Асантемансу, Куаман, Аманту және Кумаси штаттары
Оти Акентен, Обири Йебоа және Осей Тутудың қайсысы Кумасиді құрғаны немесе кем дегенде оның атын өзгерткені белгісіз. Өйткені Квааман Кумасидің орнында орналасқан (Квааман – Кумаси). Көптеген деректерде Осей Туту Акомфо Анокье көмегімен 3 жерге ағаш отырғызып, қайсысы жақсы өскенін көргеннен кейін Кумасиді құрғандығы айтылады. Алайда, Обири Йебоа Денкира билеушілерінен елордасын алысқа жылжыту үшін Кумасиді құрған деген де пікір бар, бұл түсінікті, өйткені ол Дормаға қарсы «Асанте» (әлі Асанте деп аталмаған) коалициясын құрған алғашқы хене болды. Бірақ Оти Акентен де болды, ол көршілес Акан мемлекеттеріне қарсы бірқатар сәтті әскери операциялар жүргізіп, Кваман мемлекетімен (осыдан бастап Кумасеман мемлекеті деп те аталады) үлкен аймақты одақтастырды. Бұл Кваманның басты елді мекенінің Кумаси немесе Кумасе деп аталғанын және Осей Тутудың қала құрғандығы туралы әңгіме ертеректегі дәстүрден алынғанын көрсетеді. Тарихта «Асанте» терминін алғаш рет Денкира патшасы Нтим Гьякари өлім жазасына кесілер алдында айтқан. Ол «esa nti» деген, «соғыс үшін» дегенді білдіретін сөзді айтты. Ол мұны Денкиралармен болған соғыс салдарынан Асанте одағын құратын Акан қалалары біріккендіктен айтты. Аманту – Акан тілінде сөйлейтін халықтардың аймағы, және Аманту басшыларының көпшілігі бір руға жатқан, бұл оларға халықтардың бірігу идеясын сіңірген.
Туу
Ассанти империясын құрған адам деп есептелетін Осей Кофи Туту Опемсу шамамен 1660 жылы қазіргі Гананың Ашанти аймағындағы Кокофу Анинам қаласында дүниеге келді, бұл оның анасының туған жері болды. Оның әкесі – Адансе аймағынан шыққан Акан ақсүйегінің басшысы Оусу Панин еді. Оның анасы Маану Котосии Кокофудан шыққан, ол Асантемансо және кейін Квааманның хенесі Обири Ебоаның және оның інісі, жоғалған Асантемансу қаласының билеушісі немесе Квааманның билеушісі Оти Акентеннің қарындасы болған. Осей Тутудың анасы көп жыл бойы бала тумаған, сондықтан ол күйеуі мен ағасы Обири Ебоамен бірге Акуапем жеріндегі Какауэр өзенінің құдайы Отуту деп аталатын күшті және танымал қасиетті орынға барып, оның бауыры мен күйеуінің балалы болуы үшін бата сұрады. Котосии екі уәде берді: 1) Егер ол өзен құдайына бала тумас бұрын үйге жетуге мүмкіндік берсе, оны сыйлайды, 2) егер ол бала тумас бұрын үйге жетуге мүмкіндік берсе, құдайға алғыс айтады. Ол уәдесін орындап, баласына қасиетті орынның атымен Туту деп ат қойды. Акандықтардың аналық желі бойынша мұрагерлік салты бойынша, Осей Туту Квааман тағына мұрагер болатын. Осей Туту Ойоко abusua (руынан) шыққан, бұл abusua (аңыз бойынша) Eukona abusua-дан пайда болған, себебі рудың бір бөлігі Eukona abusua-ның тыйымын бұзып, бұқа етін жеген. Сол кезде бұл халықты Оуэкуо немесе Ойоко деп атады: Бұқа етін жейтіндер.
Денкирияның сотында болған уақыт
Осей Тутудың балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оның өмірінен белгілі және айтылатын көптеген нәрселер оның он алты жасқа толған кезден басталады. Он алты жасында, Акан ұлдарының еркек саналып, ересек болып есептелетін шағында, Денкирахеннің өкілі Квааманға келіп, Осей Тутуды өзімен бірге келуге талап етті. Бұл жағдай ерекше емес еді, себебі Денкира ұзақ жылдар бойы бағынышты патшаларының мұрагерлерін кепіл ретінде ұстап, олардың бағынуын қамтамасыз ететін дәстүрге ие болған. Дегенмен, Осей Туту тұтқындыққа алынған кезде, ол дәстүрлі мағынадағы тұтқын болған жоқ. Осей Туту сияқты саяси тұтқындарға зор құрмет көрсетілді, сондықтан олар өз мемлекеттерін басқаруға жіберілгенде Денкираға жағымды пікірде болады. Осылайша, Осей Тутуны түрмеге қамаған емес, Денкирахеннің сарайында, бірақ шығуға рұқсатсыз қонақ ретінде ұстады.
Афишалық жанжал және Аквамуға қашу
Алайда, Осей Тутудың Абанкесессода атқарыған жалғыз ісі осы емес еді. Осей Туту бала кезінен-ақ Акан әулетінің барлық белгілерін көрсететін күшті, сұлу еркек болған. Кейбір деректерде бұл оқиға Аквамуда болған десе, Осей Туту Окомфо Анокенің өз әжесін өлтірген кезде оның өмірін сақтап қалғаннан кейін екеуі сол жерде танысқан дейді. Дегенмен, Осей Туту Аквамуға келген кезде, олар әрине кездесіп, ең жақын дос болып, бірінен-бірі айырылмайтын болды. Окомфо Анокье Осей Тутуға Денкириандармен болашақ соғысында және Асанте империясын құруда рухани күшімен, шешендігімен, сондай-ақ зор интеллектуалдық және психологиялық қабілеттерін пайдаланып, көптеген аймақтық мемлекеттерді Осей Туту төңірегінде біріктіруге көмектесті, осы арқылы олар әскери және саяси күш жинап, жауларына қарсы тұра алды. Осей Туту келісті және өзінің «аузы» (патшалық тілмашы) арқылы Окомфо Анокенің шақыруын жеткізді. Ману өзі сүйіп, құрметтейтін Осей Туту Квааманға оның қасына қайта оралатынын білгендіктен, Квааманды әйгілі Окомфоның келуіне дайындауға бел буды. Ол қызметшілері арқылы абосомға ұнайтын өсімдіктер мен жануарларды жинап әкелді, ал ол және оның әйелдері қажетті рәсімдермен айналысты. Содан кейін Осей Туту елшілерді жіберіп, өз халқы мен Аманту халқын Квааманға шақырды. Елшілерге басшыларға барлық Аманту басшыларын бір басты басшының билігіне біріктіру жоспары туралы айтуды тапсырды. Ол Окомфо Анокенің өзінің жауларына қарсы үлкен жоспар жасап қойғанын сезіп білді.
Әскери реформалар
Осей Тутудың ең маңызды реформалары Аманту коалициясының әскерін жаңғыртуға бағытталды. Аквамуда алған тәжірибесі мен енді әскери кеңесшілерге айналған Акваму жауынгерлерінің білімін пайдаланып, ол коалиция қазынасының қаражатын жұмсап, әскерін жақсартуға кірісті. Ол әскерлеріне шайқастан кейін жалақы төлеуге уәде берді, бұл олардың рухын көтеріп, соғысу себебін ғана емес, жеңіске жету үшін күш салу себебін де түсіндірді. Ол әскерді бірнеше бөлікке бөлді. Барлау жасақ жаудың қозғалысын қадағалап, олардың жолын қиып, партизандық шабуылдар жасады. Олар бастапқыда жауынгерлерден құралды, олар барлау бөліміне қажетті дағдыларға ие болды. Ашанти армиясының ең жақсы жаттығудан өткен әскерлерінен құралған алдыңғы жасақ жауға қатал шабуыл жасап, оларды қорғанысқа көшкенше мәжбүрледі. Содан кейін төрт қанат жауды қоршауға тырысып, оларды айналып өтті. Басты күш әскердің қай бөлігіне күш-қуат керек болса, сонда резерв ретінде тұрды. Ал артқы жасақ күштің соңында тұрып, қоршаудан қорғады. Әскери шенеуніктер мен ақсүйектерді арнайы күзетшілер тобы қорғады, олардың мақсаты ықтимал жеңілісте осы маңызды адамдардың зардап шегуіне немесе қаза болуына жол бермеу болды, бұл Обири Йебоаның қазасына байланысты еді. Кейінірек немесе сол уақытта әскерилерді жауынгерлік емес мәселелерде қолдау үшін дәрігерлер, инженерлер, жабдықтаушылар және азық-түлік іздеушілерден тұратын үлкен топ енгізілді. Алайда, көптеген дереккөздер Боампонсем сол кезде қайтыс болғанын, ол шамамен 40 жыл билік еткенін көрсетеді. Соғыстың басталуына себеп болған нәрсе туралы көптеген көздер келіседі: Нтим Гьякари өзінің келісімінсіз одақ құрғандықтан Амантудан жоғары төлем талап ете бастады. Ол үлкен мыс табақпен елшілерді жіберіп, мынадай талап қойды: әр басшы өзінің бір саусағын кесіп, Денкираға жіберілетін алтын шаңға қосу керек. Бірақ басқа деректерде Денкирияның жартысы Амантуға қосылу үшін кетіп қалғаны айтылады, өйткені көптеген адамдар Нтим Гьякариді жақсы басшы деп санамады. Оның соңғы сөздері де даулы, кейбір дереккөздер оның соңғы сөздерін айтпайды, ал кейбіреулері оның "esa nti" дегенін айтады, яғни "соғыс үшін". Ол мұны Денкирамен соғыс болғандықтан Акан қалалары бірігіп Асанте одағын құрғанын білдірген болар. Бірақ бір нәрсе анық: 1707 жылы соғыс аяқталған кезде Денкирия толығымен тоналып, Кумасеге көптеген соғыс олжалары әкелінді. Тоңау 15 күнге созылды, Боампонсемнің денесі қазылып, еті жыландарға жем болды, ал бас сүйегі мен жамбас сүйектері соғыс трофейлері ретінде алынып кетті, сондай-ақ Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы Гьякариге Амантуға қарсы күресу үшін сыйлаған 3 кішкентай зеңбіректер де алынды. ("Егер мен білгенімде"), ол Акимді дұрыс бағаламағанын көрсетеді. Бүгінгі күнге дейін Алтын орындықтың иесіне Пра өзенінен өтуге тыйым салынған.
That each chief was to cut off one of his fingers and add to the gold dust to be sent to Denkyira. but in other accounts, it was around half left Denkyria to go and join the Amantoo, as by most accounts Ntim Gyakari was not a good ruler. His last words are also debated as some sources don't state Ntim's last words, whilst some say they were "esa nti"; "because of war". He would've said this because it was because of war with the Denkyiras that the Akan city states that would form the Asante Union joined. One thing is clear, however. The Denkyrians were completely ransacked by the war's end in 1707, with vast amounts of war treasure being brought back to Kumase. It is said that the period of plundering went on for 15 consecutive days, with the body of Boamponsem being exhumed, the flesh being removed to feed to serpents and snakes, and his skull and thigh bones being carried off as war trophies, as well as 3 small cannons gifted to Gyakari by the Dutch East India Company to fight the Amantoo. (If only I knew), an apparent reference to his having underestimated the Akyem. Till the present day the occupant of the Golden Stool is forbidden to cross River Pra.
Мұра
Осей Кофи Туту I және оның кеңесшісі Окомфо Анокье көптеген түрлі Абусуа тайпаларын біріктіріп, Асанте одағын құрды. Бұл тайпалар бұрынғы өшпестіктерін және антагонизмін ұмытып, ортақ мүдде үшін – ортақ жауларын, Денкираны жеңу үшін бірікті. Ол рухани сенімдер мен саяси шеберлікті тиімді пайдаланып, сондай-ақ әскери күшпен қолдау көрсетіп, інісі Обири Йебоадан мұраға алған Кумаси кішкентай мемлекетінің аумағын үш есеге ұлғайтты және Ашанти империясын құруға негіз салды. Аньянамда Осей Тутудың туғанына арналған қасиетті орын бар. Ауыл басшысы Гас Кейси Хейфордқа Осей Туту туралы былай деді: "Ол жай ғана адам емес, ол біздің құтқарушымыз, батыл, ақылды, дерлік ерік күшімен осы елді біріктірген адам еді. Ол мәдениетті жасады, ол өзінен-өзі дамыған жоқ, оны ұлы адам құрды".