Америкалық каскадер ұшқышы Беверли Хомер Делей туралы

Кіріспе

Американдық трюктер орындайтын ұшқыш (1891–1923)

Беверли Гомер ДеЛей (12 тамыз 1891 – 4 шілде 1923) – американдық авиатор, ол алғашқы көшпенді әуе шоуларында қолданылған көптеген танымал трюктерді жасаған. Ол оларды тез киноға бейімдеп, Голливудтың ең танымал жұлдыздарымен бірге түсті. ДеЛей, көбінесе саботаж салдарынан болған ұшақ апатында қаза тапты, бірақ оның өліміне байланысты ешкім айыпталған жоқ.

Өмірбаян

ДеЛей 1891 жылғы 12 тамызда Сан-Франциско шығанағы аймағында, Аламеда, Калифорнияда дүниеге келді. Ол Калифорния университетінің (UCB – Калифорния университеті, Беркли) Инженерлік мектебінде және Германияның Гейдельберг университетінде білім алды. Ол француз тілін еркін меңгерді, себебі оның ата-анасы французша сөйледі. ДеЛейдің анасының туыстары Францияның Эльзас-Лотарингия аймағынан шыққан. ДеЛей алғашқыда алтын кенін басқарды, өйткені оның әкесі Чарльз Янг ДеЛей алтын кенін иеленуші болған. Кейін ДеЛей жарыс машинасының жүргізушісі, содан соң әуежай директоры және иесі болды, ол кинофильмдерде өнер көрсетуге айналды. ДеЛейдің ертедегі қауесетшілдік стилі Калифорниядағы Оушен-Парктегі Пикеринг Плезер Пирсіндегі күмбезді би павильонында жоғары жылдамдықты жарыс әрекеттерінде көрініс тапты. Оның театрлық отбасының тарихы жүз жылдан астам уақытқа дейін Францияға дейін жетеді, оның ішінде сахна актерлері, бишілер, музыканттар және театр кәсіпкерлері бар. ДеЛейдің әжесі Бабетт Веделл Францияда дүниеге келген. Бабетт Сан-Францискодағы Магуайр театры сияқты сахналарда жетекші биші (Премьера Дансеуз) болды. Оның әпкесі Эмма Шутц сахна актері болған. ДеЛейдің ағасы Юджин Шутц Сан-Францискодағы театр кәсіпкері болды. 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісі олардың өнер көрсеткен театрларын зақымдап, қиратты. ДеЛейдің ағасы Луис Харрисон сахналық режиссурамен, пьесалар мен әндер жазумен және Бродвейде комедиялық актер ретінде жұмыс істеуін жалғастырды. Б. Х. ДеЛей 1914 жылы Сан-Франциско шығанағында Хуанита Карман Смайтқа үйленді. Хуанита әдеби отбасының мүшесі болды, оның ішінде Блис Карман, Чарльз Г. Д. Робертс және Ральф Уолдо Эмерсон кірді. Оның ортаңғы аты Карман, ол медальмен марапатталған жазушы, өзінің туысы Блис Карманның құрметіне берілген. Б. Х. пен Хуанитаның Патриция және Беверли ДеЛей есімді екі қызы болды. Олардың қызы Беверли Ширли Темплмен бірге Меглин Киддиз би тобында сахнада өнер көрсетті. ДеЛей классикалық кино кезеңінде авиатор рөлінде ойнады және комедиялық және драмалық фильмдерде әуе акробатикалық трюктарды орындады (төмендегі кино бөлімін қараңыз). Ол 1923 жылғы 4 шілдеде әуе шоуында өнер көрсетіп жатқанда ұшақ апатынан қаза тапты. Газеттерде ол Венеция мен Санта-Моника (Оушен-Парк), Калифорния арасында өнер көрсеткен кезде саботажға ұшырағаны туралы хабарланды.

DeLay was born in the San Francisco Bay Area, Alameda, California on August 12, 1891. He was educated at the Engineering School of the University of California (UCB University of California Berkeley) and at the University of Heidelberg in Germany. He spoke French fluently, since his parents spoke French. DeLay's mother's side of the family originated from Alsace Lorraine, France. DeLay first worked as a gold mine manager, since his father Charles Young DeLay was a gold mine operator. DeLay became a racecar driver, then later an airport manager and owner, which evolved into performing for motion pictures. DeLay's early daredevil style was theatrically demonstrated in his high speed race moves in the domed dance pavilion on Pickering Pleasure Pier in Ocean Park, California. His theatrical family entertainment history reaches back over a hundred years to France, including stage actors, dancers, musicians, and theatre impresarios. DeLay's grandmother Babette Wedell was born in France. Babette was a Premiere Danseuse (Lead Dancer) on stages, such as Maguire's theatre in San Francisco. His aunt Emma Schutz was a stage actor. DeLay's uncle Eugene Schutz was a San Francisco theatre impresario. The great 1906 San Francisco quake damaged and destroyed theatres that they performed at. DeLay's uncle Louis Harrison continued stage directing, writing plays, songs and acting as a comedian on Broadway. B. H. DeLay married Juanita Carman Smythe in 1914, in the San Francisco Bay Area. Juanita was part of a literary family, including Bliss Carman, Charles G. D. Roberts and Ralph Waldo Emerson. Her middle name of Carman, named her after her first cousin, medal award winning writer Bliss Carman. B. H. and Juanita had two daughters, Patricia and Beverley DeLay. Their daughter Beverley performed on stage in the Meglin Kiddies dance troupe with Shirley Temple. DeLay acted in aviator roles and performed aerials in both comedies and dramatic films in the classic motion picture period (see the movie section below). He died in an airplane crash on July 4, 1923, while performing in an air show for an audience. Newspapers reported that he was sabotaged while performing between Venice and Santa Monica (Ocean Park), California.

Ұшақ

ДеЛей авиацияны талмай насихаттап, ойын-сауық индустриясының шектерін, әсіресе инновациялық өнер көрсетулер арқылы кеңейтті. Ол DeLay әуежайында АҚШ-тағы алғашқы жарықтандырылған әуежайды іске қосты. Сонымен қатар, ол Лос-Анджелестегі Венецияда елдегі тұңғыш әуе полициясын құрды. Бұл қадамға оны теңізшілерді құтқаруға жасалған сәтсіз әрекет түрткі болды. Ол өзінің әуе күштерінің, құтқару жилеттерімен жабдықталған, кез келген сәтте құтқару операциясына дайын болуын ұсынды. Бұл күш Венеция сауда палатасы директорлар кеңесімен бекітілді. ДеЛей Инсе әуежайын (Венеция әуежайын) басқарған кезде, ол «жолаушылар тасымалы бұрын-соңды болмаған деңгейдегі кемелдік пен қауіпсіздікке жеткізілсін» деген мақсатпен жұмыс істеді. ДеЛей авиацияны насихаттау үшін көрмелер (соның ішінде «барнсторминг») ұйымдастырды және кино үшін авиациядағы алғашқыларды көрсетті. Оның әуе шоуларындағы шеберлігіне мұрынға батып кету, «көк көшпенді» суыру, Иммельман бұрылысы, доңғалақ айналу, құйрық айналу, бірнеше тізбектеп айналу, макеттік шайқастар, жарыстар және отшашулар кірді. ДеЛей киноматография үшін бірнеше авиациялық жаңалықтарды жасады. Он жылдық ұшу тәжірибесі барысында ДеЛей саясаткерлермен, актерлермен, сондай-ақ опера дивасы (Луиза Тетраццини) және туған жердің танымал әншісі (Цянина Редфедер) сияқты ерекше тұлғалармен бірге ұшты. Ол DeLay Field-қа ұшақтан ойынның бастапқы бейсбол допын лақтырды. Венеция қаласына арнаған жартылай кәсіби бейсбол командасын «Highflyers» деп атады. Ол іс-шараларға билеттер тастады, қала инженерлерін Венецияның әуе суретін жасауға ұшырды, сондай-ақ соғыс батырларына құрмет көрсету мақсатында мұхит үстіне гүл шоғырын себу сияқты жарнамалық немесе салтанатты шаралар үшін заттарды таратты. ДеЛей мен оның бірнеше ұшақтары кинодағы ұшқыш Ормер Локлирдің әуедегі қоштасу рәсіміне қатысты. Венецияны жетекші ойын-сауық орталығы ретінде ілгерілету үшін ДеЛей ұшағының артында отшашулармен түнгі тізбектеп айналуды көрсетті, ал 20 әскери эсминец кемесі оның өнерін тамашалау үшін горизонтта іздеу шамдарын жандырды. ДеЛей авиацияны үздіксіз жетістіктермен дамытуға ұмтылды, мысалы, тізбектеп айналуды түнде орындау мүмкін екенін дәлелдеді. Қазіргі уақытта DeLay әуежайы Venice Blvd., Abbot Kinney Blvd. және Вашингтон жолымен шектеледі.

DeLay tirelessly promoted aviation, while pushing the limits in the entertainment industry, especially through innovative performances. He implemented the first lighted airport in the United States on DeLay Airfield. He also initiated the first aerial police in the nation in Venice, Los Angeles. DeLay was inspired to this action after a marine rescue attempt was thwarted. He proposed that his aerial forces, equipped with flotation devices, be ready for rescue at a moment's notice. This force was approved through the Board of Directors of the Venice Chamber of Commerce. When DeLay took charge of Ince Airfield (Venice Airfield) he was on a mission so that “the passenger service will be advanced to a degree of perfection and safety never before attained.”

DeLay was a constant aviation promoter through staging exhibitions (including barnstorming) and through performing aviation firsts for the movies. Some of his airshow expertise included the nose dive, ghost dive, Immelmann turn, barrel rolls, tail spins, multiple loop the loops, mock battles, racing, and flying fireworks. DeLay pioneered several aviation firsts for the motion pictures. During his ten years of flying experience, DeLay conducted aerial rides with politicians, actors, and unusual personalities, such as an opera diva (Luisa Tetrazzini) and native celebrity singer (Tsianina Redfeather). He threw out the game opener baseball from his plane to DeLay Field as he flew over. The semi pro baseball team he named for Venice, was called the Highflyers. He dropped event tickets, flew city engineers to produce aerial maps of Venice, and showered other promotional or ceremonial objects for events, such as masses of flowers over the ocean as tributes to war heroes. DeLay and several of his planes were also in movie aviator Ormer Locklear’s aerial funeral procession. In a promotion of Venice as a leading entertainment destination, DeLay flew a night loop the loop “fire ride” with fireworks on the back of his plane, while 20 navy destroyer ships flashed their search lights upon the horizon for his performance. DeLay was driven to advance aviation with continuous feats, such as proving that loop the loops could be performed at night. The current developed site of DeLay Airfield is bordered by Venice Blvd., Abbot Kinney Blvd. and Washington Way.

Авиациялық фильмдердегі алғашқы оқиғалар

Б. Х. ДеЛей фильмдер үшін кем дегенде алты реттен астам каскадтық тәжірибелер жасады, оның ішінде ұшақтан пойызға және пойздан ұшаққа алғашқы ауысу. ДеЛейдің тағы бір жаңалығы – аттан ұшаққа, сондай-ақ көліктен ұшаққа өту. "Батыл" ДеЛей экранда ұшақпен ғимаратты құлатуды алғаш рет көрсетті. ДеЛейдің бір шарты бойынша, ол қаһарманды өртенген ғимараттың шатырынан құтқаруға міндетті болды, сонымен бірге жауыздықтың жалаушаққа ілінген мұнараға ұшырып, мұнараны құлатып, жауыздықты өлімге жіберуі керек еді. Бұл көрініс Венеция алаңында құрылған декорациялардың көмегімен сәтті орындалды.7

Кино түсіру

DeLay Field (Venice Field) бұрын режиссер және продюсер Томас Харпер Инсқа тиесілі болған. Б. Х. Делей Томас Инстің алабын иелену алдында басқарған. Делей батырлар фильмдері, комедиялар және драмалар сияқты көптеген фильмдерде ойнаған. Ол Рут Роланд, Оливер Харди, Ларри Семон, Милтон Силс, Агнес Айрес, Флоренс Видор, Аль Сент-Джон, Хелен Холмс, Виола Дана, Уорнер Оланд, Томас Инс, Ормер Локлер, Аль Уилсон, Франк Кларк және тағы да көптеген белгілі тұлғалармен бірге түскен. Джек Уорнер Делейді "нағыз ұшқыш" деп атаған. Б. Х. Делей Венециядағы әуежайында кинокаскадерлерді даярлайтын мектеп ашқан. Делей Warner Bros., Pathé, Vitagraph, Astra, Universal және Fox сияқты 25-тен астам кинокомпаниямен жұмыс істеген. (B. H. DeLay Aircraft Company компаниясының жарнамаларында каскадерлік авиацияның фильмдердегі тартымды рөлін көрсету үшін төмендегі фильмдердің бірнешеуі айтылған.)

Есі шешілмеген құпия

Б. Х. Делей 31 жаста қайтыс болды (жолаушы ұшқышы Р. И. Шорт, Essandee Corporation президенті) 1923 жылғы 4 шілдеде Оушен Паркте мыңдаған көрерменнің алдында өнер көрсетіп тұрғанда саботаж жасалған ұшақтың апатына ұшырады. Ол "Wasp" атты ұшағымен тіңір-тебін жасап жатқанда, қанаттары кері иілді, ұшақ мұрнымен жерге құлады. Апаттан кейін ұшақ жалынданып кетті. Қанаттарындағы бекіткіштердің мөлшері 1/2 немесе 3/4 дюйм емес, тек 3/8 дюйм екені анықталды, бұл қанаттарға қол сұғылғанын көрсетеді. Венеция және Лос-Анджелестің басқа газеттерінде Делей 1923 жылғы 4 шілдеде өнер көрсеткен кезде саботаж арқылы өлтірілді деп хабарланды. Бұл құпия қылмыс әлі де ашылмаған күйде қалды. Ол апатқа ұшырар алдында бірнеше күн бұрын Кловер Филдте (қазіргі Санта-Моника әуежайы) оққа түсірілген. Апаттан бұрын да бірнеше оқиға болған. 1921 жылы Делей және тағы жеті адам (оның ішінде оның адвокаты Фрэнсис Дж. Хени) сотқа тартылды. С. Э. Фрей, DeLay әуежайын сатып алғанын мәлімдегенімен, дәлелі болмады, Делейдің әуежайына бірнеше адамды жіберіп, ұшақтардың ұшуына кедергі келтірді. Делей өз қызметкерлеріне тіреулерді алып тастауды бұйырғаннан кейін, Фрейдің тобы ұшақтардың ұшуына мүмкіндік бермес үшін орларды қазып шықты. С. Э. Фрей Б. Х. Делей, С. Ю. Делей (Б. Х. әкесі), Г. Ф. Стивенсон, Говард Паттерсон, каскадерлер Фрэнк Кларк және ұшқыштар Уоллес Тимм мен Глен Бойдпен бірге түрмеге отырды. Делей 1919 жылдың қыркүйегінде Кроуфорд ұшақ компаниясынан әуежайды сатып алған. Б. Х. Делей тек инноватор ғана емес, сонымен қатар гуманитарлық көзқарасы бар адам болды, ол жиі авиациялық немесе актерлік шараларды ұйымдастырып, мұқтаж адамдар мен ұйымдарға көмектесетін.

Экипаж

ДеЛей Дуглас Фэрбенкс, Том Микс, Гарри Кэри, Уилл Роджерс, Уильям С. Харт, Бак Джонс, Хут Гибсон және басқа да танымал актерлердің көмегіне арналған шараларда тікелей өнер көрсетті. Б. Х. ДеЛейдің қызы Беверли ДеЛей, Ширли Темпл сияқты, Меглин Кидди бишісі болды және 1932 жылғы «Оз елі» фильмінде ойнады. Оның қызы Беверли де Джуди Гарландпен бірге Голливуд орта мектебінде оқыды. Беверли әлі күнге дейін салтанатты Пантаж театрында (Голливуд) тікелей эфирде өнер көрсетті. ДеЛей танымал Brand Estate-тың Fly in (ғана) кешінде болды, онда ол Амелия Эрхарттың оқытушысы Анита Снукпен бас-аяқ соқтығысуға шамалы жетіп қалды. Ол көрермендерге әуеде өнер көрсетіп жатқанда, Снук ерте кетіп, оның ұшу жолына келіпті. Соңғы сәтте ДеЛей Снук ұшағының астына құлап түсті. Оның винттері ағаштарға тиіп зақымданды, бірақ екеуінің де өмірі сақталды. (Андервуд 1984:21) Б. Х. ДеЛей өзіне арнайы жасалған түрлі ұшақтарға ие болды және өзінің әуежайында Curtiss JN 4 (әсіресе JN 4D) ұшақтарының тобы болды. ДеЛейдің Венеция әуеайлағында жұмыс істеген немесе оның қызметінде болған авиаторлар: Ал Уилсон, Фрэнк Кларк, Ормер Локлер, Дик Грейс, Отто Тимм, Арт Гобель (Долл әуе жарысының жеңімпазы), "Фронти" Николс, Фрэнк Томик, Иван Унгер, Ал Джонсон, Уоллес Тимм, Говард Паттерсон, Глен Бойд, Марк Кемпбелл, Отто "Швед" Майерхоффер, Боб Ллойд, Э. Л. Ремелин, Уолдо Уотерман, Фред Хойт, Гил Будвиг, Сэм Гринвальд және тағы да көптеген авиаторлар.