Га́на та́рихы: көне́ мемлекеттен қа́зіргі республи́каға дейінгі жо́л

Кіріспе

Африка елі Гана Республикасының аумағы (бұрынғы Алтын жағалау) Еуропа мен Арабияда Гана империясы ретінде белгілі болды, оның императорының құрметіне осылай аталды. Географиялық тұрғыдан алғанда, ежелгі Гана империясы қазіргі Гана мемлекетінен шамамен 800 шақырым (500 миль) солтүстік-батысқа орналасқан, Сенегал өзені маңындағы және шығысқа қарай Нигер өзендеріне дейінгі аумақтарды бақылаған, қазіргі Сенегал, Мавритания және Мали мемлекеттерінің территорияларында. Империя 1076 жылы әлморавид әскербасы Әбу Бакр ибн Омардың шабуылынан кейін ыдыраған сияқты. Әлморавидтердің үстемдігі аяқталғаннан кейін, кішірейтілген патшалық өмір сүруін жалғастырды, кейіннен Мали империясы сияқты Сахель империяларының құрамына енді. Сонымен бірге, қазіргі Гананың солтүстігіндегі Мали империясының оңтүстігінде Дагбон патшалығы пайда болды. Тиндамба билеген орталықтандырылмаған мемлекеттер бірігіп, бір патшалық құрды. Дагбоннан кейін Буркина-Фасоның Мосси патшалықтары және Кот-д’Ивуардың Буна патшалығы сияқты көптеген кіші патшалықтар туды. Дагбон Гананың алғашқы білім беру ошақтарын, соның ішінде университет қаласын және еуропалықтар келгенге дейін жазу жүйесін қалыптастырды. Классикалық дәуірдің соңында Батыс Африкада ірі аймақтық патшалықтар құрылды, олардың бірі – қазіргі Гана мемлекетінің солтүстігінде орналасқан Гана патшалығы. 10 ғасырдың басында құлағанға дейін, акан тайпалары оңтүстікке қоныс аударып, матрикландарының төңірегінде бірнеше ұлттық мемлекеттер құрды, оның ішінде 11 ғасырда құрылған Боно мемлекетінің алғашқы империясы және осы аймақ Бронг Ахафо (Боно Ахафо) деп аталды. Гананың ең алғашқы орталықтандырылған саяси патшалықтарын құрған Моле-Дагбон халқы Чад көлінен қазіргі Ганаға көшіп келді. Кейіннен Ашанти, Акваму, Аким, Фанте және басқа да акан этностарының түп-тамыры Бон Массодағы алғашқы Боно мемлекетінің қонысында болуы мүмкін деп саналады. Ашанти патшалығының үкіметі бастапқыда кең желі ретінде, кейіннен орталықтандырылған империялық патшалық ретінде жұмыс істеді, оның бас кеңсесі Кумасиде орналасқан, жоғары мамандандырылған және дамыған бюрократиясы бар еді.

History of the African country Ghana

The area of the Republic of Ghana (the then Gold Coast) became known in Europe and Arabia as the Ghana Empire after the title of its Emperor, the Ghana. Geographically, the ancient Ghana Empire was approximately 500 miles (800 km) north and west of the modern state of Ghana, and controlled territories in the area of the Sénégal River and east towards the Niger rivers, in modern Senegal, Mauritania and Mali. The empire appears to have broken up following the 1076 conquest by the Almoravid General Abu Bakr Ibn Umar. A reduced kingdom continued to exist after Almoravid rule ended, and the kingdom was later incorporated into subsequent Sahelian empires, such as the Mali Empire. Around the same time, south of the Mali empire in present day northern Ghana, the Kingdom of Dagbon emerged. The decentralised states ruled by the tindaamba were unified into a kingdom. Many sub kingdoms would later arise from Dagbon including the Mossi Kingdoms of Burkina Faso and Bouna Kingdom of Ivory Coast. Dagbon pioneered Ghana's earliest learning institutions, including a university town, and a writing system prior to European arrival. Toward the end of the classical era, larger regional kingdoms had formed in West Africa, one of which was the Kingdom of Ghana, north of what is today the nation of Ghana. Before its fall at the beginning of the 10th century, Akans migrated southward and founded several nation states around their matriclans, including the first empire of Bono state founded in the 11th century and for which the Brong Ahafo (Bono Ahafo) region is named. The Mole Dagbon people, who founded the earliest centralised political kingdoms of Ghana, migrated from Lake Chad to present day Ghana. Later, Akan ethnic groups such as the Ashanti, Akwamu, Akyem, Fante state and others are thought to possibly have roots in the original Bono state settlement at Bono Manso. The Ashanti kingdom's government operated first as a loose network and eventually as a centralized empire kingdom with an advanced, highly specialized bureaucracy centred on the capital Kumasi.

Ерте тарих

XVI ғасырдың соңына қарай қазіргі Гана халқының көп бөлігі қазіргі орналасқан жерлеріне қоныстанды. Жағалау аймағында табылған археологиялық жәділер бұл аймақтың қола дәуірінен (шамамен б.з.б. 2000 ж.) мекенделгенін көрсетеді, бірақ бұл қоғамдар балық аулауға негізделгендіктен, олар аз із қалдырған. Археологиялық зерттеулер сондай-ақ орманды аймақтың солтүстігіндегі Гананың орталық бөлігінде 3000–4000 жыл бұрын адамдар өмір сүргенін көрсетеді. Бұл көші-қондар Батыс Судан (қазіргі Гананың солтүстігіндегі Нигер өзенімен суарылатын аймақ) аймағындағы бірқатар ірі мемлекеттердің құрылуы мен ыдырауының нәтижесінде болды. Қатаң айтқанда, «Гана» – патшаның лақабы болған, бірақ патшалық туралы жазба қалдырған арабтар бұл атауды патшаға, астанаға және мемлекетке қолданған. 9 ғасырдың бербер тарихшысы және географы әл-Яқуби ежелгі Гананы аймақтағы ең ұйымдасқан үш мемлекеттің бірі деп сипаттаған. Оның билеушілері алтын байлығымен, салтанаттылығымен және әскери және аңшылық шеберлігімен танымал болған. Олар сондай-ақ алтын саудасының шеберлері болған, бұл Солтүстік Африка саудагерлерін Батыс Суданға тартқан. Осы және кейінірек Батыс Судан билеушілерінің әскери жетістіктері және аймақтың алтын кен орындарына бақылауы Солтүстік Африка мен Жерорта теңізіндегі саудагерлер мен билеушілермен тарихи қарым-қатынастарының негізін құрады. Сауданың өсуі алтын кен орындарына қарай созылатын сауда жолындағы оңтүстіктегі орманды аймақта орналасқан алғашқы Акан мемлекеттерінің дамуын ынталандырды. Орманның өзінде халық тығыз қоныстанбаған, бірақ 15 ғасырдың соңына қарай Акан тілінде сөйлейтін халықтар сол жерге көшіп келе бастады, себебі Оңтүстік-Шығыс Азия мен Жаңа Әлемнен орман жағдайларына бейімделе алатын жаңа дақылдар келді. Бұл жаңа дақылдар сорго, банан және маниок болды. 16 ғасырдың басында еуропалық дереккөздер Офин өзені аңғарында алтынға бай Акан және Твифу мемлекеттерінің бар екенін атап өтті. Дагомба мемлекеттерінің билеушілері көбінесе мұсылман болмаса да, олармен бірге мұсылмандарды хатшылар мен емшілер ретінде алып келді немесе қабылдады. Олардың болуы исламның солтүстікке таралуына ықпал етті, ал мұсылмандық ықпалы саудагерлер мен дін қызметкерлерінің қызметі арқылы күшейді. Мұсылмандық ықпалындағы Дагомба мемлекетінің солтүстік шекарасы мен Мосси патшалықтарының (қазіргі Солтүстік Гана мен Оңтүстік Буркина-Фасо) оңтүстік шегі арасындағы қиын-қыстау аймақта Дагомба құрамына кірмеген халықтар өмір сүрді. Олардың арасында Кассена шаруалары да болды. Олар туыстық байланыстармен байланысқан және кландарының басшылары басқарған сегменттелген қоғамда өмір сүрді. Акан патшалықтары мен солтүстіктегі Мосси патшалықтары арасындағы сауда олардың жері арқылы өтіп, оларды исламдық ықпалға және күштілердің талан-таражға ұшыратты.

By the end of 16th century, most of the ethnic groups constituting the modern Ghanaian population had settled in their present locations. Archaeological remains found in the coastal zone indicate that the area has been inhabited since the Bronze Age (ca. 2000 BC), but these societies, based on fishing, have left few traces. Archaeological work also suggests that central Ghana north of the forest zone was inhabited as early as 3,000 to 4,000 years ago. These migrations resulted in part from the formation and disintegration of a series of large states in the western Sudan (the region north of modern Ghana drained by the Niger River). Strictly speaking, Ghana was the title of the king, but the Arabs, who left records of the kingdom, applied the term to the King, the capital, and the state. The 9th century Berber historian and geographer Al Yaqubi described ancient Ghana as one of the three most organized states in the region. Its rulers were renowned for their wealth in gold, the opulence of their courts, and their warrior/hunting skills. They were also masters of the trade in gold, which drew North African merchants to the western Sudan. The military achievements of these and later western Sudanic rulers, and their control over the region's gold mines, constituted the nexus of their historical relations with merchants and rulers in North Africa and the Mediterranean. The growth of trade stimulated the development of early Akan states located on the trade route to the goldfields, in the forest zone of the south. The forest itself was thinly populated, but Akan speaking peoples began to move into it toward the end of the 15th century, with the arrival of crops from South east Asia and the New World that could be adapted to forest conditions. These new crops included sorghum, bananas, and cassava. By the beginning of the 16th century, European sources noted the existence of the gold rich states of Akan and Twifu in the Ofin River Valley. Although the rulers of the Dagomba states were not usually Muslim, they brought with them, or welcomed, Muslims as scribes and medicine men. As a result of their presence, Islam influenced the north and Muslim influence spread by the activities of merchants and clerics. In the broad belt of rugged country between the northern boundaries of the Muslim influenced state of Dagomba, and the southernmost outposts of the Mossi Kingdoms (of present day northern Ghana and southern Burkina Faso), were peoples who were not incorporated into the Dagomba entity. Among these peoples were the Kassena agriculturalists. They lived in a so called segmented society, bound together by kinship tie, and ruled by the head of their clan. Trade between Akan kingdoms and the Mossi kingdoms to the north flowed through their homeland, subjecting them to Islamic influence, and to the depredations of those more powerful.

Боно штаты

Боно мемлекеті (немесе Бономан) – қазіргі Гананың оңтүстігінде орналасқан Боно халқы құрған сауда мемлекеті. Олар тви тілінде сөйлейтін акан тобының бір бөлігі болды. Ол шамамен XI ғасырда құрылған. Бономан – Боно, Боно Шығысы және Ахафо аймақтарында орналасқан ортағасырлық акан патшалығы, бұл аймақтар Боно, Ахафо және Шығыс Абреуардан (Ivory Coast) аттарымен аталады. Алтын іздеу үшін әр түрлі уақытта мемлекеттен көшіп, жаңа акан мемлекеттерін құрған акан халқының кіші топтарының бастауы осы мемлекет деп қабылданды. Бономанда 12 ғасырдың басында қарқынды дамыған алтын саудасы, аймақта акан билігі мен байлығының орта ғасырлардан бастау алатын себебі болды. Акан мәдениетінің көптеген элементтері Боно мемлекетінен бастау алады, оның ішінде патшаларға арналған қолшатыр, ұлттық семсерлер, тақтар, алтын өңдеу, темір өңдеу, Кенте мата тоқу және алтынды өлшеу дәстүрі.

Ашанти империясы

Басшы Оти Акентеннің (шамамен 1630–60 жылдары билеген), көршілес Акан мемлекеттеріне қарсы сәтті әскери операциялар сериясы үлкен қоршаған аумақты Ашантимен одақтастырды. 17 ғасырдың соңында Осей Туту Асантеhene (Ашанти патшасы) атанды. Осей Туту билігі тұсында Ашанти мемлекеттерінің конфедерациясы астанасы Кумасиде орналасқан империяға айналды. Саяси және әскери нығайту жүзеге асты, нәтижесінде берік орталықтандырылған билік орнады. Алтын тақ дәстүрлі өткеннің құрметті ұлттық символы болып табылады және Ашанти ритуалдарында кеңінен қолданылады. Осей Туту конфедерацияға қосылған жаңа жаулап алынған аумақтарға өздерінің әдет-ғұрыптарын және басшыларын сақтауға рұқсат берді, оларға Ашанти мемлекеттік кеңесінде орын берілді. Тутудың бұл қадамы процесті салыстырмалы түрде жеңіл және бұзбауға мүмкіндік берді, себебі бұрынғы жаулаулардың көпшілігі басқа Акан халықтарын бағындырған еді. Конфедерацияның Ашанти бөліктерінде әрбір кіші мемлекет ішкі басқару құқығын сақтап, өз басшысы мемлекеттің ерекшеліктерін орталық биліктің араласуынан қызғанышпен қорғады. Дегенмен, әртүрлі қауымдар ұлттық маңызы бар мәселелерде жеке мүдделерін орталық билікке бағындыру арқылы мықты бірлікке қол жеткізді. Опоку Варе I (1750 жылы қайтыс болды), Осей Кофи Туту I-нің мұрагері билік еткен кезде Мампруси және Гонджа Ашанти ықпалына көшті. 1820 жылдарға қарай, бір-бірінен кейін келген билеушілер Ашанти шекарасын оңтүстікке қарай кеңейтті. Солтүстікке жасалған кеңеюлер Ашантиді шөлдегі және Хаусаландтағы сауда желілерімен байланыстырса, оңтүстікке жасалған жорықтар Ашантиді жағалаудағы Фантемен, кейде қарсыластыққа ұшыратып, және Алтын жағалауды мекендеген түрлі еуропалық саудагерлермен байланыстырды.

Еуропалықтардың алғашқы байланысы және құл саудасы

XV ғасырдың соңында еуропалық алғашқы отарлаушылар келген кезде, Алтын жағалаудың көптеген тұрғындары жаңадан иеленген аумақтарын бекітуге және қауіпсіз, тұрақты ортаға орналасуға ұмтылды. Алтын жағалау бастапқыда құл саудасына қатыспады, керісінше, Гананың жетекші отаршылдық тарихшысы Айвор Уилкс атап өткендей, акан тайпалары Конго мен Бенин сияқты Африканың басқа аймақтарынан құлдарды португал саудагерлерінен сатып алды. Бұл, осы кезеңнің ерекшелігі болған мемлекет құруға қажетті жұмыс күшін арттыру мақсатында жасалды. 1471 жылы португалдықтар алтынның маңызды көзі болғандықтан Алтын жағалау деп аталған аймаққа жетті. Португалдықтардың алтын, піл сүйегі және бұрыш саудасына деген қызығушылығы артып, 1482 жылы қазіргі Гананың батыс жағалауында алғашқы тұрақты сауда бекетін құрды. Португал саудасын еуропалық бәсекелестерден қорғау үшін салынған бұл қамал – Сан-Жорж-да-Мина (кейін Эльмина қамалы деп аталды), көптеген қайта құрулар мен өзгертулерден кейін бүгінгі күнге дейін сақталған. Португалдың Алтын жағалаудағы орны бір ғасырдан астам уақыт бойы берік болды. Осы кезеңде Лиссабон Сан-Жоржедегі тағайындалған шенеуніктер арқылы аймақтағы барлық сауданы корольдік билікке бағындыруға тырысты және ағылшын, француз және фламанд саудагерлерінің жағалауда сауда жасауына қарсы күш қолданды. 1598 жылы голландтар Алтын жағалауда сауда жасауды бастады. 1612 жылы голландтар Коменда және Корманциде бекіністер салды. 1637 жылы олар португалдықтардан Эльминаны, ал 1642 жылы Аксимді (Форт Сент-Энтони) басып алды. XVII ғасырдың ортасында ағылшындар, даттар және шведтер сияқты басқа еуропалық саудагерлер де қосылды. Жағалау голланд, британ және дат саудагерлері салған 30-дан астам бекіністер мен қамалдармен көмкерілді. Бұл бекіністер негізінен олардың мүдделерін басқа еуропалықтар мен қарақшылардан қорғау үшін салынған. Алтын жағалау Еуропадан тыс жердегі еуропалық әскери архитектураның ең ірі шоғырланған ортасына айналды. Кейде еуропалықтар жергілікті билікпен сауда одақтарын құрып, қақтығыстарға да тартылды. Күрделі болған бұл одақтар еуропалықтардың өздерінің жақын одақтастарын бәсекелес еуропалық порттарға шабуыл жасауға немесе олардың африкалық одақтастарына көндіруге тырысуын, немесе керісінше, түрлі африкалық державалардың мемлекетаралық соғыстарда еуропалықтарды жалдамалы әскер ретінде немесе қақтығыстарды шешу үшін дипломаттар ретінде тартуын қамтыды. Форттар салынды, тасталды, шабуылға ұшырады, басып алынды, сатылды және айырбасталды, ал көптеген орындар бір кездерде Еуропалық елдердің қақтығысында бекініс орнату үшін таңдалды. Бұл кәсіпорындар сауда қызметін жүргізіп, әртүрлі деңгейде мемлекеттік қолдаумен өздерінің құзыреттерін қорғап, жаңа нысандарды салған және басқарған. Швеция мен Пруссия тарапынан да қысқа мерзімді жобалар болды. Бұл елдер отаршылдық державалармен және бір-бірімен түрлі одақтарды сақтады, нәтижесінде 1806 жылғы Ашанти-Фанте соғысы, сондай-ақ Ашанти империясының британдықтарға қарсы күресі – төрт Англо-Ашанти соғысы болды. Даниялықтар 1850 жылға дейін Алтын жағалауда қалды, содан кейін олар осы аймақтан кетіп қалды. 19 ғасырдың соңында британдықтар Алтын жағалаудағы голландтың барлық жағалау бекіністерін иеленді, осылайша оларды аймақтағы басым еуропалық державаға айналдырды. Кейбір ғалымдар Алтын жағалаудағы билеушілердің құлдарды алу үшін ғана кеңею соғыстарын жүргізген деген пікірге қарсы шықты. Мысалы, ашантилер негізінен ашантилер бақылауындағы аумақтарда тәртіп орнату, бағынышты патшалықтардан салық алу және сауда жолдарына, әсіресе жағалаумен ішкі аймақтарды байланыстыратын жолдарға қол жеткізу үшін соғыс жүргізді. Еуропалықтар мен жергілікті халық арасындағы қарым-қатынас көбінесе шиеленісті болды, сенімсіздік жиі қақтығыстарға әкелді. Құл саудасына қатысқан еуропалықтардың арасында ауру-сырқаулар көп шығынға ұшыратты, бірақ саудадан түскен пайда оларды тарта берді. 1807 жылы Ұлыбритания теңіз күшін және дипломатиялық ықпалын пайдаланып, өз азаматтарының құл саудасын тоқтатып, халықаралық сауданы тоқтату науқанын бастады. Британдықтардың кетіп қалуы құл саудасының азаюына септігін тигізді. 1808 жылы АҚШ-қа құлдарды әкелу заңсыз деп жарияланды. Алайда, Жаңа Дүниедегі плантациялық еңбекке деген сұраныс болғандықтан, бұл күш-жігер 1860 жылдарға дейін толыққанды нәтиже бермеді. Басқа ғалымдар, керісінше, Вильямстың пікірімен келіспейді, гуманитарлық алаңдаушылықтармен қатар әлеуметтік және экономикалық факторлар да Африка құл саудасын тоқтатуға ықпал еткенін айтады. 19 ғасырдың көп бөлігінде акан тайпаларының ең қуатты мемлекеті – Ашанти өзінің билігін кеңейтуге және саудасын дамытуға және қорғауға тырысты. Ашантидің жағалау аймақтарына алғашқы шапқыны 1807 жылы болды, ал 1811 және 1814 жылдары олар оңтүстікке қайта жылжыды. Бұл шапқындар шешуші болмаса да, сауданы бұзып, еуропалық бекіністердің қауіпсіздігіне қауіп төндірді. Жергілікті британдық, голланд және дат биліктері Ашантимен келісімге келуге мәжбүр болды, ал 1817 жылы Африка саудагерлері компаниясы Ашантидің жағалаудың үлкен аумақтары мен оның халқына егемендік құқығын мойындайтын достық шартына қол қойды. Жағалаудағы халық, негізінен фанте тайпасының бір бөлігі және Аккраның жаңа қаласының тұрғындары Ашанти шапқыншылығына қарсы британдық қорғауға сене бастады, бірақ саудагерлік компаниялардың осы қауіпсіздікті қамтамасыз ету мүмкіндігі шектеулі болды. Британдық тәж 1821 жылы компанияны таратып, Алтын жағалаудағы британдық бекіністерге басшылық етуді Сиерра-Леоне губернаторы Чарльз МакКартиге берді. Бірінші жартысы бойында британдық бекіністер мен Сиерра-Леоне жалпы басқаруда болды. МакКартидің міндеті бейбітшілікті орнату және құл саудасын тоқтату болды. Ол бұл үшін жағалаудағы халықты Кумаси билігіне қарсы қосуға және жағалауға бағытталған негізгі жолдарды жабуға тырысты. Алайда, инциденттер мен эпизодтық соғыстар жалғасты. 1823 жылы Бірінші Англо-Ашанти соғысы басталды және 1831 жылға дейін жалғасты. Ашанти тұрғысынан қарағанда, британдықтар жергілікті жағалау одақтастарының қызметін бақылауға сәтсіздік танытты. МакКартидің жағалаудағы оппозицияны қолдауы және 1824 жылғы британдық әскери шабуыл Ашанти билігіне еуропалықтардың, әсіресе британдықтардың Ашантиге құрмет көрсетпейтінін көрсетті. Батыс Африканың дерлік барлық аймақтары құлдар қоғамынан тұрды, онда жаңа құлдарды ұстауға және, мүмкін, оларды көшпенді құл саудагерлеріне сатуға қатысты соғыс жақсы орналасқан экономикалық, әлеуметтік және саяси жағдай болды. Миссионерлер алдымен құл саудасына бағытталды, бірақ олар құл саудасының және дәстүрлі құлдықтың моральдық тұрғыдан жағымсыз екенін мәлімдеді. Олар сауданы жою үшін ұйымдастырылды. Трансокеандық құл кемелері Корольдік теңіз күшінің назарында болды және сауда азайды. Құлдықтан бас тарту балалардың күштеп жұмыс істеуіне соңғы нүкте қоймады. Алғашқы миссионерлер колониялық Ганаға келгенде, Швейцарияның Базель миссиясының жұмыскерлері еуропалық, африкалық және карибтік пиетистердің әртүрлі тобынан құралды. Базель миссиясы тар бюджетке ие болды және көптеген күнделікті операциялар үшін балалар еңбегіне тәуелді болды. Балалар миссия мектептерінің студенттері болды, олар өз уақытын жалпы білім беруге, діни оқуға және ақысыз еңбекке бөлді. Базель миссиясы құлдықтан туындаған балалар еңбегінің ауыр жағдайларын жеңілдетуге және олардың ата-аналарының қарыздық міндеттемелерін азайтуға басымдық берді.

When the first European colonizers arrived in the late 15th century, many inhabitants of the Gold Coast area were striving to consolidate their newly acquired territories and to settle into a secure and permanent environment. Initially, the Gold Coast did not participate in the export slave trade, rather as Ivor Wilks, a leading colonial historian of Ghana, noted, the Akan purchased slaves from Portuguese traders operating from other parts of Africa, including the Congo and Benin in order to augment the labour needed for the state formation that was characteristic of this period. The Portuguese by 1471 had reached the area that was to become known as the Gold Coast, so named because it was an important source of gold. The Portuguese interest in trading for gold, ivory, and pepper so increased that in 1482 the Portuguese built their first permanent trading post on the western coast of present day Ghana. This fortress, São Jorge da Mina (later called Elmina Castle), was constructed to protect Portuguese trade from European competitors, and after frequent rebuildings and modifications, still stands. The Portuguese position on the Gold Coast remained secure for over a century. During that time, Lisbon sought to monopolize all trade in the region in royal hands, through appointed officials at São Jorge, and used force to prevent English, French, and Flemish efforts to trade on the coast. By 1598, the Dutch began trading on the Gold Coast. The Dutch built forts at Komenda and Kormantsi by 1612. In 1637 they captured Elmina Castle from the Portuguese and Axim in 1642 (Fort St Anthony). Other European traders joined in by the mid 17th century, largely English, Danes, and Swedes. The coastline was dotted by more than 30 forts and castles built by Dutch, British, and Danish merchants primarily to protect their interests from other Europeans and pirates. The Gold Coast became the highest concentration of European military architecture outside of Europe. Sometimes they were also drawn into conflicts with local inhabitants as Europeans developed commercial alliances with local political authorities. These alliances, often complicated, involved both Europeans attempting to enlist or persuade their closest allies to attack rival European ports and their African allies, or conversely, various African powers seeking to recruit Europeans as mercenaries in their inter state wars, or as diplomats to resolve conflicts. Forts were built, abandoned, attacked, captured, sold, and exchanged, and many sites were selected at one time or another for fortified positions by contending European nations. These enterprises built and manned new installations as the companies pursued their trading activities and defended their respective jurisdictions with varying degrees of government backing. There were short lived ventures by the Swedes and the Prussians. These nation states maintained varying alliances with the colonial powers and each other, which resulted in the 1806 Ashanti Fante War, as well as an ongoing struggle by the Empire of Ashanti against the British, the four Anglo Ashanti Wars. The Danes remained until 1850, when they withdrew from the Gold Coast. The British gained possession of all Dutch coastal forts by the last quarter of the 19th century, thus making them the dominant European power on the Gold Coast. Some scholars have challenged the premise that rulers on the Gold Coast engaged in wars of expansion for the sole purpose of acquiring slaves for the export market. For example, the Ashanti waged war mainly to pacify territories that were under Ashanti control, to exact tribute payments from subordinate kingdoms, and to secure access to trade routes—particularly those that connected the interior with the coast. Relations between the Europeans and the local populations were often strained, and distrust led to frequent clashes. Disease caused high losses among the Europeans engaged in the slave trade, but the profits realized from the trade continued to attract them. In 1807, Britain used its naval power and its diplomatic muscle to outlaw trade in slaves by its citizens and to begin a campaign to stop the international trade. The British withdrawal helped to decrease external slave trade. The importation of slaves into the United States was outlawed in 1808. These efforts, however, were not successful until the 1860s because of the continued demand for plantation labour in the New World. Other scholars, however, disagree with Williams, arguing that humanitarian concerns as well as social and economic factors were instrumental in ending the African slave trade. During most of the 19th century, Ashanti, the most powerful state of the Akan interior, sought to expand its rule and to promote and protect its trade. The first Ashanti invasion of the coastal regions took place in 1807; the Ashanti moved south again in 1811 and in 1814. These invasions, though not decisive, disrupted trade and threatened the security of the European forts. Local British, Dutch, and Danish authorities were all forced to come to terms with Ashanti, and in 1817 the African Company of Merchants signed a treaty of friendship that recognized Ashanti claims to sovereignty over large areas of the coast and its peoples. The coastal people, primarily some of the Fante and the inhabitants of the new town of Accra came to rely on British protection against Ashanti incursions, but the ability of the merchant companies to provide this security was limited. The British Crown dissolved the company in 1821, giving authority over British forts on the Gold Coast to Charles MacCarthy, governor of Sierra Leone. The British forts and Sierra Leone remained under common administration for the first half of the century. MacCarthy's mandate was to impose peace and to end the slave trade. He sought to do this by encouraging the coastal peoples to oppose Kumasi rule and by closing the great roads to the coast. Incidents and sporadic warfare continued, however. In 1823, the First Anglo Ashanti War broke out and lasted until 1831. From the Ashanti point of view, the British had failed to control the activities of their local coastal allies. MacCarthy's encouragement of coastal opposition to Ashanti and the subsequent 1824 British military attack further indicated to the Ashanti authorities that the Europeans, especially the British, did not respect Ashanti. Practically all of Western Africa consisted of slave societies, in which warfare to capture new slaves—and perhaps sell them to itinerant slave traders—was a well established economic, social, and political situation. The missionaries first of all targeted the slave trade, but they insisted that both the slave trade in the practice of traditional slavery were morally abhorrent. They organized to abolish the trade. The transoceanic slave ships were targeted by the Royal Navy, and the trade faded away. The abolition of slavery did not end the forced labor of children, however. The first missionaries to pre colonial Ghana, were a multiracial mixture of European, African, and Caribbean pietists employed by Switzerland's Basel Mission. The Basel Mission had tight budgets and depended on child labor for many routine operations. The children were students in the mission schools who split their time between general education, religious studies, and unpaid labor. The Basel Mission made it a priority to alleviate the harsh conditions of child labor imposed by slavery, and the debt bondage of their parents.

Алтын жағалаудағы британдық билік: отаршылдық дәуір

1830 жылы Лондон саудагерлері комитеті капитан Джордж Маклинды жергілікті саудагерлер кеңесінің президенті етіп таңдады. Оның ресми құзыреті шектеулі болғанымен, Маклиннің жетістіктері айтарлық болды. Мысалы, 1831 жылы ашантилермен бейбіт келісімге қол жеткізілді. Маклин сонымен қатар, теңіз жағалауындағы халықты бақылау үшін Кейп-Кост қаласында тұрақты сот отырысын өткізіп, бейбітшілікті бұзғандарды жазалады. 1830 мен 1843 жылдар аралығында Маклин Алтын жағалаудағы істерді басқарған кезде, ашантилермен ешқандай қақтығыс болған жоқ, ал сауда көлемі үш есеге артты. Маклиннің басшылығымен бірнеше жағалаудағы тайпалар өз еріктерімен британдықтардың қорғауына өтті. Хилл қорғалатын аумақтарға қатысты өкілеттіктері мен жауапкершілігін анықтауға кірісті. Ол бірнеше фанте және басқа да жергілікті басшылармен 1844 жылғы Бонд деп аталатын арнайы келісімге келді. Бұл құжат жергілікті басшыларды ауыр қылмыстарды британдық соттар қарауына беруге міндеттеді және кейінгі британдық отарлаудың құқықтық негізін қалады. Ашанти мен фанте арасындағы әскери қақтығыстар Алтын жағалаудағы британдық ықпалдың өсуіне әсер етті, себебі фанте мемлекеттері жағалаудағы ашантилердің әрекеттеріне алаңдап, 1844 жылы Фомена Адансиде британдықтарға африкалық соттардың сот билігін узурпациялауға мүмкіндік берген Бондқа қол қойды. Қосымша жағалаудағы мемлекеттер, сондай-ақ ішкі аймақтағы басқа мемлекеттер де ақырында Бондқа қол қойды, ал британдық ықпал қабылданды, нығайтылды және кеңейтілді. 1844 жылғы келісімге сәйкес, британдықтар жағалау аймақтарын қорғайтынын көрсетті, осылайша бейресми протекторат құрылды. Жергілікті одақтастарды қорғау және жағалау протекторатының істерін басқару жауапкершілігі артқан сайын, 1850 жылы Алтын жағалауды басқару Сьерра-Леонеден бөлінді. 1850 жылдан бастап жағалау аймақтары ағылшын бекіністерінің губернаторының бақылауына көшті, оған Атқарушы кеңес және Заң шығарушы кеңес көмектесті. Атқарушы кеңес – еуропалық лауазымды тұлғалардың шағын кеңесші органы, ол губернатордың мақұлдауымен заңдар мен салықтарды ұсынды. Заң шығарушы кеңеске Атқарушы кеңес мүшелері және бастапқыда британдық коммерциялық мүдделерден таңдалған бейресми мүшелер кірді. 1900 жылдан кейін үш бас және тағы үш африкалық Заң шығарушы кеңеске қосылды, бірақ ашанти және Солтүстік территориялардан африкалықтарды қосу көп уақыт өткен соң ғана жүзеге асты. 1852 жылдың сәуір айында жергілікті басшылар мен ақсақалдар Кейп-Кост қаласында жиналып, губернатормен салық жинау жолдары туралы кеңес өткізді. Губернатордың келісімімен басшылар кеңесі өзін заң шығарушы жиналыс ретінде құрды. Қаулыларын бекіткен кезде губернатор басшылар жиналысы протектораттың конституциялық механизмінің тұрақты бөлігі болуы керектігін көрсетті, бірақ жиналысқа заңдар қабылдауға немесе халықтың келісімінсіз салық салуға ешқандай нақты конституциялық өкілеттік берілмеді. 1863 жылы екінші ағылшын-ашанти соғысы басталды және 1864 жылға дейін жалғасты. 1872 жылы Голд-Костадағы британдық ықпал одан әрі артты, өйткені Ұлыбритания жағалаудағы голландтардың соңғы бекінісі – Эльмина қамалын сатып алды. Осылайша, жылдар бойы голландтарды өз одақтастары деп санаған ашантилер теңізге соңғы сауда жолын жоғалтты. Бұл шығынды болдырмау және осы посттан түсетін табыстың жалғасуын қамтамасыз ету үшін, ашантилер 1873 жылы жағалауға соңғы шабуыл жасады. Алғашқы табыстардан кейін олар жақсы жаттығудан өткен британдық әскерлеріне тап болды, олар оларды Пра өзенінен шегінуге мәжбүр етті. Кейіннен британдықтармен келісімге келу әрекеттері олардың әскерлерінің қолбасшысы генерал-майор сэр Гарнет Вулсли тарапынан қабылданбады. Британдықтар үлкен әскери күшпен ашантилерге басып кірді, бұл үшінші ағылшын-ашанти соғысын бастарды. 1874 жылдың қаңтарында 2500 британдық сарбаз және көптеген африкалық көмекшілер шабуыл жасады, нәтижесінде ашантилердің астанасы Кумаси басып алынып, өртелді. Жағалаудағы халықтар бұл оқиғаға ынтасыз болғанымен, халық арасында қарсылық болған жоқ. 1875 жылғы бейбіт келісімге сәйкес, ашантилер оңтүстік территорияларға кез келген құқықтан бас тартуға тиіс болды. Ашантилер Кумасиге баратын жолды сауда үшін ашық ұстауға міндеттелді. Осы кезден бастап ашантилердің күші бірте-бірте төмендеді. Конфедерация ыдырады, бағынышты территориялар бөлініп, қорғалатын аймақтар британдық билікке өтті. Бұл төртінші ағылшын-ашанти соғысы болды, ол 1894 жылдан 1896 жылға дейін жалғасты. 1896 жылы британдық әскер ашантилерге басып кірді және туған жердің Асантехенесі Премпех I-ді құлатты. Құлатылған ашанти басшысы Кумасидегі британдық резидентімен ауыстырылды. Әрбір ашанти мемлекеті жекелеген бірлік ретінде басқарылды және ақырында Алтын жағалау губернаторына жауапты болды. Ашанти колониясынан өзгеше, Солтүстік территориялар аннексияланбады. Алайда, Ашанти колониясы сияқты, олар Алтын жағалау губернаторына жауапты резидент комиссарының билігіне бағынды. Қазіргі Гананың шекаралары 1956 жылдың мамырында қалыптасты, осы кезде Британдық Мандатты Тоголанд халқы, Гананың қазіргі құрамына кіруі керек пе, жоқ па деген мәселе бойынша референдум өткізілді; Тоголанд конгресі 42% қарсы дауыс берді. Дауыс берудің 58% интеграцияны қолдады. Жергілікті басқару құрылымы дәстүрлі басқару үлгілеріне негізделген. Ауылдық кеңестер басшылар мен ақсақалдардан тұратын және жекелеген жергілікті жерлердің дереу қажеттіліктеріне, соның ішінде дәстүрлі құқық тәртібіне және жалпы әл-ауқатқа жауапты болды. Кеңестер құқық емес, келісім арқылы басқарды: басшылар басқарушы класс тарапынан таңдалғанымен, олар халықтары тарапынан қабылданғандықтан басқаруын жалғастырды. Британдық биліктер отарлық басқару үшін жанама басқару жүйесін қабылдады, онда дәстүрлі басшылар билігін сақтап, еуропалық басшыларынан нұсқау алды. Жанама басқару тиімді болды (еуропалық лауазымды тұлғалардың санын азайту арқылы), еуропалық билікке қарсылықты азайтып, құқық тәртібін сақтады. Теориялық тұрғыдан алғанда, орталықтандырылғанымен, жанама басқару практикада басшыларды шешімдер үшін халықтарына емес, Аккраға (астана) қарауға мәжбүр етті. Үкімет комиссарлары тарапынан құрмет, марапаттар мен рыцарлық ордендермен марапатталған көптеген басшылар өзін билеуші аристократия деп санады. 1925 жылы провинциялық басшылар кеңестері колонияның барлық үш территориясында құрылды, бұл басшыларға колониялық деңгейдегі функцияны беру мақсатында жасалды. 1927 жылғы Туысқандық әкімшілік жарлығы басшылар мен кеңестердің өкілеттіктерін және юрисдикция аймақтарын нақтылады және реттеді. 1935 жылғы Туысқандық биліктер жарлығы орталық отарлық үкімет пен жергілікті билік органдарын біртұтас басқару жүйесіне біріктірді. Жаңа туысқандық биліктер, губернатор тағайындаған, орталық үкіметтің провинциялық комиссарларының бақылауымен жергілікті басқарудың кең өкілеттіктеріне ие болды, олар өз саясаты орталық үкіметтің саясатына сәйкес келетініне көз жеткізді. Провинциялық кеңестер мен оларды күшейтуге бағытталған әрекеттер танымал болған жоқ. Британдық стандарттар бойынша, басшыларға жанама басқарудың тиімді құралдары болу үшін жеткілікті өкілеттік берілмеді. Кейбір ганалықтар реформалар басшылардың күшін арттыру арқылы жергілікті бастамашылық есебінен колония үкіметіне колония үкіметінің басқаруына қатысудың кез келген түріне қарай жылжудан қашуға мүмкіндік бергенін сенді. Жаңа егістер енгізілді. Енгізілген егістің нәтижесіндегі маңызды егіс – кофе. Какао 1879 жылы Тетте Куаши тарапынан Алтын жағалауға әкелінді. Какао ағаштарын өсіру және оларды өңдеу Алтын жағалаудың шығыс бөлігінде кеңінен қабылданды. Какао өндірісі Алтын жағалау экономикасының маңызды бөлігіне, кейін Гана экономикасының маңызды бөлігіне айналды. Т...

In 1830 a London committee of merchants chose Captain George Maclean to become president of a local council of merchants. Although his formal jurisdiction was limited, Maclean's achievements were substantial. For example, a peace treaty was arranged with the Ashanti in 1831. Maclean also supervised the coastal people by holding regular court in Cape Coast where he punished those found guilty of disturbing the peace. Between 1830 and 1843 while Maclean was in charge of affairs on the Gold Coast, no confrontations occurred with Ashanti, and the volume of trade reportedly increased threefold. Under Maclean's administration, several coastal tribes had submitted voluntarily to British protection. Hill proceeded to define the conditions and responsibilities of his jurisdiction over the protected areas. He negotiated a special treaty with a number of Fante and other local chiefs that became known as the Bond of 1844. This document obliged local leaders to submit serious crimes to British jurisdiction and laid the legal foundation for subsequent British colonization. Military confrontations between Ashanti and the Fante contributed to the growth of British influence on the Gold Coast, as the Fante states—concerned about Ashanti activities on the coast—signed the Bond of 1844 at Fomena Adansi, that allowed the British to usurp judicial authority from African courts. Additional coastal states as well as other states farther inland eventually signed the Bond, and British influence was accepted, strengthened, and expanded. Under the terms of the 1844 arrangement, the British gave the impression that they would protect the coastal areas; thus, an informal protectorate came into being. As responsibilities for defending local allies and managing the affairs of the coastal protectorate increased, the administration of the Gold Coast was separated from that of Sierra Leone in 1850. Beginning in 1850, the coastal regions increasingly came under control of the governor of the British fortresses, who was assisted by the Executive Council and the Legislative Council. The Executive Council was a small advisory body of European officials that recommended laws and voted taxes, subject to the governor's approval. The Legislative Council included the members of the Executive Council and unofficial members initially chosen from British commercial interests. After 1900 three chiefs and three other Africans were added to the Legislative Council, though the inclusion of Africans from Ashanti and the Northern Territories did not take place until much later. In April 1852, local chiefs and elders met at Cape Coast to consult with the governor on means of raising revenue. With the governor's approval, the council of chiefs constituted itself as a legislative assembly. In approving its resolutions, the governor indicated that the assembly of chiefs should become a permanent fixture of the protectorate's constitutional machinery, but the assembly was given no specific constitutional authority to pass laws or to levy taxes without the consent of the people. The Second Anglo Ashanti War broke out in 1863 and lasted until 1864. In 1872, British influence over the Gold Coast increased further when Britain purchased Elmina Castle, the last of the Dutch forts along the coast. The Ashanti, who for years had considered the Dutch at Elmina as their allies, thereby lost their last trade outlet to the sea. To prevent this loss and to ensure that revenue received from that post continued, the Ashanti staged their last invasion of the coast in 1873. After early successes, they finally came up against well trained British forces who compelled them to retreat beyond the Pra River. Later attempts to negotiate a settlement of the conflict with the British were rejected by the commander of their forces, Major General Sir Garnet Wolseley. The British invaded Ashanti with a sizable military force, initiating the Third Anglo Ashanti War. The attack, which was launched in January 1874 by 2,500 British soldiers and large numbers of African auxiliaries, resulted in the occupation and burning of Kumasi, the Ashanti capital. Though the coastal peoples were unenthusiastic about this development, there was no popular resistance. The subsequent peace treaty of 1875 required the Ashanti to renounce any claim to many southern territories. The Ashanti also had to keep the road to Kumasi open to trade. From this point on, Ashanti power steadily declined. The confederation slowly disintegrated as subject territories broke away and as protected regions defected to British rule. This became the Fourth Anglo Ashanti War which lasted from 1894 until 1896. In 1896, a British military force invaded Ashanti and overthrew the native Asantehene, Prempeh I. The deposed Ashanti leader was replaced by a British resident at Kumasi. Each Ashanti state was administered as a separate entity and was ultimately responsible to the governor of the Gold Coast. Unlike the Ashanti Colony, the Northern Territories were not annexed. However, like the Ashanti Colony they were placed under the authority of a resident commissioner who was responsible to the Governor of the Gold Coast. The borders of present day Ghana were realized in May 1956 when the people of the Volta region, known as British Mandated Togoland, a vote was made in a plebiscite on whether British Togoland should become part of modern Ghana; the Togoland Congress voted 42% against. 58% of votes opted for integration. The structure of local government had its roots in traditional patterns of government. Village councils of chiefs and elders were responsible for the immediate needs of individual localities, including traditional law and order and the general welfare. The councils ruled by consent rather than by right: though chosen by the ruling class, a chief continued to rule because he was accepted by his people. British authorities adopted a system of indirect rule for colonial administration, wherein traditional chiefs maintained power but took instructions from their European supervisors. Indirect rule was cost effective (by reducing the number of European officials needed), minimized local opposition to European rule, and guaranteed law and order. Though theoretically decentralizing, indirect rule in practice caused chiefs to look to Accra (the capital) rather than to their people for decisions. Many chiefs, who were rewarded with honors, decorations, and knighthood by government commissioners, came to regard themselves as a ruling aristocracy. In 1925 provincial councils of chiefs were established in all three territories of the colony, partly to give the chiefs a colony wide function. The 1927 Native Administration Ordinance clarified and regulated the powers and areas of jurisdiction of chiefs and councils. In 1935 the Native Authorities Ordinance combined the central colonial government and the local authorities into a single governing system. New native authorities, appointed by the governor, were given wide powers of local government under the supervision of the central government's provincial commissioners, who made sure that their policies would be those of the central government. The provincial councils and moves to strengthen them were not popular. Even by British standards, the chiefs were not given enough power to be effective instruments of indirect rule. Some Ghanaians believed that the reforms, by increasing the power of the chiefs at the expense of local initiative, permitted the colonial government to avoid movement toward any form of popular participation in the colony's government. New crops were introduced. A leading crop that was the result of an introduced crop was coffee. Cocoa had been introduced to the Gold Coast in 1879 by Tetteh Quashie. Cocoa tree raising and farming became widely accepted in the eastern part of the Gold Coast. Cacao production became a major part of the economy of the Gold coast and later a major part of Ghana's economy. The colony's earnings increased further from the export of timber and gold. Revenue from export of the colony's natural resources financed internal improvements in infrastructure and social services. The foundation of an educational system more advanced than any other else in West Africa also resulted from mineral export revenue. Within the first six weeks of his governorship, he presented a ten year development programme to the Legislative Council. Guggisberg also set a goal of filling half of the colony's technical positions with Africans as soon as they could be trained. His programme has been described as the most ambitious ever proposed in West Africa up to that time. Their war service and veterans' associations had broadened their horizons, making it difficult for them to return to the humble and circumscribed positions set aside for Africans by the colonial authorities. This meant that, in 1950, 43.6% of the school age children in the Gold Coast colony were attending school. The development of national consciousness accelerated quickly in the post World War II era, when, in addition to ex servicemen, a substantial group of urban African workers and traders emerged to lend mass support to the aspirations of a small educated minority.

Ганадағы ұлтшылдықтың алғашқы көріністері

XIX ғасырдың соңына қарай білімді африкалықтардың саны артып, кеңес мүшелерін тағайындау арқылы биліктің басым бөлігін губернатордың қолына беретін қасақана саяси жүйені қабылдауға келмейтін жағдайға жетті. 1890 жылдары білімді жағалау элитасының өкілдері жерді иелену құқығына қауіп төндіретін жер заңына қарсы наразылық білдіру үшін «Аборигендер құқығын қорғау қоғамы» деп ұйымдасты. Ұлттық конгресс Британдық Батыс Африка үшін кең ауқымды реформалар мен жаңарулар талап етті. Делегация Лондонда қабылдамаса да (ол тек шағын топтың мүддесін қорғайды деген сылтаумен), оның әрекеттері елдегі африкалық элитаның қолдауын тудырды. Осы ұлтшылдар губернатордың кеңес мүшелерін тағайындау жүйесіне қарсы шығып, сайланған өкілдік құруды талап етсе де, британдық тәжге адал екендерін және африкалықтарға британдық саяси және әлеуметтік тәжірибені таратуды көздегендерін мәлімдеді. Олардың қатарында Africanus Horton, жазушы John Mensah Sarbah және S. R. B. Attah Ahoma болды. Осындай адамдар ұлтшыл қозғалысқа 1940 жылдардың соңына дейін сақталатын ерекше элиталық сипат берді. Бұл кеңестер өз кезегінде заң шығарушы кеңестің ресми емес мүшелері ретінде алты басшыны сайлады, бірақ кеңесте британдық көпшілік сақталды және оның өкілеттіктері тек кеңес берумен шектелді. Мысалы, ол африкалықтарға орталық үкіметте шектеулі дауыс беру мүмкіндігін берді, бірақ басшыларды тағайындау құқығын шектеу арқылы басшылар мен білімді азаматтары арасында шиеленіс тудырды. Зиялы қауым өкілдерінің пікірінше, басшылар британдық қолдауға ие болғандықтан, провинциялық кеңестерді толығымен үкімет бақылауына беруге келісім берді. Кеңейтілген өкілдік талабының нәтижесінде 1943 жылы Атқарушы кеңеске тағы екі бейресми африкалық мүше қосылды. Алайда, Заңнамалық кеңестегі өзгерістер Лондондағы саяси ахуалдың өзгеруін күтуге мәжбүр болды, бұл тек Ұлыбританияның Еңбек партиясы үкіметі билікке келгеннен кейін ғана мүмкін болды. Заңнамалық кеңес енді алты ресми мүшеден, алты тағайындалған мүшеден және он сегіз сайланған мүшеден тұрады, бірақ кеңестің өкілеттіктері кеңес берумен шектелді. Барлық атқарушы билік губернатордың қолында қалды. 1946 жылғы конституция алғаш рет Ашанти өкілдерін кеңеске қабылдады. Бірақ, Еңбек партиясы билікте болған кезде де, британдықтар колонияларды өзінің құлдыраған экономикасын нығайту үшін қажетті шикізат көзі ретінде қарастыра берді. Африкалықтардың нақты билігіне ие болуына бағытталған өзгерістер британдық басшылар үшін 1948 жылдың басында Аккрада және басқа қалалардағы бұрынғы әскери қызметшілердің зейнетақысы, отарлаушылардың экономикадағы үстемдігі, тұрғын үй тапшылығы және басқа да экономикалық және саяси мәселелерге байланысты туған тәртіпсіздіктерден кейін ғана маңызды болды. Сондықтан, конституция маңызды кезең ретінде қуанышпен қарсы алынса да, көп ұзамай қиындықтарға тап болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, британдықтардың шетелдегі экспедицияларында қызмет еткен Голд-Кост ардагерлері жұмыссыздық, инфляция, қара нарық және тауар тапшылығына ұшыраған елге оралды. Олар, қала тұрғындарымен бірге, бұзғыш әрекеттерге дайын наразылықтың ядросын құрады. Оларға қазір эпидемияны бақылау үшін ауру какао ағаштарын кесуді талап ететін қатаң үкіметтік шараларға наразы болған фермерлер және соғыс аяқталғаннан кейін экономикалық жақсарулар болмағандықтан, көптеген басқа адамдар қосылды. Олар отаршылдық әкімшілікке қарсы болса да, UGCC мүшелері түбегейлі немесе революциялық өзгерістерді іздеген жоқ. UGCC-ге деген халықтың наразылығы 1948 жылдың 28 ақпанында Аккрада өткен экс-әскерилер одағы ұйымдастырған экс-әскерилердің демонстрациясы түрінде көрінді. Демонстранттарды тарату үшін полиция оларға оқ атып, үш бұрынғы әскери қызметшіні өлтіріп, алпысын жарақаттады. Аккрада атысқа қарсы бес күндік тәртіпсіздік болды, ал тәртіпсіздікшілер еуропалықтар мен сириялықтардың дүкендеріне кіріп, тонады. Кумасиде және Алтын жағалаудың басқа қалаларында да тәртіпсіздіктер орын алды. Ұлы алтылық, соның ішінде Нкрума да, британдық билік 1948 жылдың 12 наурызынан 12 сәуіріне дейін түрмеде отырды. Кваме Нкрума 1949 жылы Пасхалық конвенция кезінде UGCC-мен ашық түрде бөлініп, 1949 жылдың 12 маусымында өзінің Конвенциялық халық партиясын (CPP) құрды. UGCC-мен қысқа мерзімде қызмет еткеннен кейін, АҚШ және Ұлыбританияда білім алған Нкрума UGCC-нің Голд-Кост колониясының мәселелерін шешуге бағытталған әрекеттерінің әлсіздігіне наразы болып, ұйымнан шықты және британдық отаршылдық билікпен келісімді жаңа отаршылдық конституцияны келісуге тырысты. Саяси белсенді халықтың көп бөлігін бұрынғы әскери қызметшілер, сауатты адамдар, журналистер және бастауыш мектеп мұғалімдері құрады, олардың барлығы демократияның популистік ұғымдарына қызығушылық танытқан. Білімсіз, бірақ қалалық өнеркәсіп жұмысшыларының саны да қолдау топтарының құрамына кірді. 1949 жылдың маусымына қарай Нкруманың үлкен жақтастары болды. Жаңа конституция үлкен қадам болғанымен, ол CPP-ның толық тәуелсіздік талабына жетпейді. Атқарушы билік британдықтардың қолында қалды, ал заң шығарушы орган дәстүршіл мүдделердің бақылауын қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл оны көшбасшы және халықтың сүйіктісі ретінде бекітті, жақтастардың қолдауын күшейтті және 1951 жылдың 5-10 ақпаны аралығында жаңа конституция бойынша Заңнамалық жиналысқа алғашқы сайлау өткенде, Нкрума (әлі түрмеде отырған) бір мандатты жеңіп алды, ал CPP жиналыстағы 38 сайланған орынның 34-ін жеңіп, дауыс берушілердің үштен екісінің қолдауын алды. Нкрума 1951 жылдың 11 ақпанында түрмеден босатылды, ал ертесіне күні үкімет құруға шақырылды. Нкруманың алғашқы мерзімінің бастауы британдық губернатормен ынтымақтастықпен белгіленді. Келесі жылдарда үкімет толыққанды парламенттік жүйеге айналды. Бұл өзгерістерге көбінесе дәстүршіл африкалық топтар қарсы болды, бірақ тәуелсіздікке деген халықтың қолдауына байланысты қарсылық нәтижесіз болды. Заңнамалық жиналыстың мүшелерінің саны артты және барлық мүшелер тең, бір мандатты сайлау округтерінен тікелей сайланды. Қорғаныс және сыртқы саясат ғана губернатордың қолында қалды, ал сайланған жиналыс колонияның ішкі істерінің барлық дерлік мәселелерін бақылауға алды. NLM федеративтік үкімет формасын жақтады, аймақтардың өкілеттіктерін арттыруды талап етті. NLM басшылары CPP-ны диктаторлық бейімділіктері үшін сынады. Жаңа партия тағы бір аймақтық топ, Солтүстік халық партиясымен ынтымақтастықта жұмыс істеді. Осы екі аймақтық партия жаңа конституция бойынша талқылаудан шыққанда, CPP Лондон бұл біртілдікті колонияның келесі кезеңге дайын емес деген белгі ретінде қарастыруы мүмкін деп қорқыды. 1956 жылдың 11 мамырында британдықтар жаңа заң шығарушы органның «ақылға қонымды» көпшілігінің сұрауы бойынша тәуелсіздік беруге келісті. 1956 жылдың 17 шілдесінде жаңа сайлау өтті. Қызықты бәсекеде CPP дауыс берушілердің 57 пайызын жеңіп алды, бірақ оппозицияның фрагментациясы CPP-ға оңтүстіктегі барлық орындарды, сондай-ақ Ашанти, Солтүстік территориялар мен Транс-Вольта аймағындағы жетістіктерді жеңіп алып, 104 орынның 72-сін жеңіп алуға мүмкіндік берді. Бұрынғы неміс колониясының батыс бөлігі, британдық сенімділік 1919 жылдан бері Голд-Костқа қосылған және оның парламентінде өкілдік етілген. Басым этникалық топ, Эве халқы, екі Того арасында бөлінген. Британдық Того халқының көпшілігі (58%) бірігуге дауыс берді, ал аймақ Ашанти және Дагбонға қосылды. Алайда, британдық Тогодағы Эве халқынан (42%) бірігуге қарсы дауыс болды. Африкалық мәдениеттің кейбір жағдайларда теріске шығарылуы да болды. Кейбір сыртқы күштер де...

By the late 19th century, a growing number of educated Africans increasingly found unacceptable an arbitrary political system that placed almost all power in the hands of the governor through his appointment of council members. In the 1890s, some members of the educated coastal elite organized themselves into the Aborigines' Rights Protection Society to protest a land bill that threatened traditional land tenure. The National Congress demanded a wide range of reforms and innovations for British West Africa. Though the delegation was not received in London (on the grounds that it represented only the interests of a small group), its actions aroused considerable support among the African elite at home. Notwithstanding their call for elected representation as opposed to a system whereby the governor appointed council members, these nationalists insisted that they were loyal to the British Crown and that they merely sought an extension of British political and social practices to Africans. Notable leaders included Africanus Horton, the writer John Mensah Sarbah, and S. R. B. Attah Ahoma. Such men gave the nationalist movement a distinctly elitist flavour that was to last until the late 1940s. These councils in turn elected six chiefs as unofficial members of the Legislative Council, which however had an inbuilt British majority and whose powers were in any case purely advisory. For example, he provided Africans with a limited voice in the central government; yet, by limiting nominations to chiefs, he drove a wedge between chiefs and their educated subjects. The intellectuals believed that the chiefs, in return for British support, had allowed the provincial councils to fall completely under control of the government. As a result of the call for broader representation, two more unofficial African members were added to the Executive Council in 1943. Changes in the Legislative Council, however, had to await a different political climate in London, which came about only with the postwar election of a British Labour Party government. The Legislative Council was now composed of six ex officio members, six nominated members, and eighteen elected members, however the Legislative Council continued to have purely advisory powers – all executive power remained with the governor. The 1946 constitution also admitted representatives from Ashanti into the council for the first time. Even with a Labour Party government in power, however, the British continued to view the colonies as a source of raw materials that were needed to strengthen their crippled economy. Change that would place real power in African hands was not a priority among British leaders until after rioting and looting in Accra and other towns and cities in early 1948 over issues of pensions for ex servicemen, the dominant role of settler colonists in the economy, the shortage of housing, and other economic and political grievances. Hence, the constitution, although greeted with enthusiasm as a significant milestone, soon encountered trouble. World War II had just ended, and many Gold Coast veterans who had served in British overseas expeditions returned to a country beset with shortages, inflation, unemployment, and black market practices. There veterans, along with discontented urban elements, formed a nucleus of malcontents ripe for disruptive action. They were now joined by farmers, who resented drastic governmental measures required to cut out diseased cacao trees in order to control an epidemic, and by many others who were unhappy that the end of the war had not been followed by economic improvements. Though they opposed the colonial administration, UGCC members did not seek drastic or revolutionary change. Public dissatisfaction with the UGCC expressed itself on February 28, 1948, as a demonstration of ex servicemen organized by the ex serviceman's union paraded through Accra. To disperse the demonstrators, police fired on them killing three ex servicemen and wounding sixty. Five days of violent disorder followed in Accra in response to the shooting and rioters broke into and looted the shops owned by Europeans and Syrians. Rioting also broke out in Kumasi and other towns across the Gold Coast. The Big Six including Nkrumah were imprisoned by the British authorities from 12 March to 12 April 1948. Kwame Nkrumah broke with the UGCC publicly during its Easter Convention in 1949, and created his Convention People's Party (CPP) on 12 June 1949. After his brief tenure with the UGCC, the US and British educated Nkrumah broke with the organization over his frustration at the UGCC's weak attempts to solve the problems of the Gold Coast colony by negotiating another new conciliatory colonial constitution with the British colonial authority. The politicized population consisted largely of ex servicemen, literate persons, journalists, and elementary school teachers, all of whom had developed a taste for populist conceptions of democracy. A growing number of uneducated but urbanized industrial workers also formed part of the support group. By June 1949, Nkrumah had a mass following. Although it was an enormous step forward, the new constitution still fell far short of the CPP's call for full self government. Executive power remained in British hands, and the legislature was tailored to permit control by traditionalist interests. This merely established him as a leader and hero, building popular support, and when the first elections were held for the Legislative Assembly under the new constitution from February 5–10, 1951, Nkrumah (still in jail) won a seat, and the CPP won a two thirds majority of votes cast winning 34 of the 38 elected seats in the Assembly. Nkrumah was released from jail on 11 February 1951, and the following day accepted an invitation to form a government. The start of Nkrumah's first term was marked by cooperation with the British governor. During the next few years, the government was gradually transformed into a full parliamentary system. The changes were opposed by the more traditionalist African elements, though opposition proved ineffective in the face of popular support for independence at an early date. The Legislative Assembly increased in size, and all members were chosen by direct election from equal, single member constituencies. Only defence and foreign policy remained in the hands of the Governor; the elected assembly was given control of virtually all internal affairs of the Colony. The NLM advocated a federal form of government, with increased powers for the various regions. NLM leaders criticized the CPP for perceived dictatorial tendencies. The new party worked in cooperation with another regionalist group, the Northern People's Party. When these two regional parties walked out of discussions on a new constitution, the CPP feared that London might consider such disunity an indication that the colony was not yet ready for the next phase of self government. On 11 May 1956 the British agreed to grant independence if so requested by a 'reasonable' majority of the new legislature. New elections were held on 17 July 1956. In keenly contested elections, the CPP won 57 percent of the votes cast, but the fragmentation of the opposition gave the CPP every seat in the south as well as enough seats in Ashanti, the Northern Territories, and the Trans Volta Region to hold a two thirds majority by winning 72 of the 104 seats. The British trusteeship, the western portion of the former German colony, had been linked to the Gold Coast since 1919 and was represented in its parliament. The dominant ethnic group, the Ewe people, were divided between the two Togos. A majority (58%) of British Togoland inhabitants voted in favour of union, and the area was absorbed into Ashantiland and Dagbon. There was, however, vocal opposition to the incorporation from the Ewe people (42%) in British Togoland. There was also the rejection of African culture to some extent. Some external forces also contributed to this feeling. African Americans such as W. E. B. Du Bois and Marcus Garvey (Afro Jamaican) raised strong Pan African conscience. Sir Alan Burns' constitution of 1946 established a new legislative council consisting of the Governor as the President, 6 government officials, 6 nominated members and 18 elected members. Their aim was independence for Ghana. They rejected the Burns constitution amendment of a number of its clauses. It also granted a voice to chiefs and their tribal councils by providing for the creation of regional assemblies. No bill amending the entrenched clauses of the constitution or affecting the powers of the regional bodies or the privileges of the chiefs could become law except by a two thirds vote of the National Assembly and by simple majority approval in two thirds of the regional assemblies. When local CPP supporters gained control of enough regional assemblies, however, the Nkrumah government promptly secured passage of an act removing the special entrenchment protection clause in the constitution, a step that left the National Assembly with the power to effect any constitutional change the CPP deemed necessary. There was a major expansion of schooling and modernizing projects such as the new industrial city at Tema. Favored projects by Nkrumah included new organizations such as the Young Pioneers, for young people, and the Builder's Brigades for mechanization of agriculture. There were uniforms, parades, new patriotic songs, and the presentation of an ideal citizenship in which all citizens learned that there their primary duty was to the state.

Тәуелсіздік

1956 жылғы 3 тамызда жаңа ассамблея үкіметке Британдық достастықта тәуелсіздік сұрауға уәкілеттік беру туралы қаулы қабылдады. 1956 жылғы 18 қыркүйекте британдықтар Алтын жағалау, Ашанти, Солтүстік территориялар және Британдық Тоголанды біріктіріп, Гана атымен Британдық достастық елдерінің құрамында тәуелсіз мемлекетке айналатынын жариялады. Бұл оқиға 1844 жылғы келісімнің 113 жылдығына орай 1957 жылғы 6 наурызда болды. Кваме Нкрума премьер-министр ретінде қалды, ал Елизавета II мемлекет басшысы болды, оның өкілі Гананың генерал-губернаторы сэр Чарльз Нобл Арден Кларк тағайындалды. Гана 1960 жылға дейін конституциялық монархия және парламенттік демократия болып қала берді, содан кейін ұлттық референдум нәтижесінде Республика болып жарияланды. 1959–1964 жылдарға арналған екінші даму жоспары кеңестік үлгіде жасалды және мемлекеттік қызметтерді кеңейтуден ауысып, негізгі салаларда өнімділікті арттыруға бағытталды. Нкрума отаршылдықтың адамгершілікті бұрмалап, бәсекелестікке, жекешілікке және буржуазиялық көзқарасқа ұрындырғанына сенді, осы кемшіліктерді жою қажеттігін айтты. Әлемдік какао бағасы төмендеді, бюджеттер қысқартылды және жұмысшылар неоколониализмді жеңу үшін күшті еңбек етуге шақырылды. Нкрума еңбек одақтарының тәуелсіздігін шектеді және ереуілдерге жауап ретінде алдын ала ұстау туралы заңды қолданды. Ішкі саясатта Нкрума өнеркәсіп пен байланыстың қарқынды жаңғыртуын қажет деп есептеді және бұл жұмыс күшін толығымен африкалықтандыру және білім беру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін екенін мәлімдеді. 1959–1964 жылдары орта білім беру мектептерін кеңейту, сондай-ақ кәсіптік білім беру бағдарламаларын және жоғары білім беруді дамытуға басымдық берілді. Алайда, Нкруманың пікірінше, бұл ішкі мақсатқа батыс империалистермен келісімге келуі мүмкін оппозициялық партиялар мен дәстүрлі басшылар сияқты реакциялық саясаткерлер кедергі келтірмесе, оңайырақ қол жеткізіледі. Шындығында, жаулар кез келген жерде болуы мүмкін еді және наразылыққа жол берілмеді. Нкруманың үкіметі 1957 жылғы Шығару туралы заңды, 1958, 1959 және 1962 жылғы Қамау туралы заңдарды қабылдады, КПК-ның қарсыластарын парламенттік қысымға ұшыратты, партияны мемлекеттің жалғыз саяси ұйымы деп мойындады, ел жастарын идеологиялық тәрбиелеу үшін «Жас пионерлер» қозғалысын құрды және партияның мемлекеттік қызметке бақылауын жүзеге асырды. Гананың Африканы отаршылдықтан және неоколониалистік үстемдіктен азат етудегі жетекші рөлін ойнауы үшін жол салу жобаларына, ересектер мен балаларды жаппай оқытуға, денсаулық сақтауға, сондай-ақ Акосомбо тоғанының құрылысына жұмсалған мемлекеттік қаражат маңызды болды.

On 3 August 1956, the new assembly passed a motion authorizing the government to request independence within the British Commonwealth. On 18 September 1956 the British set 6 March 1957, the 113th anniversary of the Bond of 1844, as the date that the Gold Coast, Ashanti, the Northern Territories and British Togoland would together become a unified, independent country within the British Commonwealth of Nations under the name Ghana. Kwame Nkrumah continued as prime minister, and Queen Elizabeth II as head of state, represented by the Governor General of Ghana, Sir Charles Noble Arden Clarke. Ghana remained a constitutional monarchy and parliamentary democracy until 1960, when after a national referendum, Ghana was declared a Republic. The Second Development Plan of 1959–1964 followed the Soviet model, and shifted away from expanding state services toward raising productivity in the key sectors. Nkrumah believed that colonialism had twisted personalities, imposing a competitive, individualistic and bourgeois mentality that had to be eliminated. Worldwide cocoa prices began to fall, budgets were cut, and workers were called upon for more and more self sacrifice to overcome neocolonialism. Nkrumah drastically curtailed the independence of the labor unions, and when strikes resulted he cracked down through the Preventive Detention Act. On the domestic front, Nkrumah believed that rapid modernization of industries and communications was necessary and that it could be achieved if the workforce were completely Africanized and educated. Expansion of secondary schools became a high priority in 1959–1964, along with expansion of vocational programs and higher education. Even more important, however, Nkrumah believed that this domestic goal could be achieved faster if it were not hindered by reactionary politicians—elites in the opposition parties and traditional chiefs—who might compromise with Western imperialists. Indeed, the enemies could be anywhere and dissent was not tolerated. Nkrumah's regime enacted the Deportation Act of 1957, the Detention Acts of 1958, 1959 and 1962, and carried out parliamentary intimidation of CPP opponents, the recognition of his party as the sole political organization of the state, the creation of the Young Pioneer Movement for the ideological education of the nation's youth, and the party's control of the civil service. Government expenditure on road building projects, mass education of adults and children, and health services, as well as the construction of the Akosombo Dam, were all important if Ghana were to play its leading role in Africa's liberation from colonial and neo colonial domination.

Пан-африкалық арман

Пан-африкалық қозғалыс африкалық текті адамдардың бірлігін және Африкада капиталистік кәсіпорындардың пайдасына пайдаланылған жұмысшылардың өмірін жақсартуды көздеді. Нкруманың сөзіне қарағанда, оның үкіметі – тәуелсіздік алған алғашқы қара Африка мемлекеті ретінде континенттегі капиталистік мүдделерге қарсы күресте маңызды рөл атқаруға тиіс болған. Оның айтуынша, «Гананың тәуелсіздігі Африканың толық азаттығымен байланысты болмаса, мәні болмайды». Оның Африкаға деген арманы – Манчестер конференциясында білдірілген пан-африкалық арманның жалғасы еді. Бастапқы стратегия – Африкада революциялық саяси қозғалыстарды қолдау болды. ЦРУ-дың мәліметінше, Нкруманың үкіметі 1964 жылдан бастап Қытай Коммунистік үкіметінің көмегімен Ганадағы социалистік партизандарға қаржы және оқу берген. Бірнеше жүз адам Нкруманың Африка істері бюросы ұйымдастырған оқу курстарынан өтіп, Родезия, Ангола, Мозамбик, Нигер және Конго сияқты елдерге жіберілді. Саяси тұрғыдан Нкрума Гана, Гвинея және Мали одағы Африка Құрама Штаттарын құруға психологиялық және саяси серпін береді деп сенді. Нкрума Ганаға аз көңіл бөлгені үшін немесе сыртқы бағдарламаларды қолдауға ұлттық ресурстарды ысырап еткені үшін сынға ұшырағанда, ол қарсыластарын көрегендіксіздікпен айыптады. 1961 жылы қалалық жұмысшылар үкімет шараларына қарсы наразылық акциясын бастады, ол сол жылы болған көптеген халық наразылықтарының ең ауырсы - ереуіл болды. Нкруманың үкімет пен партиядағы сыбайлас жемқорлықты тоқтату туралы талаптары халықтың ұлттық үкіметке деген сенімін одан әрі әлсіретті. Үкіметтік маркетингтік кеңес какао фермерлеріне төлейтін бағаның төмендеуі Нкруманың басты қарсыласы болған халықтың бір бөлігінде наразылық тудырды. Нкрума оны қысқа мерзімге ҚХП бас хатшысы етіп тағайындады. Кейін Адамфио президенттік істер жөніндегі мемлекеттік министр болып тағайындалды, ол Флагстафф Хаусында президент штабындағы ең маңызды лауазым болды және бірте-бірте ҚХП мен үкімет үшін шешім қабылдаудың және әкімшілік жұмыстың орталығына айналды. Басқа бір көшбасшы, Джон Теттега, Кәсіподақтар Конгресінің жетекшісі, дербес базаға ие болғандай көрінді. Алайда, президенттен басқа оларға ешқандай өкілеттік берілмегені анықталды. Бірақ 1961 жылға қарай Адамфио бастаған КПК жас және радикалды мүшелері Гбедема сияқты КПК-ның алғашқы көшбасшыларынан басымдық алды. 1962 жылдың тамызында Нкруманың өміріне жасалған бомбалық шабуылдан кейін Адамфио, Ако Аджеи (сол кездегі сыртқы істер министрі) және Кофи Краббе (барлығы КПК мүшелері) алдын ала ұстау туралы заң бойынша түрмеге қамалды. Айыпталушылар мемлекеттік қауіпсіздік жөніндегі үш судьялық сот алдында сотқа тартылды, оған бас судья сэр Арку Корсах төрағалық етті. Сот айыпталушыларды кінәсіз деп тапқаннан кейін Нкрума Корсаны жұмыстан босату үшін конституциялық құқығын пайдаланды. Содан кейін Нкрума парламенттен Адамфио мен оның серіктестерін қайта соттауға рұқсат беру үшін дауыс алды. Нкрума таңдаған қазылар алқасы бар жаңа сот барлық айыпталушыларды кінәлі деп танып, өлім жазасына кесті. Алайда бұл жазалар жиырма жылдық түрме жазасына ауыстырылды. Сыбайлас жемқорлықтың зиянды салдары зор болды. Ол ақшаны белсенді экономикадан алып, оны саяси партияларға, сондай-ақ Нкруманың достары мен отбасыларына берді, экономикалық өсуге кедергі келтірді. Өсуді іске асыру үшін құрылған жаңа мемлекеттік компаниялар меценаттық пен қаржылық сыбайлас жемқорлықтың құралына айналды; мемлекеттік қызметкерлер жалақыларын екі есеге арттырды, ал саясаткерлер қолдаушылар сатып алды. Саяси тұрғыдан алғанда, биліктегі партиядағы және Нкруманың жеке қаржысындағы сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар мен фактілер оның режимінің заңдылығын әлсіретті және Гана социализмі кезінде халықтың әл-ауқатын сақтау үшін қажетті идеологиялық міндеттемелерді күрт төмендетті. Саяси ғалым Герберт Х. Верлин экономикалық апаттың өршуін зерттеді: Нкрума Ганадан ауыр төлем балансы мәселесімен кетті. Тәуелсіздік алған кезде 500 миллион доллардан астам валюталық резерв қорымен бастаған Гана 1966 жылға қарай 800 миллион доллардан астам мемлекеттік сыртқы қарызға ие болды, экономика үшін қажетті қосалқы бөлшектер мен шикізаттарды сатып алуға шетелдік валюта болған жоқ. Инфляция өршіп, 1964-1965 жылдары баға деңгейі 30%-ға өсті, сонымен қатар жұмыссыздық та өте ауыр болды. 1955 жылдан 1962 жылға дейін Гананың ЖҰІ жылдық орташа есеп бойынша шамамен 5%-ға өсті, бірақ 1965 жылға қарай өсім іс жүзінде тоқтады. Гананың халық өсімінің жылдық шамамен 2,6%-ды құрағанын ескерсек, экономикасы айқын түрде төмендеп бара жатқан еді. 1960 жылдан 1966 жылға дейін жан басына шаққандағы тұтыну 15%-ға төмендесе, ең төмен жалақы алатын адамның нақты жалақысы осы кезеңде 45%-ға төмендеді. 1964 жылдың басында, сот билігінен болашақ шақырулардың алдын алу және тағы бір ұлттық референдумнан кейін Нкрума кез келген судьяны жұмыстан босатуға рұқсат беретін конституциялық түзетуге қол жеткізді. Гана ресми түрде бір партиялық мемлекетке айналды және парламент актісі президенттікке бір ғана үміткер болатынын қамтамасыз етті. Басқа партиялар бұрыннан-ақ тыйым салынғандықтан, КПК емес үміткерлер 1965 жылдың маусымында өтетін жалпы сайлауда партия тізіміне қарсы шығуға келмеді. Нкрума ел президенті болып қайта сайланғаннан бір жыл өткен соң, 1966 жылдың 24 ақпанында Ұлттық Азаттық Кеңесінің (ҰАК) мүшелері КПК үкіметін әскери төңкерілгеннен құлатты. Ол кезде Нкрума Қытайда болды. Ол Гвинеяда саяси баспана алды, онда 1972 жылы қайтыс болғанға дейін қалды.

The pan Africanist movement sought unity among people of African descent and also improvement in the lives of workers who, it was alleged, had been exploited by capitalist enterprises in Africa. According to Nkrumah, his government, which represented the first black African nation to win Independence, had an important role to play in the struggle against capitalist interests on the continent. As he put it, "the independence of Ghana would be meaningless unless it was tied to the total liberation of Africa." His dream for Africa was a continuation of the pan Africanist dream as expressed at the Manchester conference. The initial strategy was to encourage revolutionary political movements in Africa. The CIA believed that Nkrumah's government provided money and training for pro socialist guerrillas in Ghana, aided after 1964 by the Chinese Communist government. Several hundred trainees passed through this program, administered by Nkrumah's Bureau of African Affairs, and were sent on to countries such as Rhodesia, Angola, Mozambique, Niger and Congo. Politically, Nkrumah believed that a Ghana, Guinea, and Mali union would serve as the psychological and political impetus for the formation of a United States of Africa. When Nkrumah was criticized for paying little attention to Ghana or for wasting national resources in supporting external programmes, he reversed the argument and accused his opponents of being short sighted. Urban workers began a protest strike, the most serious of a number of public outcries against government measures during 1961. Nkrumah's public demands for an end to corruption in the government and the party further undermined popular faith in the national government. A drop in the price paid to cocoa farmers by the government marketing board aroused resentment among a segment of the population that had always been Nkrumah's major opponent. Nkrumah had made him general secretary of the CPP for a brief time. Later, Adamafio was appointed minister of state for presidential affairs, the most important post in the president's staff at Flagstaff House, which gradually became the centre for all decision making and much of the real administrative machinery for both the CPP and the government. The other leader with an apparently autonomous base was John Tettegah, leader of the Trade Union Congress. Neither, however, proved to have any power other than that granted to them by the president. By 1961, however, the young and more radical members of the CPP leadership, led by Adamafio, had gained ascendancy over the original CPP leaders like Gbedemah. After a bomb attempt on Nkrumah's life in August 1962, Adamafio, Ako Adjei (then minister of foreign affairs), and Cofie Crabbe (all members of the CPP) were jailed under the Preventive Detention Act. The accused were brought to trial before the three judge court for state security, headed by the chief justice, Sir Arku Korsah. When the court acquitted the accused, Nkrumah used his constitutional prerogative to dismiss Korsah. Nkrumah then obtained a vote from the parliament that allowed retrial of Adamafio and his associates. A new court, with a jury chosen by Nkrumah, found all the accused guilty and sentenced them to death. These sentences, however, were commuted to twenty years' imprisonment. Corruption had highly deleterious effects. It removed money from the active economy and put it in the hands of the political parties, and Nkrumah's friends and family, so it became an obstacle to economic growth. The new state companies that had been formed to implement growth became instruments of patronage and financial corruption; civil servants doubled their salaries and politicians purchase supporters. Politically, allegations and instances of corruption in the ruling party, and in Nkrumah's personal finances, undermined the very legitimacy of his regime and sharply decreased the ideological commitment needed to maintain the public welfare under Ghanaian socialism. Political scientist Herbert H. Werlin Has examined the mounting economic disaster:
Nkrumah left Ghana with a serious balance of payments problem. Beginning with a substantial foreign reserve fund of over $500 million at the time of independence, Ghana, by 1966, had a public external debt of over $800 million there was no foreign exchange to buy the spare parts and raw materials required for the economy. While inflation was rampant, causing the price level to rise by 30 per cent in 1964–65, unemployment was also serious Whereas between 1955 and 1962 Ghana's GNP increased at an average annual rate of nearly 5 per cent, there was practically no growth at all by 1965 Since Ghana's estimated annual rate of population growth was 2.6 per cent, his economy was obviously retrogressing. While personal per capita consumption declined by some 15 per cent between 1960 and 1966, the real wage income of the minimum wage earner declined by some 45 per cent during this period. In early 1964, in order to prevent future challenges from the judiciary and after another national referendum, Nkrumah obtained a constitutional amendment allowing him to dismiss any judge. Ghana officially became a one party state and an act of parliament ensured that there would be only one candidate for president. Other parties having already been outlawed, no non CPP candidates came forward to challenge the party slate in the general elections announced for June 1965. Nkrumah had been re elected president of the country for less than a year when members of the National Liberation Council (NLC) overthrew the CPP government in a military coup on 24 February 1966. At the time, Nkrumah was in China. He took up asylum in Guinea, where he remained until he died in 1972.

1966 жылдан бастап

1966 жылғы әскери төңкеріс басшылары өздерінің билікті басып алуын CPP әкімшілігінің зұлсалымды және жемқор болғанымен, Нкруманың Африка саясатына араласуының шамадан тыс агрессивті болғанымен, сондай-ақ елде демократиялық тәжірибелердің болмауымен ақтады. Олар 1966 жылғы әскери төңкерісті ұлттық төңкеріс деп мәлімдеді, себебі ол елді Нкруманың диктатурасынан азат етті. Нкрумамен және оған байланысты барлық символдар мен ұйымдар, мысалы, Жас пионерлер, жылдам жоғалып кетті. Кваме Нкруманың биліктен құлатылуынан кейін орасан зор саяси өзгерістер болғанына қарамастан, этникалық және аймақтық жіксулер, елдің экономикалық қиындықтары және тым күшті орталық биліктің қайта жандануына қатысты әртүрлі сезімдер сияқты көптеген мәселелер шешілмей қалды. Халықтың көп бөлігі тиімді және адал үкіметтің бәсекелестік саяси партиялармен қатар жүре алмайтынына көз жеткізді. Көптеген ганалықтар елді басқару үшін саяси емес көшбасшылықты, тіпті әскери билікті де қолдады. Нкрума құлағаннан кейін елдің алғашқы сайланған үкіметі болған Бусия әкімшілігінің проблемалары Гананың болашақта да кездесетін қиындықтарын көрсетті. Төңкеріске АҚШ-тың Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) қолдау көрсеткені айтылады.

Ұлттық азаттық кеңесі (ҰАК), төрт әскери және төрт полиция офицерінен тұратын, атқарушы билікті өз қолына алды. Ол мемлекеттік қызметкерлерден құралған кабинет тағайындады және демократиялық үкіметті мүмкіндігінше тезірек қалпына келтіруге уәде берді. Бұл қадамдар Гананың Екінші Республикасы үшін конституция жобасын жасау үшін өкілдік жиналысты тағайындаумен аяқталды. Саяси партияларға 1968 жылдың соңында қызмет етуге рұқсат берілді. PP халықтың дауысының 59 пайызын және Ұлттық Ассамблеядағы орынның 74 пайызын жеңіп алды. 1970 жылдың қазан айында NAL Жозеф Аппиа басқаратын Әділдік партиясын (JP) құру үшін Ассамблеядағы басқа үш шағын партияның мүшелерін сіңірді. Олардың біріккен күші эве халқы мен жағалау қалаларының тұрғындарынан тұратын оңтүстік блогын құрады. PP жетекшісі Бусия 1970 жылдың қыркүйегінде премьер-министр болды. Ұлттық сайлау комиссиясы үш мүшеден тұратын аралық президенттік комиссиядан кейін бас судья Эдвард Акуфо Аддоны президент етіп таңдады, ол УГКК дәуірінің жетекші ұлтшыл саясаткері және 1964 жылы Нкрума тарапынан қызметтен босатылған судьялардың бірі болды. Бусия үкіметінің бастапқы қадамдарының екеуі – елден көптеген азамат емес адамдарды қуу және шағын бизнесте шетелдіктердің қатысуын шектеу шаралары болды. Бұл шаралар елдегі экономикалық жағдайдың нашарлығынан туындаған жұмыссыздықты жеңілдетуге бағытталған. Бұл саясат танымал болды, өйткені ол экономиканың бөлшек сауда секторынан ливандықтар, азиялықтар және нигериялықтар сияқты шетелдіктерді шығарып тастады, олар ганалықтардың зиянына сауданы әділетсіз монополиялаған деп саналды. Алайда Бусияның көптеген басқа да қадамдары танымал болмады. Бусияның университет студенттеріне, бұрын тегін білім алғандарға несие беру бағдарламасын енгізу туралы шешімі елдің жоғары білім беру мекемелеріне сыныптық жүйе енгізу ретінде сынға түсті. Кейбір сарапшылар Бусияның ұлттық валютаны құнсыздауы мен экономиканың өнеркәсіптік секторына шетелдік инвестицияларды ынталандыруын Гананың егемендігін әлсіретуі мүмкін консервативті идеялар ретінде қарады. Бұл көзқарас мемлекеттік қарызды төлеу қиынға соға бастағанда одан да кең тарады. Екі партия да Батыс Африка экономикалық қауымдастығын немесе көршілес Батыс Африка мемлекеттерімен экономикалық одақ құруды жақтады. Құрылғаннан бері үлкен халықтық қолдауға және мықты шетелдік байланыстарға ие болғанына қарамастан, Бусия үкіметі жиырма жеті ай ішінде әскери төңкерістің құрбаны болды. Басты себептері елдің экономикалық қиындықтары болды, олар Нкруманың үлкен сыртқы қарыздарынан және ішкі проблемалардан туындады. PP үкіметі орта және ұзақ мерзімді қарыздар бойынша 580 миллион АҚШ долларын мұра етті, бұл 1969 жылғы жалпы ішкі өнімнің 25 пайызына тең. 1971 жылға қарай 580 миллион АҚШ доллары 72 миллион АҚШ долларына жинақталған пайыздық төлемдермен және 296 миллион АҚШ долларына қысқа мерзімді коммерциялық кредиттермен өсті. Ел ішінде одан да үлкен ішкі қарыз инфляцияны күшейтті. Гана экономикасы көбінесе какао өсіру мен оны сатудың қиындықтарына тәуелді болды. Какао бағасы әрқашан өзгермелі болды, бірақ осы өнімнен түскен экспорт елдің шетелдік валюталық табысының шамамен жартысын құрады. Алайда 1960 жылдардан бастап бірқатар факторлар осы табысты қатты шектеді. Бұл факторлар шетелдік бәсекелестік (әсіресе көршілес Кот-д'Ивуардан), үкіметтің баға белгілеудегі еркін нарық күштерін түсінбеуі, Какао сауда тақтасының бюрократиялық нашарлығына қатысты айыптаулар және Кот-д'Ивуарға өнімдерді контрабандалық жолмен әкелуді қамтиды. Нәтижесінде Гананың какао экспортынан түскен табысы күрт төмендеді. Бусия әкімшілігі қабылдаған қатаң шаралар, ұзақ мерзімде дұрыс болғанымен, бұрын ПП қолдаушылары болған ықпалды фермерлерді наразылыққа түсірді. Бұл шаралар елді тұрақты қаржылық жағдайға келтіру үшін Бусияның экономикалық құрылымдық реформаларының бір бөлігі болды. Халықаралық валюта қоры осы қатаң бағдарламаларды ұсынған. Қалпына келтіру шаралары орта тапты және жалақы алатын жұмыскерлерді де қатты әсер етті, олар жалақыны тоңдыруға, салықтарды арттыруға, валютаны құнсыздауға және импорттық бағаның өсуіне тап болды. Бұл шаралар Сауда-өнеркәсіптік конгрессінен наразылық тудырды. Жауабында үкімет армияны сауда одағының штаб-пәтерін басып алуға және ереуіл әрекеттерін тоқтатуға жіберді, бұл жағдайды кейбіреулер үкіметтің демократиялық түрде жұмыс істеп жатқаны туралы мәлімдемесіне қайшы келеді деп қарады. 1972 жылдың 13 қаңтарында Бусияға қарсы төңкеріс жетекшісі жариялағандай, тіпті Нкрума режимі кезінде армияның пайдаланған мүмкіндіктері де енді қолжетімді емес. Әскери офицерлердің наразылығына қанағаттанбаған Бусия үкіметі армияның жауынгерлік бөлімдерінің басшылығын өзгертуге кірісті. Алайда бұл соңғы тамшы болды. Полковник Игнатиус Куту Ачеампонг, Ақкра маңындағы Бірінші бригаданы уақытша басқарып тұрған, Екінші Республиканы аяқтаған қан төгілмеген төңкеріске жетекшілік етті.

The National Liberation Council (NLC), composed of four army officers and four police officers, assumed executive power. It appointed a cabinet of civil servants and promised to restore democratic government as quickly as possible. These moves culminated in the appointment of a representative assembly to draft a constitution for the Second Republic of Ghana. Political parties were allowed to operate beginning in late 1968. The PP gained 59 per cent of the popular vote and 74 per cent of the seats in the National Assembly. In October 1970, the NAL absorbed the members of three other minor parties in the assembly to form the Justice Party (JP) under the leadership of Joseph Appiah. Their combined strength constituted what amounted to a southern bloc with a solid constituency among most of the Ewe and the peoples of the coastal cities. PP leader Busia became prime minister in September 1970. After a brief period under an interim three member presidential commission, the electoral college chose as president Chief Justice Edward Akufo Addo, one of the leading nationalist politicians of the UGCC era and one of the judges dismissed by Nkrumah in 1964. Two early measures initiated by the Busia government were the expulsion of large numbers of non citizens from the country and a companion measure to limit foreign involvement in small businesses. The moves were aimed at relieving the unemployment created by the country's precarious economic situation. The policies were popular because they forced out of the retail sector of the economy those foreigners, especially Lebanese, Asians, and Nigerians, who were perceived as unfairly monopolizing trade to the disadvantage of Ghanaians. Many other Busia moves, however, were not popular. Busia's decision to introduce a loan programme for university students, who had hitherto received free education, was challenged because it was interpreted as introducing a class system into the country's highest institutions of learning. Some observers even saw Busia's devaluation of the national currency and his encouragement of foreign investment in the industrial sector of the economy as conservative ideas that could undermine Ghana's sovereignty. This attitude grew more popular as debt payments became more difficult to meet. Both parties favoured creation of a West African economic community or an economic union with the neighboring West African states. Despite broad popular support garnered at its inception and strong foreign connections, the Busia government fell victim to an army coup within twenty seven months. The crucial causes were the country's continuing economic difficulties, both those stemming from the high foreign debts incurred by Nkrumah and those resulting from internal problems. The PP government had inherited US$580 million in medium and long term debts, an amount equal to 25 per cent of the gross domestic product of 1969. By 1971 the US$580 million had been further inflated by US$72 million in accrued interest payments and US$296 million in short term commercial credits. Within the country, an even larger internal debt fueled inflation. Ghana's economy remained largely dependent upon the often difficult cultivation of and market for cocoa. Cocoa prices had always been volatile, but exports of this crop normally provided about half of the country's foreign currency earnings. Beginning in the 1960s, however, a number of factors combined to limit severely this income. These factors included foreign competition (particularly from neighbouring Côte d'Ivoire), a lack of understanding of free market forces (by the government in setting prices paid to farmers), accusations of bureaucratic incompetence in the Cocoa Marketing Board, and the smuggling of crops into Côte d'Ivoire. As a result, Ghana's income from cocoa exports continued to fall dramatically. Austerity measures imposed by the Busia administration, although wise in the long run, alienated influential farmers, who until then had been PP supporters. These measures were part of Busia's economic structural adjustment efforts to put the country on a sounder financial base. The austerity programmes had been recommended by the International Monetary Fund. The recovery measures also severely affected the middle class and the salaried work force, both of which faced wage freezes, tax increases, currency devaluations, and rising import prices. These measures precipitated protests from the Trade Union Congress. In response, the government sent the army to occupy the trade union headquarters and to block strike actions—a situation that some perceived as negating the government's claim to be operating democratically. As the leader of the anti Busia coup declared on January 13, 1972, even those amenities enjoyed by the army during the Nkrumah regime were no longer available. Knowing that austerity had alienated the officers, the Busia government began to change the leadership of the army's combat elements. This, however, was the last straw. Lieutenant Colonel Ignatius Kutu Acheampong, temporarily commanding the First Brigade around Accra, led a bloodless coup that ended the Second Republic.

Ұлттық құтқару кеңесінің жылдары, 1972-1979

Екінші республика қысқа ғасыр сүргенімен, ел алдындағы даму мәселелері айқын көрінді. Оларға инвестициялық қаражаттың тең емес бөлінуі және белгілі бір топтар мен аймақтарға көрсетілген жақсылық жатады. Даму басымдықтарына қатысты маңызды сұрақтар жауапсыз қалды, ал Нкрума мен Бусия үкіметтерінің (біреуі бірпартиялық мемлекет, екіншісі көппартиялық парламенттік демократия) сәтсіздігінен кейін Гананың саяси тұрақтылыққа қадамдары белгісіз болды. Ачэампонгтың Ұлттық құтқару кеңесі (NRC) бұрынғы үкіметтің валюта девальвациясының салдарынан туған зиянды жоюға және осылайша, кем дегенде қысқа мерзімде, ганалықтардың тұрмыс жағдайын жақсартуға мәжбүр болғанын мәлімдеді. Билікті басып алуын ақтау үшін төңкерісшілер Бусияны және оның министрлерін жемқорлыққа айыптады. NRC әскери үкімет құруға тырысты және елді демократиялық басқаруға қайтару жоспарын ұсынбады. Үкімет сондай-ақ негізгі азық-түлік импортына бағалық қолдау көрсетті, сонымен бірге ганалықтарды ауыл шаруашылығы және шикізат өндірісінде өзін-өзі қамтамасыз етуге шақырды. Кез келген экономикалық жетістіктер басқа негізгі экономикалық факторлармен жойылды. 1974 жылы мұнай бағасының өсуі өнеркәсіп пен көлік саласына ауыр соққы берді, ал шетелдік валюта мен несиенің жетіспеушілігі елді отынсыз қалдырды. Халық саны өскен сайын азық-түлік өндірісі төмендеді. Үкіметке деген көңілі толмаушылық күшейді және жемқорлық туралы айыптаулар көбейді. Біраз уақыттан кейін үкімет қарсылықты басуға тырысып, қауесет таратуға тыйым салатын жарлық шығарды және бірқатар тәуелсіз газеттерді жауып, журналистерін қамауға алды. Сонымен қатар, қарулы әскерлер студенттердің демонстрацияларын таратып, үкімет университеттерді бірнеше рет жапты, олар NRC саясатына қарсылықтың маңызды орталықтарына айналды. 1977 жылға қарай SMC күшейген бейбіт қарсылықпен шектелді. Әртүрлі оппозициялық топтар (студенттер, заңгерлер және басқа да ұйымдасқан азаматтық топтар) азаматтық конституциялық басқаруға оралуға шақырса да, Ачэампонг пен SMC сайланған азаматтық және тағайындалған әскери басшылардың қоспасынан – одақтық үкіметтен жақтады, бірақ онда партиялық саясат жойылар еді. Университет студенттері мен көптеген зиялылар одақтық үкімет идеясын сынады, бірақ басқалары, мысалы, үкімет жоспардың егжей-тегжейін әзірлеу үшін тағайындаған он жеті мүшелі арнайы комитеттің төрағасы болған судья Густав Корантенг Аддоу оны елдің саяси мәселелерін шешу жолы ретінде қорғады. Одақтық үкімет идеясын жақтаушылар көппартиялық саяси жарыстарды әлеуметтік шиеленістер мен таптар, аймақтар мен этникалық топтар арасындағы қақтығыстардың себебі деп қарады. Одақтықтар өз жоспары қоғамдық өмірді деполитизациялауға және ұлттың күш-жігерін экономикалық проблемаларға шоғырландыруға мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Бұл идеяға қарсы болғандар референдумның еркін және әділ болмайтынын айтып, үкіметке қарсы демонстрациялар ұйымдастырды. Ачеампонг үкіметі бірнеше ұйымдарға тыйым салып, оған қарсы шыққан 300-ге жуық адамды түрмеге қамады. Кеңеске Ачэампонгтың саяси қысымды басуға сәтсіздігі де ықпал етті. Жаңа SMC төрағасы Акуффо 1 шілдеге дейін сайланатын жаңа үкіметке саяси билікті тапсыруға уәде берді. Партиялық саясатқа тыйым салуды алып тастайтын қаулы жоспарланғандай 1979 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. Жаңа конституция бойынша жұмыс істеп жатқан конституциялық ассамблея мамыр айында отырысын тоқтатты. 1979 жылдың маусымында жас әскери офицерлер тобы SMC үкіметін құлатқанда, шілдеде конституциялық үкімет құруға жаңа әрекеттің бәрі дайын болып көрінді. SMC-нің саяси билікті азаматтық қолға қайтару туралы уәдесі азаматтық үкіметке үміткерлердің мәселелерін шешкенімен, 4 маусым төңкерісін ұйымдастырған жас офицерлер армияның беделін бұзатын және ұлттық саясаттың тұрақтылығы үшін маңызды мәселелерді елемейтіндігін айтты. Гана саясатының жетекші сарапшысы Наоми Чазан 1979 жылғы төңкерістің маңыздылығын былай бағалады: "Билік элитасына бағытталған алғашқы SMC II [Акуффо кезеңі, 1978-1979] қалпына келтіру шараларынан айырмашылығы, ыдыраған жағдайдан қайта құруға арналған бұл екінші әрекет өсіп келе жатқан жатлаушылықтан басталды. Бұл кезеңнің ең кері қайтарылмайтын нәтижесі SMC басшылығының жүйелі түрде жойылғаны болды. Олардың атылуы ганалық саясатының бейкүнәлігі туралы бұрынғы мифтің аяқталуын ғана емес, жаңа үкіметтің саяси тазалық жасауға деген қатаң ниетін көрсетті. Бірінші Лиман бюджеті сол жылға ганалық инфляция деңгейін 70 пайызға, ал бюджет тапшылығын жалпы ұлттық өнімнің 30 пайызына тең деп бағалады. Үкімет тарапынан көптеген заңсыз деп танылған ереуілдер өнімділікті және демек ұлттық табысты төмендетті. Қыркүйекте үкімет барлық ереуілдеп жатқан мемлекеттік қызметкерлерді жұмыстан босату туралы шешім қабылдады. Бұл факторлар Лиман үкіметіне азаматтар мен әскерилер арасындағы қолдауды тездетіп төмендетті. Үкімет 1981 жылдың 31 желтоқсанында тағы бір Ролингс басшылық еткен төңкерісте құлады. Қолданыстағы сот жүйесі сақталды, бірақ оның қатар өтетін Ұлттық тергеу комитеті жемқорлықты және басқа да экономикалық қылмыстарды жою үшін, есімдері жасырын сақталатын Азаматтардың тексеру комитеті салық төлемеуді жазалау үшін және Әртүрлі қылмыстарды қарау үшін Арнайы соттар құрылды. PNDC халыққа қорғаныс комитеттері арқылы саяси билікті жүзеге асыруға мүмкіндік беруді мақсат етті, олар қауымдастықтарда, жұмыс орындарында және қарулы күштер мен полиция бөлімшелерінде құрылатын еді. PNDC кезеңінде Гана біртұтас мемлекет болып қала берді. Дегенмен, PNDC басшылығына әртүрлі саяси спектрде қарсылық туды. Үкіметке ең айқын қарсы шыққан топтар бұрынғы PNP және PFP мүшелері болды. Гана адвокаттар қауымдастығы (GBA) үкіметтің әділет әділетінде халық соттарын пайдалануын сынады. Сауда білдірушілер одағының мүшелері де PNDC жалақыны көбейту талаптарын кері қайтаруға бұйрық бергенде ашуланды. Гана студенттерінің ұлттық одағы (NUGS) одан да әрі барып, үкіметке жаңа сайлауды қадағалау үшін бас прокурорға билікті тапсыруға шақырды. Бұл комитеттер қауымдастық жобалары мен қауымдастық шешімдеріне қатысуға тиіс болды, ал жеке мүшелер жемқорлықты және "қоғамға зиянды әрекеттерді" жария етуге міндетті болды. Қалыпты заң жүйесінен тыс құрылған арнайы соттар үкіметке қарсы әрекеттер жасады деп айыпталғандарды қарау үшін де құрылды. 1983 жылдың шілде және тамыз айларында Гана университетінде өткен төрт апталық семинар осы кадрларды революциядағы рөлдеріне моральдық және интеллектуалдық тұрғыдан дайындауға бағытталған. 1984 жылы үкімет арнайы соттарға салған шектеулер әкімшіліктің белгілі бір кемшіліктерді түзетуге тырысуы болуы мүмкін. Алайда, соттар жойылған жоқ; керісінше, олар "жақсы заң жүйесінің" негізгі бөлігі ретінде қорғалды, оны "халықтың құқықтық санасының өсуіне" жауап ретінде сақтау қажет. Осы жетістіктерін ескере отырып, халықаралық агенттіктер 1987 жылдың мамыр айына қарай елдің болашақ бағдарламаларына 575 миллионнан астам АҚШ доллары бөлгендігін мәлімдеді. Осы жетістіктерге қол жеткізгеннен кейін PNDC ERP-нің екінші кезеңін бастарды, ол мемлекеттік активтерді жекешелендіруді, валюта девальвациясын және жинақтар мен инвестицияларды арттыруды көздеді және 1990 жылға дейін жалғасуға тиіс болды. Екі жылдық талқылаулар мен қоғамдық тыңдаулардан кейін...

Despite its short existence, the Second Republic was significant in that the development problems the nation faced came clearly into focus. These included uneven distribution of investment funds and favouritism toward certain groups and regions. Important questions about developmental priorities remained unanswered, and after the failure of both the Nkrumah and the Busia regimes (one a one party state, and the other a multi party parliamentary democracy) Ghana's path to political stability was obscure. Acheampong's National Redemption Council (NRC) claimed that it had to act to remove the ill effects of the currency devaluation of the previous government and thereby, at least in the short run, to improve living conditions for individual Ghanaians. To justify their takeover, coup leaders leveled charges of corruption against Busia and his ministers. The NRC sought to create a truly military government and did not outline any plan for the return of the nation to democratic rule. The government also provided price supports for basic food imports, while seeking to encourage Ghanaians to become self reliant in agriculture and the production of raw materials. Any economic successes were overridden by other basic economic factors. Industry and transportation suffered greatly as oil prices rose in 1974, and the lack of foreign exchange and credit left the country without fuel. Basic food production continued to decline even as the population grew. Disillusionment with the government developed, and accusations of corruption began to surface. Shortly after, the government sought to stifle opposition by issuing a decree forbidding the propagation of rumors and by banning a number of independent newspapers and detaining their journalists. Also, armed soldiers broke up student demonstrations, and the government repeatedly closed the universities, which had become important centres of opposition to NRC policies. The SMC by 1977 found itself constrained by mounting non violent opposition. Although the various opposition groups (university students, lawyers, and other organized civilian groups) called for a return to civilian constitutional rule, Acheampong and the SMC favoured a union government—a mixture of elected civilian and appointed military leaders—but one in which party politics would be abolished. University students and many intellectuals criticized the union government idea, but others, such as Justice Gustav Koranteng Addow, who chaired the seventeen member ad hoc committee appointed by the government to work out details of the plan, defended it as the solution to the nation's political problems. Supporters of the union government idea viewed multiparty political contests as the perpetrators of social tension and community conflict among classes, regions, and ethnic groups. Unionists argued that their plan had the potential to depoliticize public life and to allow the nation to concentrate its energies on economic problems. Opponents of the idea organized demonstrations against the government, arguing that the referendum vote had not been free or fair. The Acheampong government reacted by banning several organizations and by jailing as many as 300 of its opponents. The council was also motivated by Acheampong's failure to dampen rising political pressure for changes. Akuffo, the new SMC chairman, promised publicly to hand over political power to a new government to be elected by 1 July 1979. The decree lifting the ban on party politics went into effect on 1 January 1979, as planned. The constitutional assembly that had been working on a new constitution presented an approved draft and adjourned in May. All appeared set for a new attempt at constitutional government in July, when a group of young army officers overthrew the SMC government in June 1979. Although the SMC's pledge to return political power to civilian hands addressed the concerns of those who wanted civilian government, the young officers who had staged the June 4th coup insisted that issues critical to the image of the army and important for the stability of national politics had been ignored. Naomi Chazan, a leading analyst of Ghanaian politics, assessed the significance of the 1979 coup:

<blockquote>Unlike the initial SMC II [the Akuffo period, 1978–1979] rehabilitation effort which focused on the power elite, this second attempt at reconstruction from a situation of disintegration was propelled by growing alienation. It strove, by reforming the guidelines of public behavior, to define anew the state power structure and to revise its inherent social obligations In retrospect the most irreversible outcome of this phase was the systematic eradication of the SMC leadership [Their] executions signaled not only the termination of the already fallacious myth of the nonviolence of Ghanaian politics, but, more to the point, the deadly serious determination of the new government to wipe the political slate clean. The first Limann budget estimated the Ghanaian inflation rate at 70 per cent for that year, with a budget deficit equal to 30 per cent of the gross national product. A rash of strikes, many considered illegal by the government, resulted, each one lowering productivity and therefore national income. In September the government announced that all striking public workers would be dismissed. These factors rapidly eroded the limited support the Limann government enjoyed among civilians and soldiers. The government fell on 31 December 1981, in another Rawlings led coup. The existing judicial system was preserved, but alongside it the PNDC created the National Investigation Committee to root out corruption and other economic offenses, the anonymous Citizens' Vetting Committee to punish tax evasion, and the Public Tribunals to try various crimes. The PNDC proclaimed its intent to allow the people to exercise political power through defence committees to be established in communities, workplaces, and in units of the armed forces and police. Under the PNDC, Ghana remained a unitary government. Opposition to the PNDC administration developed nonetheless in different sectors of the political spectrum. The most obvious groups opposing the government were former PNP and PFP members. Further opposition came from the Ghana Bar Association (GBA), which criticized the government's use of people's tribunals in the administration of justice. Members of the Trade Union Congress were also angered when the PNDC ordered them to withdraw demands for increased wages. The National Union of Ghanaian Students (NUGS) went even farther, calling on the government to hand over power to the attorney general, who would supervise new elections. These committees were to be involved in community projects and community decisions, and individual members were expected to expose corruption and "anti social activities". Public tribunals, which were established outside the normal legal system, were also created to try those accused of antigovernment acts. And a four week workshop aimed at making these cadres morally and intellectually prepared for their part in the revolution was completed at the University of Ghana, Legon, in July and August 1983. The limitations placed on public tribunals by the government in 1984 may have been an attempt by the administration to redress certain weaknesses. The tribunals, however, were not abolished; rather, they were defended as "fundamental to a good legal system" that needed to be maintained in response to "growing legal consciousness on the part of the people." In recognition of these achievements, international agencies had pledged more than US$575 million to the country's future programmes by May 1987. With these accomplishments in place, the PNDC inaugurated Phase Two of the ERP, which envisioned privatization of state owned assets, currency devaluation, and increased savings and investment, and which was to continue until 1990. After two years of deliberations and public hearings, the NCD recommended the formation of district assemblies as local governing institutions that would offer opportunities to the ordinary person to become involved in the political process. The PNDC scheduled elections of the proposed assemblies for the last quarter of 1988. Kufuor won another term again in the presidential election in 2004. The presidency of Kufuor saw several social reforms, such as the reform in the system of National Health Insurance of Ghana in 2003. In 2005 saw the start of the Ghana School Feeding Programme, in which a free hot meal per day was provided in public schools and kindergartens in the poorest areas. Although some projects were criticised as unfinished or unfunded, the progress of Ghana was noted internationally. President Kufuor soon gave up power in 2008. The ruling New Patriotic Party chose Nana Akufo Addo, son of Edward Akufo Addo, as their candidate while National Democratic Congress's John Atta Mills stood for the third time. After a run off, John Atta Mills won the election. On 24 July 2012, the president died. Power was then given to his vice president, John Dramani Mahama. The National Democratic Congress won the 2012 election, making John Mahama rule again, his first term. John Atta Mills was sworn in as president on 7 January 2009 in a peaceful transition after Nana Akuffo Addo was narrowly defeated. Mills died and was succeeded by vice president John Dramani Mahama on 24 July 2012. Following the Ghanaian presidential election, 2012, John Dramani Mahama became President elect and was inaugurated on 7 January 2013. Ghana was a stable democracy. As a result of the Ghanaian presidential election, 2016, Nana Akufo Addo became President elect and was inaugurated as the fifth President of the Fourth Republic of Ghana and eighth President of Ghana on 7 January 2017. In December 2020, President Nana Akufo Addo was re elected after a tightly contested election.

Онлайн

Аптер, Дэвид Э. Гананың өзгеруі. Нью-Йорк: Афинеум, 1963 жыл. Асаре, Абена Ампофоа. Келісімсіз шындық: Гананың адам құқықтары тарихы. Пенсильваниядағы адам құқықтары зерттеулері. Филадельфия: Пенсильвания университетінің баспасы, 2018 жыл. Биней, Ама. "Кваме Нкруманың мұрасы: кері көзқарас". "Панафрикалық зерттеулер журналы" 2, № 3 (2008): 129+. Боатенг, Э. А. Гана географиясы. 2-ші басылым. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1966 жыл. Буррет, Ф. М. Гана, тәуелсіздікке жол, 1919–1957 жылдар. Түзетілген басылым. Стэнфорд, Калифорния: Стэнфорд университетінің баспасы, 1960 жыл. Фостер, Филип және Аристид Р. Золберг, редакторлар. Гана мен Абижан жағалауы: модернизация перспективалары. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1971 жыл. Гебе, Бони Яо. "Гананың тәуелсіздік алғандағы сыртқы саясаты және 1966 жылғы төңкерістің салдары". "Панафрикалық зерттеулер журналы" 2, № 3 (2008): 160+. Жахода, Густав. Ақ адам: Ганадағы тәуелсіздікке дейінгі африкалықтардың еуропалықтарға деген көзқарасы туралы зерттеу. Оксфорд университетінің баспасы, 1961 жыл. Ленц, Карола. Этностық қалыптасу және Солтүстік Гана тарихы. Халықаралық Африка кітапханасы. Эдинбург: Эдинбург университетінің баспасы, 2006 жыл. Осемвенги, Иконая. "Нкрумаизммен өмір сүру: Ганадағы ұлт, мемлекет және панафриканизм". "Африка зерттеулері журналы" 18, № 3 (2019): 3+. По, Д. Зизве. Кваме Нкруманың панафриканизмге қосқан үлесі: афроцентристік талдау. Нью-Йорк: Рутледж, 2003 жыл. Квист Ададе, Чарльз. "Гананың 50 жылдық симпозиумы: Британдық Колумбия, Канада". "Панафрикалық зерттеулер журналы" 1, № 9 (2007): 224+. Квист Ададе, Чарльз. "Кваме Нкрума, Үлкен алтылық және Гананың тәуелсіздігі үшін күрес". "Панафрикалық зерттеулер журналы" 1, № 9 (2007): 230+. Салм, Стивен Дж. және Тоин Фалола. Гана мәдениеті мен әдет-ғұрыптары. Вестпорт, КТ: Гринвуд Пресс, 2002 жыл. Шиттекатте, Кэтрин. "Нкрумадан НЕПАД-қа және одан әрі: бірдеңе өзгерді ме?". "Панафрикалық зерттеулер журналы" 4, № 9 (2012): 58+. Смертин, Юрий. Кваме Нкрума. Нью-Йорк: Халықаралық баспа, 1987 жыл. Теттей, Висдом Дж., Корбла П. Пуплампу және Брюс Дж. Берман, редакторлар. Ганадағы саясат және әлеуметтік-экономикалық даму: сындық перспективалар. Лейден, Нидерланды: Брилл, 2003 жыл.

Apter, David E. Ghana in Transition. New York: Atheneum, 1963. Asare, Abena Ampofoa. Truth without Reconciliation: A Human Rights History of Ghana. Pennsylvania Studies in Human Rights. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2018. Biney, Ama. "The Legacy of Kwame Nkrumah in Retrospect." Journal of Pan African Studies 2, no. 3 (2008): 129+. Boateng, E. A. A Geography of Ghana. 2nd edn. Cambridge: Cambridge University Press, 1966. Bourret, F. M. Ghana, the Road to Independence, 1919–1957. Revised edn. Stanford, CA: Stanford University Press, 1960. Foster, Philip, and Aristide R. Zolberg, eds. Ghana and the Ivory Coast: Perspectives on Modernization. Chicago: University of Chicago Press, 1971. Gebe, Boni Yao. "Ghana's Foreign Policy at Independence and Implications for the 1966 Coup D'etat." Journal of Pan African Studies 2, no. 3 (2008): 160+. Jahoda, Gustav. White Man: A Study of the Attitudes of Africans to Europeans in Ghana before Independence. Oxford University Press, 1961. Lentz, Carola. Ethnicity and the Making of History in Northern Ghana. International African Library. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006. Osemwengie, Ikonnaya. "Living with Nkrumahism: Nation, State, and Pan Africanism in Ghana." African Studies Quarterly 18, no. 3 (2019): 3+. Poe, D. Zizwe. Kwame Nkrumah's Contribution to Pan Africanism: An Afrocentric Analysis. New York: Routledge, 2003. Quist Adade, Charles. "Ghana at Fifty Symposium: British Columbia, Canada." Journal of Pan African Studies 1, no. 9 (2007): 224+. Quist Adade, Charles. "Kwame Nkrumah, the Big Six, and the Fight for Ghana's Independence." Journal of Pan African Studies 1, no. 9 (2007): 230+. Salm, Steven J., and Toyin Falola. Culture and Customs of Ghana. Westport, CT: Greenwood Press, 2002. Schittecatte, Catherine. "From Nkrumah to NEPAD and Beyond: Has Anything Changed?" Journal of Pan African Studies 4, no. 9 (2012): 58+. Smertin, Yuri. Kwame Nkrumah:. New York: International Publishers, 1987. Tettey, Wisdom J., Korbla P. Puplampu, and Bruce J. Berman, eds. Critical Perspectives in Politics and Socio Economic Development in Ghana. Leiden, Netherlands: Brill, 2003.