентай төбеде орналасқан. Бұл шіркеуге король Д. Мануэль I бірнеше жергілікті адамдардың қызметі үшін қолдау көрсеткен, бірақ 1522 жылғы Вила-Франка жер сілкінісінде қирады. Жаңа ғибадатхана 1525 жылы салына бастап, 1744 жылы барокко стилінде аяқталды, ішкі кеңістік үш кемеге, патшалық гербке және әсем азулехо панельдеріне дейін кеңейтілді. Рибейра Чан шіркеуі сол есімді приходта орналасқан, бұл шіркеу әулие Иосифке арналған, 1853 жылғы ғибадатхананың орнына салынған заманауи дизайнға ие, Альваро Франсаның заманауи бейнелерімен және Томас Борба Виейраның мозаикаларымен безендірілген. Nossa Senhora do Cabo шіркеуі – 17 ғасырлық шіркеу, оның алдыңғы қасбеті азулехо плиткасымен жабылған. Nossa Senhora dos Remédios шіркеуі – Ремедиос аулындағы 16 ғасырлық шіркеу, испан-араб стилінде боялған азулехо плиткасымен және олардың қасиетті қамқоршысының ерекше бейнесімен ерекшеленеді. Nossa Senhora do Monte Santo шіркеуі Агуа-де-Паудағы төбеде орналасқан, бұл шіркеу жергілікті бала Мария Жоана Таварес до Кантоның Марияның көрінісін көргеннен кейін салынды, ол және шамамен 12 000 адам 1918 жылдың 5 шілдесінде Марияның көрінісіне куә болды. Шіркеу Мария Жоананың ата-анасымен салынды, құрбандық үстелінің жанында Nossa Senhora do Monte бейнесі бар алтыбұрышты жобамен салынған. 1998 жылы Азор архиепископының рұқсатымен Associação Católica Cristo Jovem қауымы шіркеудің артына жарықтандырылған айқыш орнатты. Сан-Педро шіркеуі 1907 жылы Агуа-ду-Пау зиратында орналасқан, 2000 жылы мұражай ашу үшін кеңейтілді. Сан-Тяго шіркеуі Агуа-ду-Паудағы Ларго-ду-Сантьягода орналасқан, ол 1700 жылы салынды және апостол Яковқа арналған, 1986 жылдан бері мәйітхана ретінде пайдаланылады.