Терренс Фишер: Британдық қорқыныш фильмінің шебері

Кіріспе

Британдық кинорежиссер және монтажшы

Теренс Фишер (23 ақпан 1904 – 18 маусым 1980) – британдық кинорежиссер, ең көп танымал еңбектері Hammer Films компаниясымен байланысты. Ол готикалық қорқынышты толық түспен көрінетіндей етіп жандандырған алғашқы режиссер болды, ал фильмдеріндегі жыныстық мәнділік және ашық қорқыныш, қазіргі стандарттармен салыстырғанда жұмсақ болғанымен, сол кезде бұрын-соңды көрілмеген еді. Оның алғашқы маңызды готикалық қорқыныш фильмі – "Франкенштейн қарғысы" (1957), ол Hammer компаниясының осы жанрмен байланысын қалыптастырды және британдық актерлер Питер Кушинг пен Кристофер Лиді сол дәуірдегі қорқыныш жанрының жетекші жұлдыздарына айналдырды. Ол содан кейін классикалық қорқыныш сюжеттерінің бірнеше бейімдемелерін түсірді, оның ішінде "Дракула" (1958), "Мумия" (1959) және "Қасқырдың қарғысы" (1961) кіретін еді. Фишердің фильмдері тақырыбы мен көрнектілігіне байланысты коммерциялық сәттілікке жеткенімен, оның мансабында сыншылар тарапынан көбінесе елеусіз қалды. Тек соңғы жылдары ғана Фишер өзін жеке автор ретінде танытты. Оның ең танымал фильмдері ертегі мифологиясы мен мистикалық әлемінің, жыныстық қатынас, мораль және "жамандықтың тартымдылығы" тақырыптарымен үйлесім тауып, көбінесе консервативті христиандық көзқарасқа негізделген.

Ерте өмір

Фишер Лондонның Майда Вейл ауданында дүниеге келген. Ол 16 жасында мектепті бітірмей, 5 жыл бойы сауда флотында қызмет етті. 1933 жылы Шепард Буш ауданындағы Лайм Гроув студиясында жұмыс істеп, киноиндустриясына алғаш рет қадам басқан.

Бас редактор

Фишер өзінің алғашқы жұмысын 1934 жылы редактордың көмекшісі ретінде атқарды. Gainsborough Pictures студиясында ол "Тюдор Роза" (1936) фильмінде алғаш рет редактор ретінде аталды. Содан кейін Роберт Стивенсон үшін "Барлық кәсіптің шебері" (1936), Уильям Бодин үшін "Қайрат бар жерде" (1936) және "Желқұбырлы теңізші" (1936) фильмдері шықты. Warner Bros студиясында ол "Мистер Шайтан" (1938), "От түні" (1939), "Атлантикалық паром" (1940), "Питервилл алмазы" (1941) және "Ұшқыш бекініс" (1942) фильмдерін монтаждады. Фишер British Aviation Films үшін "Ертең біз тіріміз" (1943) және "Алжирде шам жарығы" (1944) фильмдерін, Марсель Хеллман үшін "Қараңғыда кездесті" (1943) фильмін, Warners үшін "Қараңғы мұнара" (1943) және "Қызықты бір түн" (1944) фильмдерін жасады. Редактор ретіндегі соңғы фильмдерінің қатарында сол кездегі ең танымал британдық фильмдердің бірі – "Зұлым әйел" (1945) және "Банкдамның иесі" (1947) болды.

Режиссер ретінде алғашқы фильмдері

Фишердің режиссер ретінде алғашқы фильмі «Ертеңгі ән» (1948) болды, ол Highbury Productions үшін екінші көркем фильм еді. Сол компания үшін ол «Полковник Боги» (1948) және «Халыққа қауіп» (1948) фильмдерін түсірді. Бұл төмен бюджетті фильмдер болды, бірақ Фишер Gainsborough компаниясына көбірек беделді фильмдер үшін көшті: Май Зеттерлингпен «Өмірден портрет» (1948); Дерек Бондпен «Мені үйлен!» (1949); Ноэль Ковардпен «Таң қалған жүрек» (1950) (фильм түсірілімі кезінде Майкл Редгрейвтің орнына түскен); Дирк Богард пен Жан Симмонспен «Жармаңкеде ұзақ уақыт» (1950). Фишер «Эрос Фильмз» үшін «Қауіпке қарай үй» (1951) фильмінде қосалқы рөлге оралды. Фишердің Hammer Films үшін алғашқы көркем фильмі «Соңғы бет» (1951) болды, ол студия сол кезде түсіріп жатқан төмен бюджетті триллерлердің бірі еді, көбінесе АҚШ нарығына сұраныс тудыру үшін импортталған американдық жұлдызбен; «Соңғы бетте» Джордж Брент пен Диана Дорс ойнады. Hammer Фишердің жұмысын ұнатып, оны Закари Скоттпен «Қауіпті қанаттар» (1952) және Пол Хенрид пен Лизабет Скоттпен «Ұрланған бет» (1952) фильмдерінде сақтап қалды. «Meridian Films» үшін «Алыс труба» (1952) фильмін түсіргеннен кейін Фишер Хенридпен «Hammer үшін Мантрап» (1953), Барбара Пейтонмен «Төрт жақты үшбұрыш» (1953), Говард Даффпен «Ғарыш жолдары» (1953), Том Конвеймен «Қан апельсіні» (1953), Алекс Николмен «Музыкаға бет бұр» (1954), Дейн Кларкпен «Прокси арқылы кісі өлтіру» (1954) және Паулет Годдардпен «Үйге келген бейтаныс» (1954) фильмдерін түсіру үшін Hammer компаниясына оралды. Ол Джон Бентлимен «Соңғы кездесу» (1954) фильмін Hammer компаниясынан тыс түсірді, содан кейін Ричард Контемен «Шыпырақтың бетпердесі» (1954) үшін Hammer компаниясына қайта оралды. Ол «Балалар көптігі» (1955) комедиясын және «Соңғы кездесу» фильмінің жалғасы «Жоғалған тапсырма» (1955) фильмдерін түсірді. Содан кейін Бентлимен тағы бір фильм түсірілді, одан кейін екі қылмыс фильмі «Гелигнит тобы» (1956) және «Ағашқа ілінген соңғы адам?» (1956) түсірілді. Ол «Tempean Films» компаниясынан импортталған американдық жұлдызды, Пат О'Брайенді қосып, «Мені ертең өлтір» (1957) соңғы қылмыс триллерін түсіру үшін шақырылды. 1950 жылдары Фишер британдық телевидениенің көптеген жобаларында жұмыс істеді, «Робин Гудтың оқиғалары», «Еркіндік қылышы» және «999-ға қоңырау шалу» сериалдарының эпизодарын режиссерлік етті.

Fisher's first film as director was A Song for Tomorrow (1948), a second feature for Highbury Productions. For the same company he did Colonel Bogey (1948) and To the Public Danger (1948). These were low budget films, though Fisher moved over to Gainsborough for more prestigious movies: Portrait from Life (1948) with Mai Zetterling; Marry Me! (1949) with Derek Bond; The Astonished Heart (1950) with Noël Coward (replacing Michael Redgrave during filming); So Long at the Fair (1950) with Dirk Bogarde and Jean Simmons. Fisher returned to supporting features with Home to Danger (1951) for Eros Films. Fisher's first feature for Hammer Films was The Last Page (1951), one of a number of low budget thrillers that studio were then making, usually with an imported American star to appeal to the US market; The Last Page featured George Brent and Diana Dors. Hammer liked Fisher's work and kept him on for Wings of Danger (1952) with Zachary Scott, and Stolen Face (1952) with Paul Henreid and Lizabeth Scott. After making Distant Trumpet (1952) for Meridian Films, Fisher returned to Hammer for Mantrap (1953) with Henreid; Four Sided Triangle (1953) with Barbara Payton; Spaceways (1953), a science fiction story, with Howard Duff; Blood Orange (1953), a crime film with Tom Conway; Face the Music (1954) with Alex Nicol; Murder by Proxy (1954) with Dane Clark; and A Stranger Came Home (1954) with Paulette Goddard. He made Final Appointment (1954) outside Hammer with John Bentley then went back to Hammer for Mask of Dust (1954) with Richard Conte. He made the comedy Children Galore (1955) and the Final Appointment sequel Stolen Assignment (1955). Next came another movie with Bentley, The Flaw (1955) before he made two crime films, The Gelignite Gang (1956) and The Last Man to Hang? (1956). He was hired by Tempean Films to make a final crime thriller with an imported American star, Kill Me Tomorrow (1957) with Pat O'Brien. During the 1950s Fisher also worked frequently in British television, directing episodes of series such as The Adventures of Robin Hood, Sword of Freedom and Dial 999.

Хаммер қорқынышты фильмдері

Фишердің мансабы, «Хаммер» компаниясы одан «Франкенштейн қарғысы» (1957) атты алғашқы түсті қорқынышты фильмді түсіруді сұрағанда, түбірінен өзгерді. Бұл компанияның сол кезге дейінгі ең маңызды жобасы болды, ал «Хаммер» басшылығы Фишерді фильмді режиссерлеуге таңдады, өйткені ол сенімділігімен көзге түскен. Джимми Сангстердің сценарийі бойынша, ұзақ түпнұсқа роман қорқынышты, моральдық тұрғыдан күмәнді камералық туындыға айналды, фильмде британдық тележұлдыз Питер Кушинг барон Виктор Франкенштейн рөлін, ал сол кезде көп танылмаған актер Кристофер Ли Жаратылыс рөлін сомдады. Бұл әдемі түсірілген, сапалы өндіріс және халықаралық кассада сәтті болды; британдық сыншыларды қорқытып, экрандағы зорлық-зомбылық пен қандылық деңгейіне қатысты жаңа стандарттарды белгіледі, соның арқасында «Хаммер» британдық киноиндустриясындағы жетекші бренд ретінде танылды. «Хаммер» Фишердің екінші готикалық қорқынышты фильмі «Дракула» (1958) арқылы одан да көп қаржылық табысқа ие болды, онда Ли атақты рөлде, ал Кушинг оның қарсыласы доктор Ван Хельсинг рөлінде ойнады. «Хаммердің» бюджеттік шектеулеріне сәйкес, сценарий бастапқы романның көлемін тағы да қысқартты, географиялық оқиға орындарын және кейіпкерлер санын азайтты. Нәтижесінде, тартымды, атмосфералық және әрекетке толы фильм туды, онда Ли вампир граф Дракула бейнесін бұрын экранда көрсетілмеген жануарларға тән сексуалдықпен бейнеледі. Бүгінде бұл қорқынышты фильмдер жанрындағы жаңашыл туынды, «Хаммер» фильмінің архетипі және Фишердің режиссерлік жетістіктерінің ең үлкені деп есептеледі. Мансабының қалған бөлігінде Фишер негізінен қорқынышты жанрда жұмыс істеді. «Баскервильдің иті» (1959) Кушинг, Ли және Андре Мореллдің қатысуымен атақты Шерлок Холмс романының қорқынышты нұсқасы болды, ал Кушинг пен Ли «Мумия» (1959) фильмінде де түсті, ол 1940 жылдардағы Universal мумия фильмдерінің пародиісі болды. «Франкенштейннің кек алуы» (1958) Кушинг пен Фрэнсис Мэтьюс қатысуымен «Франкенштейн қарғысы» фильмінің сәтті жалғасы болды, ал «Өлімді жеңген адам» (1959) «Жарты ай көшесіндегі адам» (1945) фильмінің қайта түсірілімі болды, онда Ли әдеттегіден гөрі батыл рөлде ойнады, Анто́н Дифринге қарсы тұрды. Фишер тағы бір сәтті жалғастырды – «Дракуланың күйеулері» (1960) Кушинг, Фреда Джексон, Мартита Хант және Дэвид Пил қатысуымен түсірілді, ал «Доктор Джекилдің екі жағы» (1960) фильмінде бас рөлде Пол Массие, Ли және Даун Аддамс ойнады, бірақ бұл «Хаммер» қорқынышты фильмдерінің кассада көңіл көншітпейтін алғашқыларының бірі болды. Алайда, «Хаммер» оны тек готикалық фильмдерге ғана тағайындаған жоқ; «Бомбейдің бауыздаушылары» (1959) басқаша қорқынышты фильм болды, онда Гай Ролф пен Аллан Катбертсон қатысуымен Империялық Үндістандағы бандит культі туралы айтылды. Фишер «Хаммер» үшін «Шервуд орманының қылышы» (1960) фильмін түсірген кезде, Ричард Грин ITV сериалынан Робин Гуд рөлін қайта ойнады, бұрын Фишермен бірге жұмыс істеген. Сондай-ақ, Оливер Рид «Хаммер» оны Фишердің «Қарғыстың қарғысы» (1961) фильміне басты рөлге шақырғанға дейін, көмекші рөлде ойнады. Содан кейін Герберт Ломның қатысуымен «Операның жұлдызы» (1962) фильмі түсірілді; бұл «Хаммердің» ең қымбат фильмдерінің бірі болды, бірақ коммерциялық жағынан сәтті болмады, ал оның шығарылуынан кейін Фишер екі жылдан астам уақыт «Хаммер» үшін жұмыс істемеді.

Fisher's career changed direction permanently when Hammer asked him to direct The Curse of Frankenstein (1957), their first colour horror film. It was the company's most important project to date, and Fisher was hand picked by Hammer management to helm the film as he had a reputation for reliability. Working from a script by Jimmy Sangster that re imagined the lengthy original novel as a gruesome, morally ambiguous chamber piece, the film saw British TV star Peter Cushing cast as Baron Victor Frankenstein whilst the then little known supporting actor Christopher Lee portrayed the Creature. It was a handsome looking, quality production and an international box office smash; alarming British critics and raising the standard for what was acceptable in terms of on screen violence and gore, the film established Hammer as a leading brand name in the British film industry. Hammer had even more financial success with Fisher's second gothic horror film Dracula (1958), starring Lee in the title role and Cushing as his adversary Doctor Van Helsing. Once again reducing the scope of its source novel in line with Hammer's budgetary constraints, the screenplay minimised both the geographical settings and the number of characters, and the result was a compact, atmospheric and action packed chiller in which Lee portrayed the figure of the vampire Count Dracula as having an animalistic sexuality that had never before been presented on screen. It is today regarded as a trailblazer in the horror film genre, the archetypal Hammer film, and the greatest of Fisher's directorial efforts. For the rest of his career, Fisher worked almost exclusively within the horror genre. The Hound of the Baskervilles (1959), with Cushing, Lee, and André Morell was an adaptation of the famous Sherlock Holmes novel given a horror slant, whilst Cushing and Lee also starred in The Mummy (1959), a pastiche of the Universal Mummy movies of the 1940s. The Revenge of Frankenstein (1958), with Cushing and Francis Matthews, was a successful sequel to The Curse of Frankenstein, whilst The Man Who Could Cheat Death (1959) was a remake of The Man in Half Moon Street (1945), and featured Lee in a more heroic role than usual, opposite Anton Diffring. Fisher directed another hit sequel, The Brides of Dracula (1960) starring Cushing, Freda Jackson, Martita Hunt and David Peel, whilst The Two Faces of Dr. Jekyll (1960) had Paul Massie in the title role with Lee and Dawn Addams in support, but it was one of the first Hammer horrors to perform disappointingly at the box office. However, Hammer didn't only assign him to gothic chillers; The Stranglers of Bombay (1959) was a different kind of horror, a tale of the thuggee cult in Imperial India starring Guy Rolfe and Allan Cuthbertson. Fisher had a change of pace when he directed Sword of Sherwood Forest (1960) for Hammer, with Richard Greene reprising his small screen role as Robin Hood from the ITV series on which he had previously worked with Fisher. Also featured in a supporting part was Oliver Reed shortly before Hammer cast him in the lead role of Fisher's The Curse of the Werewolf (1961). Then came The Phantom of the Opera (1962) starring Herbert Lom; it was one of Hammer's most expensive films but proved a relative commercial letdown, and following its release Fisher did not work for Hammer again for over two years.

Жалға алынған директор

Неміс компаниясы CCC Film Фишерді 1957 жылдан бері Hammer студиясынан тыс алғашқы фильмін түсіру үшін шақырды – «Шерлок Холмс және өлімге әкелетін әшекей» (1962), онда Ли Холмс рөлін сомдады. Бірақ фильм түсіру режиссер үшін ұнамсыз тәжірибе болды және ол бүгінгі күнге дейін көре алмаған туынды болып қала береді. Содан кейін Lippert Pictures Фишерді Пат Бунның басты рөлде ойнаған «The Horror of It All» (1963) қорқыныш комедиясы үшін жұмысқа алды, алайда фильм сыншылар тарапынан жағымсыз бағаланды және сәттілікке жете алмады. Фишер ақыры Hammer студиясымен қайта жұмыс істеді, олар оны Кушинг пен Лимен бірге «Горгона» (1964) фильмінде біріктірді, бұл режиссердің өзіне ең ұнайтын туындысы болды. Бірақ Lippert оны тағы бір рет қара-ақ ғылыми фантастикалық фильм «Жер айқайлап өледі» (1964) үшін пайдаланды, онда американдық актер Уиллард Паркер, Деннис Прайс және Фишердің жақын досы Торли Уолтерс ойнады. Фишер Planet Film Productions үшін тағы бір ғылыми фантастикалық фильм – «Террор аралы» (1966) түсірді, онда Эдвард Джаддпен бірге Кушинг те қатысты. Hammer студиясына оралғанда ол олардың ең танымал франшизаларына жаңа туындылар қосты, Ли, Барбара Шелли және Эндрю Кир «Дракула: Қараңғылық ханзадасы» (1966) фильмінде ойнады, ал «Франкенштейн әйелді жаратты» (1967) фильмінде Кушинг қайтадан көрінді. Фишер, Кушинг және Ли кейін Джон Лаймингтонның ғылыми фантастикалық әңгімесі негізінде түсірілген Planet's «Night of the Big Heat» (1967) фильмінде бірге жұмыс істеді.

Соңғы фильмдер

Хаммер үшін Фишер мен Ли кейіннен Денис Уитлидің романы бойынша "The Devil Rides Out" (1968) фильмін түсірді, ол қазір жанрдың аса құрметті классикасы болып саналады, ал Кушинг "Франкенштейнді жою керек" (1969) фильмінде ойнады, ол Франкенштейн сериясының шешімі ретінде жоспарланған; бұл Фишердің тағы бір сүйікті туындысы және оның ең тартымды және қызықты фильмдерінің бірі. Жол апаттарынан алған жарақаттарының салдарынан ұзақ емделуден кейін Фишер соңғы рет "Франкенштейн және тозақтан келген монстр" (1974) фильмін түсіру үшін Хаммерге оралды, ол оның соңғы фильмі болды. Алғашқы көрсетілімінде көне стильдес деп есептелген қаржылық сәтсіздікке ұшыраған фильм, кейінгі кезде Фишер мен Хаммердің қорқыныш стилінің лайықты және қайғылы "соңғы табысы" ретінде қайта бағаланды. Бірнеше жыл зейнетте болғаннан кейін Теренс Фишер 1980 жылдың маусым айында 76 жасында дүние салды.