Кіріспе
Ағылшын актрисасы (1711–1768)
Ханна Притчард (туған аты Воган, 1711 – 1768) – Дэвид Гаррикпен жиі бірге ойнаған ағылшын актрисасы. Ол көптеген маңызды Шекспир рөлдерін сомдады және замандас драматургтердің көптеген маңызды әйел суреттерін сахнада жасады.
Өмір
Ол 1711 жылы дүниеге келді және жас кезінде Притчард есімді кедей актерге тұрмысқа шықты. 1733 жылы Филдинг пен Хиппислидің шатырында, Бартоломей жәрмеңкесінде, «Сұранышқа ем», немесе Скапиннің алаяқтығы деп аталатын операдағы Лавит рөлін ойнады. Ол «Егер маған сүйсең, күлімдеп, бұрыл» әнін керемет орындады. Ол мен Салвей атты актердің дуэті өте танымал болды, ал Daily Post газетінің жазушысы оны өзінің алғашқы тәжірибесі деп атап, «жарық сахнаға көтеріледі» деп болжады. Бұл көп ұзамай орындалды, өйткені ол 1733 жылдың 26 қыркүйегінде Хеймаркет театрында Коффидің ақысын төлеуге шайтан спектаклінде Нелл рөлінде пайда болды. Ол «Оның әміршілігінің комедияшылары» деп белгілі болған труппаның мүшесі болды, оның көрнекті мүшелері Дрюри-Лейннен бөлініп шықты. Бірінші маусымында ол «Қалған дәрігерде» Доркас, «Ливерьдегі қақпанға түскен» немесе «Алданып қалған ауыл қызында» Филлис, «Опералар операсында» Клеора, Офелия, «Кәңілсіз күйеуде» Эджинг, «Том Томбл Ұлы» немесе Филдингтің «Трагедиялар трагедиясы» спектаклінде Лэппет, «Айсар» спектаклінде Федра, «Флора» спектаклінде Хобтың анасы, «Екі ептіде» Сильвия, «Мерекеде» Шопан қызы, «Бургмастер алданып қалғанда» Шаруа әйел және «Диірменшінің қатынында» Белина рөлінде ойнады. Соңғы аталған екі-үш рөл түпнұсқа. Оның бірінші маусымындағы рөлдердің кең ауқымы оның бар екендігінен гөрі көп тәжірибесі бар екенін көрсетеді. Екі Мисс Воган, олардың екеуі де оның әпкесі болуы мүмкін, бірақ екеуі де оның өзі бола алмады, бұрын олар туралы естілген емес. Компаниямен бірге Дрюри-Лейнге оралған ол 1734 жылдың 30 сәуірінде «Әлем жолында» миссис Фейналл рөлін ойнады. 1740-1741 жылдарға дейін Дрюри-Лейнде қалды, 1735 жылдың жазында Хеймаркетке барып, «Анатомисте» Беатрис, «Леди Таунли» және «Адал йоркширлікте» алғашқы Комбруш рөлінде ойнады. Осы арада Дрюри-Лейнде ол көптеген кейіпкерлерді ойнады, негізінен, бірақ тек комик емес. Олардың ішіндегі ең танымалдары — Вольпондағы Леди Уилб, «Махаббаттың соңғы ауысуында» Флэрит ханым, Люси Локит, «Үнсіз әйелде» өркөкірек ханым, Кукла Ортақ, Альсатияның короліндегі Термагант ханым, Перт, Форасайт ханым, Релапстегі Беринтия, Араминта, содан кейін «Ескі бакалаврда» Белинда, «Король Ричард III-те» леди Анна, Йорк герцогинясы, «Махаббат үшін махаббатта» Анжелика, Леди Макдафф, Энн Болейн, «Либертиндегі» Леонора, Суллен ханым, Монимия, Дездемона, Розалинда, «Он екінші түндегі» Виола және «Венеция саудагеріндегі» Нерисса. Бірнеше түпнұсқалық рөлдер ерекше көзге түседі: «Миллердің дәмінде» миссис Клайвтың Мариясына Доротея, 6 наурыз 1735 ж., және «Додслидің патшасы мен Мэнсфилдтің диірменшісінде» Пегги, 1 ақпан 1737 ж. 1742 жылдың 1 қаңтарында ол алғаш рет Ковент-Гарденде пайда болды, онда ол басқа да рөлдермен бірге Сильвияны ойнады. Келесі жылы ол Дрюри-Лейнге оралып, «Релапсте» Аманданы, «Әйелді басқару және әйелге ие болуда» Маргаританы, «Махаббат еркек жасайдыда» Эльвираны, «Жоқсы қалушыда» Джейн Шорды, «Белвидераны» және «Жалған қалушыда» Китти Прайді ойнады. 1743 жылдың 17 ақпанында Филдингтің «Үйлену күнінде» алғашқы Клардина болды. 1744 жылдың қаңтарында ол тағы да Ковент-Гарденде болды, ол 1747 жылға дейін сонда қалды, репертуарына «Масса үшін өлшемде» Изабелла, Катарина патшайымы, Калиста, Андромах, Комдағы ханым, Абра Муле, Леди Макбет, Ричард III-дегі патшайым, Юлий Цезарьдағы Порция, Аспасия, «Ескі бакалаврда» Леттиция, «Қызметшілер трагедиясында» Евадна, Мариамне, Леди Брут, Мария Нонжур, миссис Форд, «Венеция саудагеріндегі» Порция, Беатрис, «Барлығы жақсы аяқталатын» Елена, Катодағы Марсия және көптеген маңызды рөлдер қосылды. Оның жалғыз «жасаған шығармалары» — Коли Сибердің «Паптық тирания король Джонның тұсында» (1745 ж. 15 ақпан); Дэвид Гарриктің «Жас қыз» (1747 ж. 17 қаңтар); және Ходлидің «Серік күйеуінде» Кларинда (1747 ж. 12 ақпан). 1747-1748 жылдары Гаррик Дрюри-Лейннің патентіне ие болған кезде, миссис Притчард онымен бірге барып, 1747 жылдың 23 қарашасында «The Constant Couple» спектаклінде Леди Лурвелл рөлінде қайта пайда болды. Ол күйеуінің пайдасына Джордж Барнвелл рөлін ойнауға жарнамаланған, ол сол кезде театрдың басқаруымен байланысты болған, бірақ спектакль өзгертілді. Ол Джон Фордтың «Мекенсүйгіштің меланхолиясында» Ороклеяны ойнады, «бұл 100 жыл бойы актерлік өнер көрсетпеді». 1748-1749 жылдары ол екі түпнұсқалық рөлді ойнады, олардың бірі оның беделіне маңызды әсер етті. Бұл Сэмюэл Джонсонның 1749 жылдың 6 ақпанында берілген «Махамбет пен Ирен» атты «Ирен» деп аталатын «Ирен» рөлі.
Next year she returned to Drury Lane, playing Amanda in The Relapse, Margarita in Rule a Wife and have a Wife, Elvira in Love Makes a Man, Jane Shore, Belvidera, and Kitty Pry in the Lying Valet, and was, on 17 Feb. 1743, the original Clarinda in Fielding's Wedding Day. In January 1744 she was once more at Covent Garden, where she remained until 1747, adding to her repertory Isabella in Measure for Measure, Queen Katharine, Calista, Andromache, Lady in Comus, Abra Mulé, Lady Macbeth, Queen in Richard III, Portia in Julius Cæsar, Aspasia, Lætitia in Old Bachelor, Evadne in Maid's Tragedy, Mariamne, Lady Brute, Maria in the Nonjuror, Mrs. Ford, Portia in Merchant of Venice, Beatrice, Helena in All's well that ends well, Marcia in Cato, and numerous parts of corresponding importance. Her only 'creations' were Constance in Colley Cibber's Papal Tyranny in the Reign of King John, 15 Feb. 1745; Tag in David Garrick's Miss in her Teens, 17 Jan. 1747; and Clarinda in Hoadley's The Suspicious Husband, 12 Feb. 1747. When in 1747–8 Garrick became patentee of Drury Lane, Mrs. Pritchard accompanied him thither, reappearing on 23 Nov. 1747 as Lady Lurewell in The Constant Couple. She was advertised to act George Barnwell for the benefit of her husband, who was then connected with the management of the theatre, but the piece was changed. She played Oroclea in John Ford's Lover's Melancholy, "not acted these 100 years". In 1748–9 she played two original parts, one of which, at least, exercised an important influence on her reputation. This was Irene in Samuel Johnson's Mahomet and Irene, since known as Irene, which was given on 6 Feb. 1749. In this, as first produced, Irene was strangled on the stage. Audiences that accepted the suffocation scene in Othello need not, perhaps, have been expected to be more sensitive with regard to the bowstring in Irene. The audience, however, on the first night of Mahomet and Irene shouted 'murder,’ and Mrs. Pritchard, unable to finish the scene, retired from the stage. The termination was altered; but Johnson seems never to have forgiven a woman he associated with his misfortune. Her other original part, 15 April, was Merope in Aaron Hill's adaptation from Voltaire. On 24 Feb. 1750 she was the original Horatia in Whitehead's Roman Father, adapted from Les Horaces of Pierre Corneille, on 2 Feb. 1751 the first Aurora in Moore's Gil Blas, on 17 Feb. 1752 the first Orphisa in Francis's Eugenia, and 7 Feb. 1753 the first Mrs. Beverley in the Gamester, perhaps her greatest part. The season of 1753–4 saw her in three original characters: Boadicea in Glover's tragedy so named, Catherine in Catherine and Petruchio, Garrick's adaptation of The Taming of the Shrew, and Creusa in Whitehead's Creusa. Among other parts that she had sustained under Garrick were Lady Alworth in A New Way to Pay Old Debts, Emilia in Othello, Lady Brumpton in the Funeral, Cleopatra in All for Love, Lady Betty Modish, Millamant, Zara in the Mourning Bride, Lady Truman in the Drummer, Queen Elizabeth in Jones's Essex, Hermione, Countess of Rousillon, and Estifania. On 9 Oct. 1756 she played Lady Capulet to the Juliet of her daughter, Miss Pritchard, and the Romeo of Garrick. In Home's 'Agis' on 21 Feb. 1758 Mrs. Pritchard was the first Agesistrata, and in Arthur Murphy's Desert Island on 24 Jan. 1760 the first Constantia. On 3 Jan. 1761 she was the original Queen Elizabeth in Brookes's 'Earl of Essex,’ and on 12 Feb. the original Mrs. Oakly in Colman's Jealous Wife. On 11 Dec. she was the first Hecuba in John Delap's Hecuba. In Mallet's Elvira on 19 Jan. 1763 she was the first Queen, and in Mrs. Sheridan's Discovery on 3 Feb. the first Lady Medway. On 10 Dec. she was the original Mrs. Etherdown in Frances Sheridan's The Dupe. The same season saw her act Roxana in the Rival Queens. For her benefit on 15 March 1766 she had an original part in Charles Shadwell's Irish Hospitality, and on 12 April was the first Dame Ursula in William Kenrick's Falstaff's Wedding. On 5 Dec. 1767 she played her last original part, Mrs. Mildmay, the heroine of The Widowed Wife of Kenrick. During the season of 1767–8 she gave a series of farewell performances, her last appearance taking place on 24 April 1768 as Lady Macbeth, when she spoke an epilogue by David Garrick. Another epilogue by John Keats, written for the same occasion, but unspoken, appears in his poems. Mrs. Pritchard, whose fortune appears to have been imperilled, if not impaired, by the action of her brother, Henry Vaughan, who was an actor, led a wholly blameless and reputable life; a portion of her considerable estate was left her by a distant relative, a Mr. Leonard, an attorney of Lyons Inn. An undefined scheme of her husband to benefit actors is mentioned by Davies. She lived at one time in York Street, Covent Garden. Mrs. Pritchard did not long survive her retirement, but died in August 1768 in Bath. A monument to her memory was placed in Poets' Corner, Westminster Abbey.
Отбасы
Бір ұлы Дрюри Лейн театрының біраз уақыт бойы қазынашысы болған сияқты. Миссис Притчардтың қызы Ханна Мэридің 1756 жылғы 9 қазанда Дрюри Лейнде Джульетта рөліндегі дебюті сенсация тудырды. Оның беті өте әдемі болған, және Гаррик оны тәрбиелеген. Ол анасының "Бедеу күйеу" пьесасындағы Леди Бетти Модиш, Беатрис, Марсия, Изабелла, Миранда, Хоратия, Пердита сияқты рөлдерін ойнады, бірақ анасының жоғары қабілеттері болмады және үміттерді ақтамады. Оның ең үлкен жетістіктері Колманның "Қызғаныш әйелі" пьесасындағы Харриот және Гаррик пен Колманның "Жасырын неке" пьесасындағы Фанни рөлдері болды, екеуі де алғашқы рөлдер еді. Ол шамамен 1762 жылы актер Джон "Джентльмен" Палмерге үйленді, анасы 1767-68 жылдары зейнетке шықты, ал 1768 жылы күйеуінің қаза болғаннан кейін саяси жазушы Ллойд мырзаға үйленді.
Бағалау
Жалпы куәліктерге сүйенсек, миссис Притчард Гарик театрының ең жарқын жұлдыздарының бірі болған. Ричард Камберленд пен Дибдин оны миссис Сибберден жоғары қояды. Дибдиннің айтуынша, Сиббердің "сұлулықтың ғұмыры толыққанды актриса болуға жетпейді" деген сөзі миссис Притчардқа қатысты шындыққа айналған – ол қартайғанда зейнетке шықты, бірақ оған дейін жаңаша таң қалдырып жүрген. Ол заманының ең ұлы Леди Макбеті саналды (Сара Сиддонс бұл рөлді алып, Шекспир театрын жаңаша түсіндіргенге дейін), оның рухпен болған көрісуі ерекше бағаланды. "Гамлет"тегі Патшайым, Эстифания және Долл Коммон рөлдері де оның ең сәтті рөлдерінің қатарында болды. Ли Хант оның шынайы гений екеніне сенімді, ол ең жоғары да, ең төменгі де рөлдерді тамаша орындай білген. Чарльз Черчилль "Росциада" поэмасында оны жоғары бағалап, әсіресе қызғанышпен толған әйел рөліндегі шеберлігін атап көрсеткен. Оны жақсы білген және сыйлаған Хорас Уолпол оның "Қазы емес" пьесасынан Мария рөлін, ал Беатрис рөлін Мисс Фарреннің рөлінен артық көрген. Ол өзінің "Құпия анасы" пьесасын миссис Притчард сахнаны қалдырғаннан кейін ойнатуға рұқсат бермеген, себебі осы рөлді одан жақсы ешкім ойнай алмас еді. Дегенмен, миссис Притчардтың білімі толық болмаған, ал басқа сыншылар оның өнерін осыдан да жағымсыз бағалаған. Бірде Джонсон оның жақсы болғанын, бірақ мінез-құлқында кейбір жасандылық байқалатынын айтқан, ал бірде оны "механикалық актриса" деп атаған. Жеке өмірінде ол "әдепсіз ақымақ" екенін айтқан, ол көйлектің сұлулығы туралы әңгімелеген, бірақ сахнаға шыққанда әдемілік пен зиялылыққа ие болғандай көрінетін. "Оның ақыл-ойының аздығы таң қалдырады", - деп бірде ол "Макбет" трагедиясын толығымен оқымағанын мойындаған. "Ол өзі ойнаған пьеса туралы аяқкиімші былғарыдан аяқкиім тігу туралы ойланғандай ойланбаған". Кемпбелл, оны тікелей көрмеген, "Сиддонс өмірі" еңбегінде оның Бартоломей жәрмеңкесінен шыққандығы оның кәсіби ерекшеліктерінде көрінетінін әділетсіз айтқан, ол "комедияның ең жақсы деңгейіне де көтеріле алмады, бірақ жалақы мен қатыгез әйелдер рөлінде әйгілі болды"; трагедияда, ол "үлкен әсерлі мінезге ие болса да" (қызы сияқты, кішкентай болған), "оған нәзіктік жетіспеді" дейді және Гаррик Тейт Уилкинсонға оның қайғысын жасанды түрде көрсеткенін айтқан. Бұл айыптаулардың көп бөлігі Дэвис көрсеткен кемшіліктерді әдейілеп ұлғайту болып табылады. Фрэнсис Хейман оны екі рет сурет салған – бір рет жеке, ал екінші рет (Кларинда рөлінде), Гаррикпен Рейнджер рөлінде, Ходлидің "Күдікті күйеуі" пьесасынан бір көріністе. Иоганн Зоффань оны Леди Макбет рөлінде, Гаррикпен Макбет рөлінде бейнелеген. Бұл сурет, Хейманның жеке суреті сияқты, гравировкаланған. Үш сурет де Гарик клубындағы Матьюс коллекциясында сақталады. Төртінші портретті Роберт Эдж Пайн суреттеп, оны Гермиона рөлінде бейнелеген.