Кіріспе

Контейнерлік кран (контейнерлік кран немесе кемеден жағалауға кран) – контейнерлік терминалдарда контейнерлік кемелерден интермодалды контейнерлерді тиеу және түсіруге арналған үлкен док-кран. Контейнерлік крандар кемежай немесе аула бойымен рельстік жолмен жүретін тірек құрылымынан тұрады. Олар ілгек орнына арнайы құрал – таратушымен жабдықталған. Таратушы контейнердің үстіне түсіріліп, бұралып тұйықталатын механизм арқылы контейнердің төрт бекіткіш нүктесіне ("бұрыш құймалары") бекітіледі. Крандар әдетте бір уақытта бір контейнерді тасымалдайды, бірақ кейбір жаңа крандар бір уақытта екі-төрт 20 футтық контейнерді көтере алады.

Түрлері

Контейнерлерді тасымалдауға арналған екі кең таралған порттық кран түрі бар: биік профильді, онда тіреуіш кран конструкциясының су жағынан тіреліп, кеменің қауіпсіз өтуі үшін жоғары көтеріледі, және төмен профильді, онда тіреуіш кемеге қарай және одан өте жылғалып, контейнерлерді тиеу және түсіруге мүмкіндік береді. Төмен профильді крандар әуе кемелерінің ұшу жолында болуы мүмкін жағдайларда қолданылады, мысалы, контейнер терминалы әуежайға жақын орналасқанда. Контейнер терминалын жобалау кезінде кранның түрін таңдау жобаланатын кеме мен жергілікті жағдайға байланысты анықталады.

Өлшемі

Контейнерлік крандар көтеру қабілетіне және олардың жүк тиеуге және түсіруге қабілетті контейнерлік кемелердің өлшемдеріне қарай жіктеледі.

Кіші өлшемдер

Кіші контейнерлік крандар, мысалы, тіреуіш крандар, теміржол тұйықтарында контейнерлерді платформалық және арнайы вагондардан жартылай тіркемелерге немесе керісінше ауыстыру үшін қолданылады. Поезд вагондары мен тіркемелердің екеуі де кранның тірегінің астынан өте алады. Кіші контейнерлік крандар түрлі рельс ені бар жүк терминалдарында да қолданылады.

Панамакс

Панамакс кран Панама каналы арқылы өте алатын панамакс класындағы контейнер тасымалдайтын кемеден контейнерлерді толық тиеуге және түсіруге қабілетті.

Панамакстан кейінгі

"Панамакстан кейінгі" кран Панама каналынан өте алмайтын (өте кең) контейнерлік кемеден контейнерлерді тиеуге және түсіруге арналған.

Супер-пост-Панамакс

Қазіргі заманғы ең ірі контейнерлік крандар "супер пост-Панамакс" деп жіктеледі. Телескопиялық көтергіш астында бір мезгілде екі 20 футтық (6 м) контейнерді тізбектей көтере алатын заманауи контейнерлік кранның номиналды көтергіш қабілеті әдетте 65 тоннаны құрайды. Кейбір жаңа крандардың жүк көтергіш қабілеті 120 тоннаға жетеді, бұл оларға төрт 20 футтық (6 м) немесе екі 40 футтық (12 м) контейнерді көтеруге мүмкіндік береді. Алты 20 футтық контейнерді көтере алатын крандар да жасалған. Пост-Панамакс крандарының салмағы шамамен 800–900 тоннаны құрайды, ал жаңа буын супер пост-Панамакс крандарының салмағы 1600–2000 тоннаға жетеді. Ең ірі супер пост-Панамакс крандарының жеткізгіштігі 26 контейнер қатарына жетеді.

Операция

Кранды арбаға ілінетін кабинада отырған оператор басқарады. Арба, әдетте контейнерлерді көтеру үшін, балка мен тіреудің үстіңгі немесе бүйірлік рельстерімен жүреді. Контейнерге таратқыш бекітілгеннен кейін, контейнер көтеріліп, доктан жылжытылып, сақтау алаңына жіберу үшін жүк машинасының шассиіне (тіркемеге) қойылады. Кран доктағы шассиден контейнерлерді көтеріп, кемеге тиеу жұмыстарын да жүзеге асырады. Кранның негізінің астында көліктік машиналар, бүйірлік көтергіштер, контейнерлік штабельдер немесе контейнерлік жүк машиналары маневр жасайды, контейнерлерді жинап, оларды доктан және сақтау алаңына жылдам жеткізеді. Кранның астына тікелей жүк тиеу үшін платформалы вагондар немесе ұңғымалы вагондар да қолданылуы мүмкін.

Қуат

Кранды екі түрлі қуат көзімен іске қосуға болады: кранның үстінде орналасқан дизельді қозғалтқышпен жұмыс істейтін генератор немесе доктан электр қуаты. Көбінесе доктан электр қуатымен (бұл жағалау қуаты деп те аталады) іске қосылады. Қажетті кернеу 4000-нан 13200 вольтқа дейін жете алады.

Тарих

Крандар орта ғасырдан бастап порттарда қолданылды (кран: портта қолданылуы және тарихи порт крандарының тізіміне қараңыз). Қазіргі заманғы интермодальды контейнер тасымалы 1950 жылдардың ортасында Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысы кезінде әзірленген көлік стратегияларының нәтижесінде пайда болды, ал арнайы крандардың дамуы контейнер тасымалының дамуымен қатар жүрді. Бірінші контейнерлік кранды Paceco (бұрынғы Тынық мұхитының жағалауы инженерлік компаниясы) 1959 жылы Калифорния штатының Аламеда қаласындағы Энцинал терминалында Matson компаниясы үшін салды.