Атакамэ: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Атакапаме – Тогоның Плато аймағында орналасқан, халық саны бойынша Тогоның бесінші қаласы (2006 жылы 84 979 тұрғын). Бұл – өнеркәсіптік орталық, және еліміздің солтүстік-оңтүстік бағытындағы негізгі тас жолында, астанасы Ломеден 161 км солтүстікке қарай жатыр. Сонымен қатар, бұл қала ауыл шаруашылығы өнімдері мен мата саудасының ірі өңірлік орталығы болып табылады.

Тарих

Атакпаме Атакора тауларының шығыс шетіндегі орманды саваннада орналасқан. Атакпаме мен Кпалиме Нигер және Вольта өзендері арасында шашыраңқы орналасқан йоруба текті соңғы ірі елді мекендер болып табылады. 1764 жылғы Атакпаме шайқасында қала, бүлікші Аким вассалдық мемлекетінің Ойо империясының йоруба жалдамалы әскерлерімен және Дагомеялықтардың көмегімен, Ашанти империясының күштеріне қарсы шайқасқа куә болды. Шайқас Ашантинің Асантехесі Куси Ободумның әскерлеріне қарсы болды. 1763 жылы Ашантидің Аким вассалдық мемлекеті шығыстағы Дагомеямен байланыс орнатып, Кваху және Бронг сияқты империяның басқа да наразы вассалдық мемлекеттерімен бірге көтеріліс жоспарлады. Осы уақытта Асантенің жоғары әскери шенеуніктерінің бірі, Бантамахене, Асантехе Куси Ободумды соғыс арқылы жасқанды көтерілісті басып тастауға үнемі қысым жасады. Бантамахена Аду Гьямера тіпті Асантехе биліктен шеттетуге баруға дейін барды. Алайда, Асантехе Акимдер Ойо империясынан көмек сұрағандары туралы хабар келгенге дейін ешқандай шабуылға бұйрық бермеді. Шайқастың нәтижесі Ашанти күштерінің күйреуіне және олардың Джуабенхенесінің (патшалық рулардың бірінің басшысы) қаза болуына әкелді. Ойо империясының жеңілісінен кейін Куси Ободум лауазымынан алынып, оның орнына әлдеқайда жас және харизматикалық Асантехе Осей Квадво тағайындалды. 1902 жылы қалада неміс католик миссионерлері неміс колониялық шенеуніктерін қыздарға қатысты зорлық-зомбылық жасауда айыптаған дау туды. Бұл дау неміс саясатына әсер етті. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Тоголанд науқаны барысында, британдық және француз әскерлері Тоголандтың неміс колониясына басып кірді. Мақсаты – Атакпаме маңындағы Каминадағы қуатты неміс радиостанциясын басып алу немесе жою болды. Одақтастар неміс теңіз шабуылшылары станция арқылы Берлинмен байланыс орнатып, жедел түрде барлау ақпаратын жіберуі мүмкін деп қорқытты. 1914 жылдың 6 тамызында қысқа науқан басталды, ал немістер 24 тамызда станцияны жоюға мәжбүр болды, содан кейін 26 тамызда одақтастарға берілді. Осы науқан кезінде Әлхажи Грунши британдық қызметтегі соғыста алғашқы оқ атып, көзге түсті. Қаланың көптеген жергілікті тұрғындары йоруба халқының Ана топтамасына жатады. Колонизация кезінде неміс колониялық үкіметі 1911 жылдан 1914 жылға дейін Того колониясындағы Атакпамеде Каминада сымсыз хабар тарату орталығын салды. Бұл трансконтиненталды радиостанция неміс колонияларының бір-бірімен және осы колониялар мен неміс метрополиясы арасында байланыс құруына мүмкіндік берді.

Atakpame is located on a hilly wooded savannah on the eastern end of the Atakora Mountain range, and together with Kpalimé represent the last major settlements of Yoruba origin dotted between the Niger and the Volta rivers. In the 1764 Battle of Atakpamé, the town played host to a clash between the rebellious Akyem vassal state with the help of Yoruba mercenaries of the Oyo Empire and the Dahomeans against the forces of the Ashanti Empire under their Asantehene, Kusi Obodom. In 1763, the Ashante vassal state of Akyem made contact with the Dahomeans to the east while planning a rebellion with other dissident vassal states within the empire, such as the Kwahu and Brong. In the meanwhile, the Bantamahene, one of the Asante senior military officers had been relentlessly pressuring Asantehene Kusi Obodum to crush the building rebellion in war. The Bantamahene Adu Gyamera even went as far as threatening Asantehene's impeachment from power. However The Asantehene ordered no invasions until news reached them that the Akyems had sought out aid from the Oyo Empire. The result of the battle was a crushing defeat of the Ashanti forces and the death of their Juabenhene (head of one of the royal clans). The repercussion of this defeat by the Oyo Empire was the destoolment of Kusi Obodum, who was replaced by a much younger and charismatic Asantehene, Osei Kwadwo. In 1902, the town was the scene of a scandal in which German Catholic missionaries accused German colonial officials of mistreating girls. The scandal had reverberations in German politics. In 1914, during World War I, the British and French invaded the German colony of Togoland during the Togoland Campaign. It was aimed at capturing or destroying a powerful German radio station at Kamina near Atakpamé. The Allies feared that German maritime raiders would be able to maintain contact with Berlin via the station and thus rapidly pass on intelligence. A short campaign began on 6 August 1914, and the Germans were forced to destroy the station on 24 August before surrendering to the Allies on 26 August. It was during this campaign that Alhaji Grunshi fired the first shot by anyone in British service during the war. Most native residents of the city are the Ana subgroup of the Yoruba people. During Colonization the German colonial government built a wireless transmitter center in Kamina at Atakpame from 1911 to 1914 in the Togolese colony. This transcontinental radio station served as a link for the German colonies among themselves and to establish a connection between these colonies and the German metropolis.

Климат

Атакпамеде тропикалық саванна климаты (Köppen Aw) басым, ол қарашадан ақпанға дейін солтүстік-шығыстан соғатын құрғақ гарматтан желдерімен сипатталатын қысқа құрғақ маусымға және наурыздан қазанға дейінгі ұзақ, бірақ аса қарқынды емес жауын-шашын маусымына ие.

Көлік

Қала Того темір жолының басты солтүстік бағытындағы станциясы арқылы қызмет көрсетіледі.

Басқару

Қала неміс Тогосының әкімшілік орталығы болды.

Ғибадат орындары

Діни орындарының арасында, негізінен христиан шіркеулері мен ғибадатханалары бар: Атакапаме Рим-католик епархиясы (католик шіркеуі), Того евангелистік пресвитериан шіркеуі (Реформацияланған шіркеулердің әлемдік қауымдастығы), Того баптистер конвенциясы (баптистердің әлемдік альянсы), «Тірі Иман» шіркеуі, «Құтқарылған Христиан» шіркеуі, Құдайдың Ассамблеясы. Сондай-ақ, мұсылман мешіттері де кездеседі.

Спорт

Атакапаме – «Корикосса д’Атакапаме» футбол клубының туған жері.