Кіріспе

Принсипи аралы (Принсипи) – Африканың батыс жағалауындағы Гвинея шығанағында орналасқан Сао-Томе және Принсипи мемлекетінің кіші, солтүстік негізгі аралы. Оның ауданы (жағалаудағы шағын аралдарды қоса алғанда) және 2012 жылғы халық санауы бойынша халқы 7 324 адамды құрайды; 2018 жылдың мамырындағы соңғы ресми бағалау бойынша 8 420 адамға жеткен. Арал – үш миллион жылдан астам уақыттан бері пайда болған, қатты эрозияға ұшыраған жанартау, оны Ілхью Бом Бом, Ілхью Каросо, Тинхоса Гранде және Тинхоса Пексена сияқты кіші аралдар қоршап тұр. Камерун архипелагының бір бөлігі болып табылатын Принсипи оңтүстікте Пико-ду-Принсипиде 947 метрге дейін көтеріледі. Арал 1995 жылы құрылған Принсипи автономиялық аймағының және Пягуэ ауданының негізгі бөлігі болып табылады.

Тарих

Португалдар аралға 1471 жылдың 17 қаңтарында келгенде, ол адам қоныстанбаған еді. Алғашқыда арал Әулие Антонийдің құрметіне ("Ilha de Santo Antão") аталды. Кейін Португалия королі Жоау II аралды өз ұлы, Португалияның мұрагерлік принці Афонсоның (1475–1491) құрметіне Príncipe ("Принц [Аралы]") деп атады. Алғашқы елді мекен, Санто-Антонио қаласы 1502 жылы құрылды. Содан кейін португал отарлаушылары аралдың солтүстік және орталық бөліктерін құл еңбегімен плантацияларға айналдырды. Бастапқыда олар қант өндіруге, ал 1822 жылдан кейін какао өндіруге көшті, нәтижесінде әлемдегі ең ірі какао өндіруші елге айналды. Тәуелсіздік алғаннан бері бұл плантациялар көбінесе орманға айналды. Аралдағы Fortaleza de Santo António da Ponta da Mina бекінісі Санто-Антонио шығанағының ішіндегі бір нүктеде 1695 жылы салынды. Принсипи – 1919 жылдың 29 мамырында болған толық күн тұтылуы кезінде Артур Стэнли Эддингтон және оның командасы Альберт Эйнштейннің салыстырмалылық теориясын тәжірибе жүзінде растаған орын. Күн тұтылуының суреттері Эйнштейннің болжамдарына сәйкес жұлдыз жарығының "қисаюын" көрсетті (Эддингтонның тәжірибесін қараңыз). 1995 жылдың 29 сәуірінде қазіргі Пагуэ ауданымен шектесетін Принсипи автономиялық аймағы құрылды.

Елді мекендер

Принсипиде бір қала, Санто-Антонио және әуежай (IATA коды: PCP, ICAO: FPPR) бар. Санди және Порто-Реал сияқты тағы бірнеше кішігірім елді мекендер де бар.

Демография

Португал тілі – аралдың ресми және басты тілі. Португал креолдарында да сөйлейді: Принсипенс немесе Лунгуе, сондай-ақ белгілі бір деңгейде Форро да қолданылады. 1771 жылы Принсипиде 5850 адам тұрды: 111 ақ түсті адам, 165 бос мулат, 6 мулат құл, 900 бос қара нәсілді және 4668 қара нәсілді құл. 1875 жылы, құлдық архипелагта ресми түрде жойылған жыл, Принсипи халқы тек 1946 адамға дейін азайды, олардың ішінде 45 еуропалық, 1521 бос жергілікті тұрғын және 380 босатылған адам болды. 2018 жылы Принсипиде 8420 адам тұрды.

Табиғат

2006 жылы Принсипи аралының таулы, тығыз орманды және адам қоныстанбаған оңтүстік бөлігін қамтитын Obô do Príncipe табиғи паркі құрылды. Принсипиде, оның ішінде Принсипидің сұрғылы, Принсипидің балықшысы, Принсипидің тұқымсебі, Принсипидің қызылқұйрығы, Принсипидің күнқұйрығы, Дохрнның үкісі және Принсипидің тоқымашысы сияқты көптеген эндемикалық жануарлар мекендейді. Принсипидің ақ көзі Сан-Томеде де кездеседі. Гекколардың ішінде Принсипи геккосы, ал бақалардың ішінде пальма орманды ағаш бақасы және Принсипидің саз бақасы бар. Теңіз фаунасына Muricopsis principensis моллюскісі және Батыс Африканың саз бақасы жатады.

Экологиялық қорық

ЮНЕСКО 2012 жылы «Адам және биосфера» бағдарламасы шеңберінде Принсипи аралының биосфералық қорығын құрды. Бұл қорық Принсипи аралының және Бом Бом, Боне до Йокей, Мостеирос, Сантана, Педра да Галей кішкентай аралдарының, сондай-ақ Тинхоса аралдарының барлық құрлық бөлігін қамтиды.